برای یادگیری تعمیر خودروهای هیبریدی و برقی باید از برق خودرو و مکانیک پایه شروع کنید. بعد اصول ساختار هیبرید و کار ایمن با ولتاژ بالا را یاد می‌گیرید و در مرحلهٔ بعد یکی از دو تخصص اصلی را انتخاب می‌کنید: برق و باتری ولتاژ بالا، یا گیربکس هیبریدی. مرحلهٔ آخر، که مهم‌ترین مرحله هم هست، کار عملی روی خودرو زیر نظر استاد است، چون سیستم ولتاژ بالا جای آزمون و خطا نیست.
این مسیر برای همه یک‌جور شروع نمی‌شود. مکانیکی که سال‌ها با موتور و گیربکس کار کرده، برق‌کاری که نقشه‌خوانی و دیاگ را بلد است و کسی که تازه می‌خواهد وارد این کار شود، هر کدام از نقطهٔ متفاوتی شروع می‌کنند. در ادامه اول خود مسیر را مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهیم و بعد می‌گوییم با سابقهٔ شما از کدام مرحله باید شروع کنید.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
مسیر یادگیری تعمیر خودرو هیبریدی در ۴ مرحله
خودروی هیبریدی هنوز یک خودروی معمولی است که یک سیستم ولتاژ بالا به آن اضافه شده. یعنی موتور بنزینی، سیستم برق ۱۲ ولت، سنسورها و یونیت‌ها سر جایشان هستند و باتری، اینورتر و موتور ـ ژنراتور هم به آن‌ها اضافه شده‌اند. برای همین مسیر یادگیری از پایه شروع می‌شود و به تخصص می‌رسد:
- برق خودرو و مکانیک پایه: باید بتوانید مدار را تحلیل کنید، با مولتی‌متر کار کنید، نقشهٔ سیم‌کشی بخوانید و با دستگاه دیاگ خطا بگیرید. از طرف دیگر باید با موتور و گیربکس اتوماتیک آشنا باشید. بیشتر خرابی‌های خودروی هیبریدی هنوز در همین بخش‌های آشنا رخ می‌دهد.
- شناخت ساختار هیبرید و اصول ایمنی ولتاژ بالا: در این مرحله یاد می‌گیرید انواع هیبرید چه فرقی با هم دارند، باتری و اینورتر و موتور ـ ژنراتور چطور با هم کار می‌کنند و قبل از دست زدن به هر قطعه‌ای، سیستم ولتاژ بالا را چطور ایمن و بی‌برق کنید.
- انتخاب یک تخصص: بعد از شناخت کلی، معمولاً یکی از دو مسیر را جلو می‌برید. یکی برق و باتری ولتاژ بالا است، یعنی باتری، BMS، اینورتر و سیستم شارژ. دیگری گیربکس هیبریدی است، مثل گیربکس E-CVT تویوتا. هر دو مسیر را پایین‌تر کامل توضیح داده‌ایم.
- کار عملی زیر نظر استاد: دیدن ویدیو و خواندن مقاله شما را با این سیستم‌ها آشنا می‌کند، ولی تعمیرکار نمی‌کند. باید روی قطعه و خودروی واقعی، با دستگاه دیاگ و تجهیزات ایمنی، چند بار عیب‌یابی را از اول تا آخر انجام دهید تا دستتان راه بیفتد.
اگر از قبل در یکی از این مراحل تجربه دارید، لازم نیست از اول شروع کنید. در بخش بعد گفته‌ایم با هر سابقه‌ای از کجا شروع کنید.
