گیربکس AL4، یکی از پرکاربردترین گیربکسهای تیپترونیک در بازار ایران است که روی خودروهایی نظیر پژو ۲۰۶، ۲۰۷، رنو مگان، ال ۹۰، ساندرو و زانتیا نصب شده است. این گیربکس فرانسوی با وجود تکنولوژی مدرن در زمان عرضه، حساسیتهای نگهداری خاصی دارد. در این مقاله، از آموزش باز کردن گیربکس AL4 تا عیبیابی تخصصی و رفع مشکلاتی مثل تقه زدن را با ویدیوهای اختصاصی بررسی میکنیم.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
قطعات اصلی تشکیلدهنده: در طراحی این گیربکس از مجموعهای از قطعات دقیق استفاده شده است که وظیفه تامین ۴ دنده جلو و یک دنده عقب را بر عهده دارند:
بخش مکانیکی: مجموعههای چرخدنده خورشیدی، کلاچهای چند صفحهای و باندهای ترمزی.
بخش هوشمند: سنسورهای پایش، واحد کنترل الکترونیکی (TCU) و بلوک هیدرولیک (ساعت گیربکس) به همراه شیرهای برقی.
در گیربکس AL4، واحد کنترل از منطق فازی (Fuzzy Logic) برای شناسایی رفتار راننده استفاده میکند:
کلید Snow: برای جلوگیری از لغزش در جادههای برفی، دنده یک را حذف کرده و خودرو را با دنده ۲ حرکت میدهد.
کلید Sport: تعویض دندهها را به دور موتورهای بالاتر منتقل میکند تا حداکثر شتاب و قدرت در اختیار راننده قرار گیرد.
این برنامه ها به صورت آموزش پذیر تدوین شده و به مرور عملکرد گیربکس شامل نحوه و زمان تعویض دنده را بهبود می بخشند. در واحد کنترل عملیات تعویض دنده بدون ضربه، بدون تاخیر و با زمانبندی دقیق بر مبنای پردازش صحیح اطلاعات سنسورها و ارتباطات از سایر واحدهای کنترل همچون واحد کنترل موتور، واحد کنترل سیستم ترمز ضد قفل و غیره و ارسال فرامین کنترلی به شیرهای برقی صورت می پذیرد.
در این بین، عامل ایجاد ارتباط بین مطلوبات راننده شامل حالت های پارک(P)، دنده عقب(R)، خلاص(N) و دنده های رو به جلو(D) و واحد کنترل از طریق یک سوئیچ الکتریکی چند وضعیتی به نام سوییچ تعویض دنده( Range Switch یا Multifunction Switch) انجام می گردد.
برخی موارد همچون ضربه، نفوذ آب و روغن، دمای بیش از حد و غیره باعث عملکرد نامناسب این سوئیج می گردد و در نتیجه پیام های الکتریکی ارسالی از این سوئیچ به واحد کنترل دچار مشکل می شود و نهایتا TCU نیز دچار نقص ارسال فرامین کنترلی صحیح میگردد که بعضا به صورت تقه زدن حین تعویض دنده، تاخیر در تعویض دنده و نوسان دور و سرعت حین تعویض دنده قابل مشاهده می باشد از سویی با باز و بسته کردن این سوئیچ، تنظیم و کالیبراسیون آن نیز دچار مشکل می شود و نیاز به تنظیم مجدد دارد.
تنظیم و کالیبراسیون این سوییچ نقش بسیار مهمی در عملکرد مناسب گیربکس اتوماتیک و تعویض دندهی نرم با زمان بندی دقیق دارد و در صورت عدم تنظیم مشکلاتی همچون نمایش غلط حالتهای گیربکس در صفحه نشان دهندهها، تقه زدن گیربکس و عدم زمان بندی مناسب در تعویض دنده را ایجاد میکند.
