در قسمت قبل یاد گرفتیم که چگونه بر اساس مفهوم انتظارات الکتریکی، ولتاژ نقاط مختلف یک مدار الکتریکی سالم را پیشبینی کنیم. از آنجایی که تسلط بر تحلیل خرابیهای پایه (مثل قطعی یا اتصال کوتاه) کلید اصلی ورود به دنیای سیستمهای پیشرفتهتر مالتی پلکس، سوخترسانی و عیبیابی ایسیو است، ما تمام این اصول و تکنیکهای کارگاهی را در ساختار منسجم دوره های آموزش برق خودرو دستهبندی کردهایم تا یک نقشه راه حرفهای برای ورود به بازار کار داشته باشید.
اما زمانی که یک خودرو با عیب الکتریکی (مانند کار نکردن بوق، روشن نشدن چراغها یا خوابیدن مکرر باتری) به تعمیرگاه مراجعه میکند، سیستم دچار یکی از معایب فیزیکی شبکه شده است. در این قسمت، به سراغ شناخت ۳ خرابی اصلی مدارات الکتریکی رفته و یاد میگیریم که چطور با روشهای تست ولتاژی، اهمی و آمپری، دقیقاً مثل یک متخصص، محل عیب را روی خودرو پیدا کنیم.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
موارد مورد بررسی در این ویدئو :
| قطع شدن در مدار الکتریکی و آثار آن |
| اتصال کوتاه و آثار آن |
| مقاومت بالا در مدار |
| شیوه عیب یابی با کمک بررسی ولتاژ |
| تست اهمی و دلیل استفاده ان |
| تست های مختلف و زمان مورد استفاده از آنها |
| بررسی موضوعی و دلیل قطعی در مدار |
| بررسی موضوعی افزایش مقاومت در مدار با کمک تست ولتی |
| روش پیدا کردن اتصالی یا برق دزدی در مدار |
۳ خرابی اصلی و عمومی در سیستم برق خودرو چیست؟
برخلاف ظاهر پیچیده سیمکشی خودرو، معایب عمومی برق خودرو بسیار محدود هستند و اگر دیدگاه کلنگر داشته باشید، عیبیابی برای شما بسیار ساده خواهد شد. هر خرابی الکتریکی در خودرو قطعاً یکی از سه حالت زیر است:
-
عیب قطعی مدار (Open Circuit)
شایعترین دلیلی که باعث کار نکردن یک مصرفکننده (مانند فن یا چراغ) میشود، قطع شدن مسیر جریان است. این قطعی میتواند ناشی از پاره شدن دستسیم (در سمت مثبت یا منفی)، سوختن فیوز، یا آسیبدیدگی کنتاکتهای داخلی کلید باشد.نکته تخصصی: اگر قطعی در مسیر مثبت یا منفی اصلی (تغذیه کل) رخ دهد، تمام مدارها از کار میافتند، اما اگر قطعی محلی باشد، فقط همان مصرفکننده خاص کار نخواهد کرد.
-
عیب اتصال کوتاه و تست اتصال بدنه خودرو (Short Circuit)
اتصال کوتاه یعنی برخورد ناخواسته دو سیم مثبت و منفی به یکدیگر قبل از رسیدن به مصرفکننده.اتصال کوتاه دو سر مصرفکننده: جریان بدون عبور از لامپ یا موتور، از مدار عبور میکند که منجر به ذوب شدن دستسیم، سوختن فیوز یا آسیب به کلید میشود.
اتصال بدنه خودرو: اگر روکش سیم مثبت کنده شده و به بدنه فلزی خودرو بچسبد، تمام جریان به بدنه (منفی اصلی) منتقل میشود. اگر این اتصال قوی باشد فیوز میسوزد، و اگر ضعیف باشد مصرفکننده فوقالعاده کمنور و ضعیف کار میکند. خطرناکترین حالت، اتصال کوتاه کابل مثبت باتری به بدنه است که میتواند منجر به ترکیدن باتری یا آتشسوزی دستسیم شود. -
عیب افزایش مقاومت مدار (High Resistance)
با گذشت زمان، سیمکشی فرسوده و کهنه میشود. سولفاته شدن سرباتریها، زنگزدگی پایههای فیوز در جعبهفیوز یا کثیف شدن پینهای کانکتور، همگی مقاومت مدار را بالا میبرند. در این حالت، جریان کافی به قطعه نمیرسد و قطعات الکتریکی بسیار ضعیف کار میکنند.
نکته الکترونیکی خودروهای امروزی:
در خودروهای مدرن، علاوه بر خرابیهای فیزیکی فوق، خرابی برنامه و کالیبراسیون قطعات الکترونیکی نیز وجود دارد. این عیب با ابزارهای ساده مثل تستر لامپ (تسلام) یا مولتی متر قابل تشخیص نیست و شناسایی آن مستلزم استفاده از دستگاه دیاگ است.
چه زمانی از تست ولتاژی، اهمی یا آمپری استفاده کنیم؟
یک تعمیرکار حرفهای باید بداند برای هر عیبی، مولتیمتر را روی چه رنجی تنظیم کند. جدول زیر راهنمای جامع شما برای انتخاب روش تست است:
| نوع عیب در مدار خودرو | بهترین روش تست | ابزار مورد نیاز | شاخص تشخیص عیب |
|---|---|---|---|
| قطعی دستسیم یا فیوز | تست ولتاژی / تست اهمی | مولتیمتر یا تسلام | عدم نمایش ولتاژ ۱۲ ولت بعد از محل قطعی |
| سولفاته و افزایش مقاومت | تست ولتاژی (افت ولتاژ) | مولتیمتر تخصصی | نمایش عدد بالاتر از 0.2V در دو سر اتصالات |
| برقدزدی و کوتاه شدن مدار | تست آمپری (شدت جریان) | مولتیمتر روی رنج آمپر | عبور جریان غیرمجاز در حالت سوئیچ بسته |
کارگاه عملی: عیبیابی واقعی روی خودرو و رفع برقدزدی
در ویدئوی این قسمت، دو تست بسیار مهم را روی خودرو به صورت عملی پیادهسازی کردیم:
سناریوی اول: عیبیابی قطعی سیمکشی چراغ جلو
در این تست، یکی از چراغهای نورپایین خودرو روشن نمیشد. با استفاده از تسلام و سپس مولتیمتر (رنج ولتاژ)، هر ۳ پایه سوکت چراغ را در حالت روشن بودن کلید بررسی کردیم. مانیتور عدد ناچیز ۵۳ میلیولت (نزدیک به صفر) را نشان داد؛ یعنی هیچ ولتاژ مثبتی به چراغ نمیرسید. با دنبال کردن مسیر، به جعبهفیوز رسیده و متوجه سوختن فیوز شدیم که با تعویض آن، مشکل کاملاً برطرف شد.
سناریوی دوم: پیدا کردن محل برقدزدی با تست آمپری
برای تست اتصال بدنه خودرو و رفع عیب برقدزدی (خوابیدن باتری)، مولتیمتر را روی رنج آمپر قرار داده، پرابها را جابهجا کردیم و آن را به صورت سری بین قطب منفی باتری و کابل بدنه قرار دادیم.
-
ابتدا عدد 0.46A (۴۶ صدم آمپر) نشان داده شد که بالا بود (به دلیل کارکرد قفل مرکزی و فلاشرها).
-
پس از قفل کردن دربها و به خواب رفتن خودرو (Sleep Mode)، جریان به 0.1A (یک دهم آمپر) کاهش یافت.
استاندارد برقدزدی خودرو: جریان مجاز تخلیه باتری در حالت خاموش برای خودروهای قدیمی تا 0.2A و برای خودروهای مدرن و مولتیپلکس حداکثر 0.1A است. اگر عدد مولتیمتر شما بالاتر از این باشد، خودرو برقدزدی دارد. برای پیدا کردن مسیر خطاکار، باید دونهدونه فیوزها را جدا کنید؛ با قطع کردن هر فیوزی که جریان آمپر ناگهان افت کرد، متوجه میشوید برقدزدی متعلق به همان مدار (مثلاً رادیو، چراغ سقف یا برفپاککن) است.
سوالات متداول
چطور بفهمیم سیمکشی خودرو دچار برقدزدی شده است؟
بهترین روش، استفاده از تست آمپری است. باید کابل منفی باتری را باز کرده و مولتیمتر را به صورت سری بین قطب منفی باتری و کابل منفی قرار دهید. در حالت سوئیچ بسته و قفل بودن دربها، جریان مصرفی نباید بیشتر از 0.1 آمپر باشد. اعداد بالاتر نشاندهنده برقدزدی هستند.
اگر خودرو برقدزدی داشت، چطور مدار معیوب را پیدا کنیم؟
در حالی که مولتیمتر به صورت سری در مدار تست آمپری قرار دارد، باید تکتک فیوزهای خودرو را از جعبهفیوز خارج کنید. با خارج کردن هر فیوزی که عدد آمپر مولتیمتر ناگهان افت کرد و به زیر 0.1A رسید، مشخص میشود که خرابی و اتصال کوتاه در مسیر همان فیوز قرار دارد.
تفاوت اتصال کوتاه با اتصال بدنه در برق خودرو چیست؟
اتصال کوتاه به طور کلی یعنی اتصال ناخواسته سیم مثبت و منفی به یکدیگر. اما از آنجایی که در خودرو، تمام بدنه فلزی نقش سیم منفی (Ground) را دارد، هرگاه روکش سیم مثبت آسیب ببیند و به بدنه فلزی بچسبد، اصطلاحاً به آن اتصال بدنه میگویند که نوعی اتصال کوتاه شدید است و باعث سوختن سریع فیوز میشود.
درود مهندس و ممنون از آموزش های ارزنده شما،
یک مشکل در مدار پخش خودرو پراید دارم و جدیدا رخ داده با زدن فلاشر یا ترمز گرفتن یه صدای تق از باندهای خودرو شنیده میشه.
آزمایشی بصورت مستقیم سیم برق از باطری دادم دیگه این صدا رو نداشتم،اما دنبال علت واقعی هستم ممنون میشم راهنمایی کنید.
سلام مربوط به افت ولت جریان برق خودرو هست، ابتدا وضعیت شارژ باتری و دینام رو بررسی کنید. سپس اتصالات باتری و بخصوص اتصال بدنه ها رو تمیز، محکم و در صورت نیاز تقویت کنید. اگه همچنان عیب وجود داشت باید افت ولت ناشی از طول سیم و فرسودگی کانکتورها رو بررسی کنید.