با سابقهٔ شما، از کجا باید شروع کنید؟
نقطهٔ شروع هر کس به این بستگی دارد که از مرحلهٔ اول این مسیر، یعنی برق و مکانیک پایه، کدام بخش را از قبل بلد است. تقریباً همهٔ کسانی که سراغ خودروهای هیبریدی می‌آیند یکی از این سه سابقه را دارند:
اگر مکانیک هستید
نیمی از راه را رفته‌اید. موتور بنزینی خودروی هیبریدی، سیستم خنک‌کاری و گیربکس همان چیزهایی هستند که هر روز با آن‌ها کار می‌کنید. کمبود اصلی شما معمولاً برق است. در خودروی هیبریدی تقریباً هیچ عیبی بدون دیاگ و تحلیل مدار پیدا نمی‌شود، پس قبل از سیستم ولتاژ بالا باید برق خودرو، نقشه‌خوانی و کار با دستگاه دیاگ را یاد بگیرید.
اگر با گیربکس اتوماتیک کار کرده‌اید، مسیر گیربکس هیبریدی ادامهٔ طبیعی کار شماست. برای ورود به این تخصص باید با مکانیک خودرو آشنا باشید و دوره گیربکس CVT را گذرانده باشید، چون اساس کار گیربکس‌های تویوتا بر همین پایه است.
اگر برق‌کار خودرو هستید
مرحلهٔ اول را پشت سر گذاشته‌اید. نقشه‌خوانی، کار با مولتی‌متر و دیاگ و عیب‌یابی سنسور و یونیت برایتان آشناست. چیزی که برایتان تازه است دنیای ولتاژ بالاست: باتری چند صد ولتی، سیستم مدیریت باتری یا BMS، اینورتر، عایق‌بندی و روش ایمن کردن سیستم قبل از کار.
برای برق‌کار خودرو، مسیر برق و باتری ولتاژ بالا نزدیک‌ترین مسیر است. فقط نباید فکر کنید ولتاژ بالا همان برق ۱۲ ولت است که بزرگ‌تر شده. هم روش اندازه‌گیری فرق دارد و هم تجهیزات ایمنی، و یک اشتباه ساده در آن می‌تواند جانی باشد.
اگر از صفر شروع می‌کنید
مستقیم سراغ خودروی هیبریدی نروید. کسی که مدار و نقشهٔ ساده را نمی‌شناسد، در دورهٔ هیبرید فقط اسم قطعه‌ها را حفظ می‌کند و نمی‌تواند عیب‌یابی کند. اول با دوره‌های برق خودرو و دوره مکانیک خودرو پایه را بسازید، چند ماه روی خودروهای معمولی کار کنید و بعد وارد تخصص هیبرید شوید.
این مسیر شاید طولانی به نظر برسد، ولی کوتاه‌ترین راه برای تعمیرکار واقعی شدن است. تعمیرگاهی که خودروی هیبریدی قبول می‌کند، دنبال کسی است که خودروی معمولی را هم کامل بشناسد.
چرا خودرو هیبریدی و برقی تخصص جداگانه می‌خواهد؟
تعمیرکاری که فقط خودروی معمولی کار کرده، وقتی سراغ خودروی هیبریدی می‌رود با سه تفاوت اصلی روبه‌رو می‌شود. اولی ولتاژ است. باتری خودروی هیبریدی و برقی چند صد ولت برق مستقیم دارد و اینورتر در بعضی مدل‌ها این ولتاژ را از این هم بالاتر می‌برد. با این سطح ولتاژ دیگر نمی‌شود مثل سیستم ۱۲ ولت با یک تست‌لامپ و دست خالی کار کرد.
تفاوت دوم این است که دو منبع نیرو با هم کار می‌کنند. موتور بنزینی و موتور برقی را نرم‌افزار کنترل می‌کند و همین نرم‌افزار تصمیم می‌گیرد کدام روشن باشد، کدام باتری را شارژ کند و کدام چرخ‌ها را بچرخاند. برای همین خاموش ماندن موتور بنزینی پشت چراغ قرمز عیب نیست، ولی بعضی وقت‌ها یک خطای ساده در سیستم برقی باعث می‌شود موتور بنزینی رفتار عجیبی نشان دهد. تا ندانید این دو سیستم چطور با هم کار می‌کنند، نمی‌توانید عیب را درست پیدا کنید. اگر می‌خواهید با این ساختار آشنا شوید، مقاله‌های انواع خودروهای هیبریدی و نحوه عملکرد سیستم هیبرید تویوتا نقطهٔ شروع خوبی هستند.
تفاوت سوم در انتقال قدرت است. گیربکس هیبریدی تویوتا نه دنده‌های معمولی گیربکس اتوماتیک را دارد و نه تسمهٔ گیربکس CVT را. در این گیربکس یک مجموعه دندهٔ خورشیدی، نیروی موتور بنزینی و دو موتور ـ ژنراتور را با هم ترکیب می‌کند. ترمز هم دیگر فقط مکانیکی نیست و بخشی از انرژی ترمز به باتری برمی‌گردد. یعنی حتی سیستم‌هایی که برای مکانیک آشنا به نظر می‌رسند، در خودروی هیبریدی منطق دیگری دارند.
کارهایی که بدون آموزش نباید روی سیستم ولتاژ بالا انجام داد
در خودروی هیبریدی و برقی، کابل‌ها و کانکتورهای نارنجی‌رنگ مربوط به سیستم ولتاژ بالا هستند. تا آموزش ندیده‌اید، نباید این کانکتورها را باز کنید، به پک باتری دست بزنید یا قاب اینورتر را باز کنید. خاموش کردن خودرو هم کافی نیست. سیستم ولتاژ بالا باید با جدا کردن کلید سرویس (Service Plug) و طبق دستور سازنده بی‌برق شود و بعد هم چند دقیقه صبر کنید تا خازن‌های اینورتر تخلیه شوند. قبل از کار هم باید با وسیلهٔ مناسب مطمئن شوید که ولتاژی باقی نمانده است.
ابزار هم مهم است. مولتی‌متر معمولی و دستکش کار، برای اندازه‌گیری و کار روی ولتاژ بالا مناسب نیستند. مولتی‌متر باید برای همین سطح ولتاژ رده‌بندی شده باشد و دستکش هم باید عایق ولتاژ بالا باشد. اگر این اصول را بلد نیستید، مطمئن‌ترین تصمیم این است که سراغ بخش ولتاژ بالا نروید و کار را به متخصص بسپارید. یاد گرفتن همین اصول ایمنی اولین بخش هر آموزش جدی تعمیر خودروی هیبریدی است.
دوره تخصصی تعمیر گیربکس تویوتا (DCVT و ECVT)
در این دوره ۳۰ ساعته و کاملاً عملی مجموعه ایمگ، بر جامع‌ترین مباحث عیب‌یابی، دمونتاژ، تعمیرات هیدرولیکی و برقی گیربکس‌های پیشرفته DCVT و هیبریدی ECVT تویوتا مسلط شوید.
مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←برق و باتری یا گیربکس هیبریدی؛ کدام مسیر را انتخاب کنیم؟
بعد از شناخت کلی خودروی هیبریدی، بیشتر تعمیرکارها در یکی از دو بخش اصلی تخصص پیدا می‌کنند: سیستم برق و باتری ولتاژ بالا، یا گیربکس هیبریدی. این دو مسیر ابزار، پیش‌نیاز و نوع کار متفاوتی دارند. انتخاب درست بیشتر به سابقهٔ شما و نوع کاری که دوست دارید بستگی دارد.
مسیر برق، باتری و سیستم ولتاژ بالا
این مسیر برای کسی است که از عیب‌یابی با دیاگ و تحلیل مدار لذت می‌برد. در این تخصص با باتری ولتاژ بالا و سلول‌ها و ماژول‌های آن، سیستم مدیریت باتری (BMS)، اینورتر و موتور برقی، مبدل DC/DC، شارژر داخلی و شبکهٔ ارتباطی یونیت‌ها کار می‌کنید. بخش زیادی از مراجعه‌های این حوزه به باتری هیبرید مربوط است، از افت ظرفیت باتری گرفته تا خطاهای BMS. برای همین تعمیرکاری که باتری و سیستم شارژ را بشناسد، در تعمیرگاه‌های هیبرید و خودروهای برقی جای مشخصی پیدا می‌کند.
این مسیر محدود به یک برند نیست و اصول آن در خودروهای هیبریدی، پلاگین‌هیبرید و تمام‌برقی برندهای مختلف مشترک است. اگر برق‌کار خودرو هستید یا برق خودرو را خوب یاد گرفته‌اید، دوره خودروهای برقی قدم بعدی این مسیر است.
مسیر گیربکس هیبریدی تویوتا (E-CVT)
این مسیر برای مکانیک و گیربکس‌کاری است که می‌خواهد کارش را به خودروهای هیبریدی گسترش دهد. خودروهای هیبریدی تویوتا مثل پریوس، کمری هیبرید و سی‌اچ‌آر هیبرید گیربکس E-CVT دارند. در این گیربکس به جای تسمه یا دنده‌های معمولی، یک مجموعه دندهٔ خورشیدی و دو موتور ـ ژنراتور کار انتقال قدرت را انجام می‌دهند. تعمیرکار این گیربکس باید هم بخش مکانیکی را بشناسد و هم بداند موتور ـ ژنراتورها و سنسورها چطور روی کار گیربکس اثر می‌گذارند. اگر می‌خواهید با عیب‌های رایج این گیربکس آشنا شوید، مقالهٔ علائم خرابی گیربکس هیبرید تویوتا را بخوانید.
تویوتا در خودروهای غیرهیبریدی هم از گیربکس D-CVT استفاده می‌کند که یک گیربکس CVT با دندهٔ راه‌اندازی است. دوره تعمیر گیربکس تویوتا هر دو گیربکس را پوشش می‌دهد. پیش‌نیاز این دوره آشنایی با مکانیک خودرو و گذراندن دوره گیربکس CVT است.
| سرفصل / ویژگی | مسیر برق و باتری ولتاژ بالا | مسیر گیربکس هیبریدی تویوتا |
|---|---|---|
| مناسب برای | برق‌کار خودرو، علاقه‌مند به دیاگ و عیب‌یابی الکترونیکی | مکانیک و گیربکس‌کار اتوماتیک |
| چه چیزی یاد می‌گیرید | باتری و BMS، اینورتر و موتور برقی، مبدل DC/DC، شارژ، شبکه یونیت‌ها، ایمنی ولتاژ بالا | ساختار و عیب‌یابی گیربکس E-CVT هیبریدی و D-CVT تویوتا |
| پیش‌نیاز | آشنایی با برق خودرو | مکانیک خودرو و دوره گیربکس CVT |
| محدوده برند | عمومی؛ هیبریدی، پلاگین‌هیبرید و تمام‌برقی | تخصصی تویوتا |
| مدت دوره در ایمگ | ۴ روز (۴۰ ساعت) | ۳ روز (۳۰ ساعت) |
هیچ‌کدام از این دو مسیر راه دیگری را نمی‌بندد. خیلی از تعمیرکارها با یکی شروع می‌کنند و بعد از مدتی کار، سراغ دیگری هم می‌روند. وقتی هر دو بخش را بشناسید، عیب‌هایی را هم پیدا می‌کنید که بین برق و گیربکس مشترک‌اند.
یادگیری با ویدیو و منابع آزاد کافی است؟
برای شروع، بله. ویدیوهای آموزشی، مقاله‌ها و کتابچه‌های فنی سازنده‌ها کمک می‌کنند بفهمید خودروی هیبریدی از چه قطعه‌هایی ساخته شده، باتری و اینورتر چه کاری می‌کنند و گیربکس هیبریدی چطور نیرو را منتقل می‌کند. خیلی از تعمیرکارهای موفق هم آشنایی اولشان را از همین منابع گرفته‌اند. اگر هنوز مطمئن نیستید این کار برایتان مناسب است، دیدن چند ویدیو و خواندن چند مقاله راه کم‌هزینه‌ای برای امتحان کردن است.
مشکل از جایی شروع می‌شود که بخواهید با همین منابع تعمیر کنید. ویدیو نمی‌تواند به شما بگوید عددی که روی دستگاه دیاگ دیده‌اید درست خوانده‌اید یا نه. کسی هم کنارتان نیست که قبل از باز کردن کانکتور ولتاژ بالا جلوی اشتباهتان را بگیرد. بیشتر ویدیوها هم روی یک خودروی سالم ضبط شده‌اند، در حالی که در تعمیرگاه با خودرویی سروکار دارید که عیبش معلوم نیست و ممکن است دو خطا هم‌زمان داشته باشد.
به همین دلیل بهتر است منابع آزاد را مکمل آموزش عملی بدانید، نه جایگزین آن. با این منابع پایهٔ نظری را بسازید، ولی کار روی سیستم ولتاژ بالا و عیب‌یابی واقعی را زیر نظر استاد و روی خودرو یاد بگیرید. یک نکتهٔ دیگر هم هست: تعمیرگاه‌ها و نمایندگی‌ها برای سپردن خودروی هیبریدی به یک تعمیرکار، معمولاً سابقهٔ کار عملی یا مدرک معتبر می‌خواهند، و دیدن ویدیو هیچ‌کدام از این دو را به شما نمی‌دهد.
بعد از یادگیری کجا می‌شود کار کرد؟
تعمیرکاری که خودروی هیبریدی و برقی را می‌شناسد، چند راه برای کار دارد. اولین و رایج‌ترین راه، کار در تعمیرگاه‌های تخصصی هیبرید و تویوتاست که هم در تعمیر باتری و سیستم برقی کار می‌کنند و هم در تعمیر گیربکس. راه دوم مراکز خدمات پس از فروش و نمایندگی برندهایی است که خودروی هیبریدی و برقی وارد یا مونتاژ می‌کنند. گیربکس‌سازی‌های اتوماتیک هم کم‌کم به کسی نیاز پیدا کرده‌اند که گیربکس هیبریدی را بشناسد.
راه سوم، اضافه کردن این تخصص به کار خودتان است. اگر تعمیرگاه یا مغازهٔ برق‌کاری و گیربکس‌سازی دارید، پذیرش خودروی هیبریدی یعنی مشتری‌هایی را نگه می‌دارید که قبلاً مجبور بودید به جای دیگری بفرستید. چون هنوز تعمیرکار متخصص هیبرید زیاد نیست، کسی که کار را درست بلد باشد جای خودش را در بازار پیدا می‌کند.
آموزش خودروهای هیبریدی و برقی در دانشگاه شریف
ایمگ هر دو مسیر این مقاله را به‌صورت دورهٔ حضوری در کارگاه دانشگاه صنعتی شریف در تهران برگزار می‌کند. در این دوره‌ها بیشتر وقت کلاس صرف کار عملی روی قطعه و خودرو می‌شود و اساتید باتجربه در کنار هنرجو، عیب‌یابی را از ایمن کردن سیستم تا پیدا کردن عیب مرحله‌به‌مرحله انجام می‌دهند.
دوره خودروهای برقی و هیبریدی ۴ روز (۴۰ ساعت) طول می‌کشد و برای مسیر برق و باتری ولتاژ بالا طراحی شده است. موضوع‌های این دوره کار عملی روی باتری، BMS، اینورتر، سیستم شارژ و دیاگ است. دوره تعمیر گیربکس تویوتا ۳ روز (۳۰ ساعت) است و برای مسیر گیربکس، عیب‌یابی و تعمیر گیربکس‌های E-CVT و D-CVT را آموزش می‌دهد.
در پایان هر دوره، دانشگاه صنعتی شریف گواهی دوزبانه (فارسی و انگلیسی) صادر می‌کند. این گواهی مهر و امضای دانشگاه را دارد و از طریق سایت رسمی دانشگاه قابل استعلام است. اگر هنوز مطمئن نیستید با سابقهٔ خودتان از کدام دوره شروع کنید، قبل از ثبت‌نام از مشاورهٔ رایگان ایمگ استفاده کنید.
دوره آموزش عیب‌یابی و تعمیر خودروهای برقی و هیبریدی
در این دوره تخصصی و ۴۰ ساعته (۴ روزه) مجموعه ایمگ، بر جامع‌ترین مباحث عیب‌یابی، سیستم‌های ولتاژ بالا، موتورهای الکتریکی، باتری‌پک‌ها و مدارهای کنترل خودروهای برقی و هیبریدی مسلط شوید.
مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←سوالات متداول
آموزش تعمیر خودرو هیبریدی را از کجا شروع کنیم؟
از برق خودرو و مکانیک پایه شروع کنید. بعد ساختار خودروی هیبریدی و اصول ایمنی ولتاژ بالا را یاد بگیرید و یکی از دو تخصص برق و باتری ولتاژ بالا یا گیربکس هیبریدی را انتخاب کنید. مرحلهٔ آخر، کار عملی روی خودرو زیر نظر استاد است.
برای یادگیری تعمیر خودرو هیبریدی چه پیش‌نیازی لازم است؟
برای مسیر برق و باتری باید با برق خودرو، نقشه‌خوانی و دستگاه دیاگ آشنا باشید. برای مسیر گیربکس هیبریدی هم آشنایی با مکانیک خودرو و گذراندن دوره گیربکس CVT لازم است. در ایمگ پیش‌نیاز دوره تعمیر گیربکس تویوتا همین دو مورد است.
بدون سابقه کار هم می‌شود تعمیر خودرو هیبریدی را یاد گرفت؟
بله، ولی نه مستقیم. کسی که سابقه ندارد باید اول برق خودرو و مکانیک پایه را یاد بگیرد و مدتی روی خودروهای معمولی کار کند. بعد از آن وارد تخصص هیبرید شود. اگر بدون این پایه سراغ دورهٔ هیبرید بروید، فقط اسم قطعه‌ها را یاد می‌گیرید و نمی‌توانید عیب‌یابی کنید.
تخصص برق و باتری هیبرید بهتر است یا گیربکس هیبریدی؟
هیچ‌کدام بر دیگری برتری ندارد و انتخاب به سابقهٔ شما بستگی دارد. اگر برق‌کار خودرو هستید یا به دیاگ و عیب‌یابی الکترونیکی علاقه دارید، مسیر برق و باتری به شما نزدیک‌تر است. اگر مکانیک یا گیربکس‌کار اتوماتیک هستید، مسیر گیربکس هیبریدی ادامهٔ طبیعی کار شماست. خیلی از تعمیرکارها بعد از مدتی هر دو را یاد می‌گیرند.
یادگیری تعمیر خودرو هیبریدی با ویدیو کافی است؟
ویدیو و منابع آزاد برای آشنایی و ساختن پایهٔ نظری مفیدند، ولی برای تعمیر کافی نیستند. کار روی سیستم ولتاژ بالا خطر جانی دارد و عیب‌یابی واقعی را باید روی خودرو و زیر نظر استاد تمرین کنید.
دوره‌های خودروهای هیبریدی و برقی ایمگ چقدر طول می‌کشد؟
دوره خودروهای برقی و هیبریدی ایمگ ۴ روز (۴۰ ساعت) و دوره تعمیر گیربکس تویوتا ۳ روز (۳۰ ساعت) است. هر دو دوره حضوری هستند و فقط در کارگاه دانشگاه صنعتی شریف در تهران برگزار می‌شوند.
مدرک دوره‌های هیبریدی ایمگ از کجا صادر می‌شود؟
گواهی پایان دوره‌های ایمگ را دانشگاه صنعتی شریف صادر می‌کند. این گواهی دوزبانه (فارسی و انگلیسی) است، مهر و امضای دانشگاه را دارد و از طریق سایت رسمی دانشگاه قابل استعلام است.
