آموزش جک زدن زیر ماشین و محل صحیح قرار دادن جک

محل جک زدن زیر ماشین یکی از آن چیزهایی است که خیلی‌ها فکر می‌کنند می‌دانند تا وقتی که اشتباه می‌زنند و بدنه یا رام خودرو آسیب می‌بیند. جک زدن اشتباه، حتی در تعویض ساده لاستیک، می‌تواند خسارت جدی بزند.
در این مقاله یاد می‌گیرید جک را کجای ماشین بزنید: از لبه‌های جانبی بدنه تا زیر رام، برای خودروهایی مثل پژو ۴۰۵، نیسان وانت، ساینا، تیبا، پراید و ۲۰۷. همچنین فرق جک شخصی، جک سوسماری و محل قرار دادن خرک را توضیح می‌دهیم.
نکته: خیلی از مواقعی که نیاز به جک زدن پیش می‌آید مثل تعویض کمک‌فنر، لنت یا بررسی سیستم تعلیق دانستن اصول اولیه جلوبندی اهمیت زیادی دارد. اگر می‌خواهید این کار را حرفه‌ای یاد بگیرید، دوره آموزش جلوبندی سازی و سیستم تعلیق می‌تواند نقطه شروع خوبی باشد.

هدف از جک زدن زیر خودرو چیست؟

شاید این سؤال ساده و حتی مضحک به نظر برسد؛ اما پاسخ به این سؤال می‌تواند در انتخاب ابزار مناسب و روش کار تأثیرگذار باشد. به‌صورت کلی، مهم‌ترین دلیل جک زدن زیر خودرو تعویض تایرها است. در مقاله دلایل خرابی تایر می‌توانید با علائم خرابی تایرها آشنا شوید. در صورت مشاهده پنچرشدن یا هر گونه اثر خرابی قابل‌مشاهده اقدام به تعویض تایر می‌شود در این زمان جک زدن زیر خودرو ضروری به نظر می‌رسد. در کنار این مورد برای انجام بسیاری از تعمیرات یا سرویس‌ها استفاده از جک ضروری به نظر می‌رسد. برخی از این دلیل را در شکل 1 مشاهده می‌کنید.

شکل 1- برخی از دلایل استفاده از جک در خودرو

اینکه چه نوع تعمیری روی خودرو انجام می‌شود در انتخاب نوع جک و محل جک زدن زیر خودرو بسیار مؤثر است.

 انواع جک بالابر خودرو

برای انجام تعمیرات از جک‌های مختلفی استفاده می‌شود. شکل 2 انواع جک‌های مورداستفاده برای خودرو را معرفی می‌کند.

شکل 2- انواع جک‌های بالابر خودرو

 جک شخصی داخل خودرو (Factory Jack)

همه شرکت‌های تولیدکننده خودرو یک جک کوچک به‌منظور استفاده‌های کوتاه‌مدت به‌عنوان تجهیزات جانبی در خودرو قرار می‌دهند. شکل 3 نمونه‌ای از این جک‌ها را نشان می‌دهد.

شکل 3- انواع جک شخصی خودرو

معمولاً جک‌های شخص توان تحمل بین 200 الی 500 کیلوگرم را دارند.
خاطره: درگذشته برخی خودروها دارای جک بالابر مخصوص به خود بودند به‌عنوان نمونه، جک برای خودرو پیکان که شکل خاص خود را داشت و محل جک زدن آن نیز دقیقاً مشخص بود. (شکل 4)

شکل 4- جک بالابر پیکان و محل قراردادن آن

 جک سوسماری و جک‌های تعمیرگاهی

جک‌های تعمیرگاهی به دودسته ثابت و متحرک دسته‌بندی می‌شوند. جک‌های ثابت کاربرد بسیاری در انواع تعمیرات مختلف روی خودرو دارد. شکل 5 نمونه‌هایی از جک‌های ثابت تعمیرگاهی را نشان می‌دهد

شکل 5- انواع جک‌های ثابت تعمیرگاهی

یکی دیگر از جک‌های مهم مورداستفاده در تعمیرگاه‌ها، جک سوسماری (Floor Jack) هستند امکان جابه‌جاکردن این جک، باعث می‌شود دامنه استفاده از این جک در تعمیرگاه بسیار زیاد است. شکل 6 این نمونه جک را نشان می‌دهد.

شکل 6- نمونه جک سوسماری

 محل جک زدن زیر خودرو

برای انتخاب نقطه مناسب جک زدن زیر خودرو باید به چند موردتوجه کرد. شکل 7 این موارد را نشان می‌دهد.

شکل 7- نکات مهم جهت انتخاب محل جک زدن

به‌عنوان‌مثال استفاده از جک چهارستون برای سرویس و تعمیرات روی چرخ مانند، تعویض تایر، لنت‌ها، کمک‌فنرها و…. قابل‌استفاده نیست.
انتخاب نامناسب محل جک زدن زیر خودرو ممکن است منجر به خسارات مالی و حتی جانی شود. به فیلم زیر توجه کنید.

شکل 8- نمونه راهنمای مشتری برای محل جک زدن زیر خودرو برای تعویض چرخ

همانطور که در شکل 8 نیز مشخص است تقریباً در بیشتر خودرو ها نقاط نشان‌داده‌شده مشابه هستند؛ اما باید توجه داشت ساختار بدنه و شاسی در تعیین محل قراردادن جک اهمیت بسیاری دارد. در اینجا برخی از موارد مهم در یافتن این نقاط را معرفی می‌کنیم.