ساختار مکانیکی گیربکس AL4،تشکیل شده است از :
در این نوع گیربکس از دو مجموعه خورشیدی به نحوی استفاده شده است که چرخ دندههای خورشیدی این دو مجموعه مجزا بوده است ولی قفسه مجموعه اول با رینگی مجموعه دوم پکپارچه می باشد و رینگی مجموعه اول با قفسه مجموعه دوم یکپارچه شده و خروجی این جعبه دنده اتوماتیک را تشکیل می دهد. قدرت ورودی به این جعبه دنده اتوماتیک از طریق دو کلاچ میتواند چرخ دنده خورشیدی مجموعه اول یا قفسه مجموعه اول که با رینگی مجموعه دوم یکپارچه شده است را فعال نماید که البته در دنده سوم که به نسبت تبدیل یک نیاز می باشد هر دو کلاچ درگیر شده و قدرت موتور به طور همزمان به چرخ دنده خورشیدی مجموعه اول، قفسه مجموعه اول و رینگی مجموعه دوم منتقل می گردد.
در جعبه دنده اتوماتیک از سه کلاچ چند صفحهای استفاده شده است. یکی از این کلاچها در صورت درگیری، قدرت موتور را به چرخ دنده خورشیدی مجموعه اول منتقل می نماید. با درگیر شدن کلاچ چند صفحه ای دیگری در صورت درگیری، قدرت موتور را به قفسه مجموعه اول که با چرخ دنده رینگی مجموعه دوم یکپارچه شده است منتقل می کند. کلاچ چند صفحه ای سوم از نوع ترمزی می باشد به نحوی که با درگیر شدن این کلاچ چند صفحه ای، چرخ دنده خورشیدی مجموعه اول ثابت می گردد.
در جعبه دنده AL4، از دو باند ترمزی استفاده شده است. یکی از باندهای ترمزی بر روی درام کوپل کننده قفسه مجموعه اول و چرخ دنده رینگی مجموعه دوم قرار گرفته است و در صورت درگیر شدن این باند ترمزی، قفسه مجموعه اول و چرخ دنده رینگی مجموعه دوم ثابت می گردد. باند ترمزی دیگر بر روی چرخ دنده خورشیدی مجموعه دوم قرار گرفته است که در صورت درگیر شدن این باند ترمزی، چرخ دنده خورشیدی مجموعه دوم ثابت می گردد.
گیربکس AL4، در ایران بر روی خودروهای ذیل نصب گردیده است:
این نوع گیربکس ، دارای دو نوع سرویس می باشد:
در این نوع سرویس یا خدمات اهداف ذیل مورد نظر می باشد و نیازی به باز کردن گیربکس از روی خودرو نیست و با باز و بسته کردن برخی المان ها می توان خدمات مربوطه را ارائه نمود:
در این نوع سرویس یا خدمات، گیربکس AL4 دچار عیب و نقص اساسی شده است و برای برطرف کردن عیب مربوطه باید گیربکس را از روی خودرو باز کرده و نسبت به رفع آن عیب اقدام نمود.
بدین منظور بهتر است که روغن گیربکس تخلیه شده و پس از آن باید اتصالات الکتریکی گیربکس را جدا کرده و سپس لوله های اتصال مایع خنک کننده نیز باید جدا شود و پس از باز کردن اجزایی همانند باتری، مجموعه هواکش، لوله های مرتبط و غیره که مسیر دسترسی به گیربکس را مشکل می کند، می توان نسبت به جدا کردن گیربکس از موتور اقدام نمود.
از آنجایی که ساختمان کلی گیربکس AL4 از چهار عضو کارتل، درپوش جلو(گلدانی جلو)، درپوش عقب و پوسته وسط تشکیل شده است که با باز کردن کارتل می توان بلوک هیدرولیک و فیلتر را جدا نمود و با باز کردن درپوش جلو مجموعه پمپ روغن یا اویل پمپ جدا می شود که با باز کردن در پوش عقب نیز می توان تمامی بخش های مکانیکی گیربکس AL4 شامل چرخ دنده های خورشیدی، باندهای ترمزی و کلاچ های چند صفحه ای را باز نمود و نسب به رفع عیب و تعویض قطعات معیوب اقدام نمود.