A: خودرو محرک جلو   B: خودرو محرک عقب

1- مرکز گرانیگاه خودرو 2- محل قرارگرفتن جک سوسماری 3- محل قرارگرفتن سایر جک‌ها

شکل 9- نقاط استاندارد قرارگرفتن جک

در ادامه معروف‌ترین محل‌ها برای جک زدن زیر خودرو معرفی می‌شود.

.

محل جک زدن زیر ماشین: لبه‌های جانبی بدنه (بین چرخ جلو و عقب)

همانطور که در شکل‌ها بالا نشان داده شد شناخته‌شده‌ترین نقطه برای جک زدن لبه‌های جانبی شاسی یا بدنه در فاصله بین چرخ جلو و عقب است.

شکل 10- محل قرارگرفتن جک روی لبه جانبی بدنه

شکل 11 به‌صورت واقعی این نمونه را نشان می‌دهد.

شکل 11- نمونه واقعی جک زدن جانبی

استفاده از لاستیک‌های محافظ بین جک و بدنه احتمال ایجاد خرابی روی بدنه را بسیار کاهش می‌دهد. َ(شکل 12)

شکل 12- استفاده از لاستیک‌های ضربه‌گیر بین جک و بدنه

دایره سبز: محل قرارگرفتن جک دایره زرد: محل قرارگرفتن خرک

شکل 13- محل قراردادن جک و خرک

شکل 14 – پایه شاسی خاص قرارگرفتن جک

جک زدن زیر رام: قسمت جلو و عقب ماشین

گاهی لازم است قسمت جلو یا عقب خودرو به‌صورت متوازن بالا برود (نه اینکه فقط یک سمت بالا باشد و سمت دیگر روی زمین) در چنین مواردی باید حتماً قبل از جک زدن زیر خودرو بررسی شود. شکل 15- نقاط مناسب برای این حالت را نشان می‌دهد.

شکل 15- جک (سوسماری) زدن قسمت جلو و عقب خودرو

توجه کنید که جک باید زیر رام موتور قرار بگیرد. (شکل 16)

شکل 16- جک زدن زیر رام موتور

از قراردادن جک زیر کارتل یا گیربکس یا جعبه‌فرمان و میل‌های فرمان خودداری شود. کارتل‌ها یا از ورق نازک فولادی هستند و یا در برخی خودرو ها از آلیاژ آلومینیوم، جک زدن زیر آنها سبب دفرمه شدن و یا شکستگی خواهد شد.

شکل 17- نمونه محل استاندارد شرکتی برای جک زدن زیر سینی جلو

برای جک زدن در عقب خودرو نیز همین موارد مهم هستند. اگر خودرو جلو محرک است معمولاً در بخش عقب دارای رام یا اکسل است که محل مناسبی برای جک زدن خواهد بود. اگر خودرو عقب محرک یا چهارچرخ محرک است. به پوسته دیفرانسیل‌عقب توجه شود. درصورتی‌که پوسته فولادی یا چدنی است می‌توان به‌عنوان تکیه‌گاه جک استفاده کرد. توجه کنید که جک‌های شخصی شاید تحمل وزن سمت جلو و یا عقب خودرو به‌صورت کامل را نداشته باشند. پیشنهاد می‌شود در این موارد از جک سوسماری استفاده شود.

شکل 18 – نمونه قراردادن جک در قسمت عقب خودرو

شکل 19- استفاده از موتور بند و جک ساپورتر برای تعویض تسمه تایم

ضروری است هنگام استفاده از جک تمامی نکات ایمنی فردی و کارگاهی رعایت شود تا منجر به آسیب دیدن افراد یا قطعات نشود.
در پایان باید یادآوری کرد، علاوه بر استفاده از جک به عنوان بالابر به عنوان وظیفه اصلی و یا ساپورتر به عنوان وظیفه کمکی گاهی نیز به عنوان فشرده‌کننده نیز استفاده میشود ؛ مثلاً در هنگام نصب کمک‌فنرها، در چنین مواردی هم باید به استحکام قطعات توجه داشت در غیر این صورت مجموعه دچار آسیب خواهد شد.

سوالات متداول

جک را کجای ماشین بزنیم؟

زیر ماشین، جلوی چرخ عقب و پشت چرخ جلو یک تیغه برآمده به سمت پایین وجود دارد. این تیغه باید داخل شیار کفی جک قرار بگیرد.

در خودروهای جلو محرک مثل پژو ۴۰۵، پارس و سمند، جک سوسماری را کجا بزنیم؟

بهتر است از سرشاسی‌ها استفاده شود، اگرچه بالا آمدن کاملاً متوازن نخواهد بود.

محل قرار دادن خرک زیر ماشین کجاست؟

خرک باید زیر لبه‌های جانبی شاسی یا بدنه قرار بگیرد. توجه کنید که محل قرارگیری جک و خرک با هم متفاوت است. جک بلند می‌کند و خرک نگه می‌دارد.

جک زدن زیر رام ماشین چه نکاتی دارد؟

جک باید دقیقاً زیر رام موتور قرار بگیرد. از قرار دادن جک زیر کارتل، گیربکس یا جعبه فرمان خودداری کنید. این قطعات در برابر فشار جک آسیب می‌بینند.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی