روشهای بررسی سیلندر
در مقالههای قبلی در مورد وظیفه انواع و ساختار بوش سیلندر مطالبی بیان شد و سپس به خرابی بوش سیلندر و علائم آن اشاره شد. پس از مشاهده علائم اولیه ، لازم است بررسیهای بیشتری انجام شود تا از خرابی آن اطمینان حاصل شوند. در این مقاله آزمایشات و روشهای بررسی سیلندر بیان خواهد شد.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
روش تست سیلندر خودرو
همانطور که در روش عمومی عیبیابی خودرو بیان شد. خرابی میتواند به دلایل مختلفی اتفاق افتاده باشد بنابراین، پس از مشاهده علائم خرابی باید انجام آزمایشهای مختلف بهصورت دقیق به عضو خراب موردنظر رسید. این رویه در مورد بررسی بوش نیز باید انجام شود. مثلاً در مورد، علائمی مانند روغنسوزی موتور یا آب و روغن قاطیکردن که دلایل زیادی به غیر از خرابی سیلندر نیز میتواند عامل بروز این مشکلات باشد؛ بنابراین لازم است با انجام آزمایشهای مختلف به مشکل پی برد. شکل 1 بررسیهای ضروری را معرفی میکند.
شکل 1- آزمایش و بررسی بوش سیلندر
آزمایشهای تست سیلندر خودرو قبل از باز کردن
بهترین آزمایشها برای بررسی عملکرد سیلندر ،آزمایشهای سه گانه موتور هستند. استفاده از هر کدام از آزمایشهای کمپرس سنجی، خلا سنجی و نشتی سنجی میتواند این تصمیم شود که آیا موتور نیاز به تعمیر اساسی دارد یا خیر . در این آزمایشها مشکلات سر سیلندر مانند خرابی سوپاپها ، واشر سر سیلندر یا سایر مشکلاتی که فقط به باز کردن سر سیلندر نیاز است مشخص میشود. در صورتی که پس از انجام آزمایشات مشخص شد مشکل از داخل مجموعه نیم موتور است ضروری است موتور باز شود تا با دقت بیشتری اجزا داخلی موتور مانند بوشهای سیلندر ، رینگها ، یاتاقانها و … مورد بررسی قرار گیرد
آزمایشهای تست سیلندر خودرو پس از باز کردن
پس از باز کردن موتور تمامی اجزایی که احتمال خرابی آنها میرود باید مورد بررسی قرار گیرند. این بررسیها میتواند بهصورت ظاهری باشد و یا از ابزار برای بررسی استفاده شود.
تست سیلندر خودرو از نظر ظاهری
در بررسی بوش سیلندر از نظر ظاهری برخی از خرابیهای قابلمشاهده هستند. خرابیهایی مانند: شکستگیها، ترکها، ایجاد پله در بخش داخلی، وجود زنگزدگی در بخشهای پایینی. شکل 2 برخی از این موارد را نشان میدهد.
شکل 2- بررسی بوش سیلندر از نظر ظاهری و مشاهده ترک و شکستگی
برخی از مشکلات شاید بهراحتی مشخص نباشد؛ اما با کمک ابزارهای ساده میتوان آنها را بررسی کرد. بهعنوان نمونه ساییدگیهای موضوعی داخلی با کمک یک چراغقوه و تاباندن نور به سطح داخلی بوش قابلتشخیص است. مناطقی که ساییدگی غیرمتعارف دارند معمولاً در هنگام تابش نور براق دیده میشوند. شکل 3 این مورد را نشان میدهد.
شکل 3- استفاده از انعکاس نور برای بررسی ساییدگیها
در صورت مشاهده هر کدام از موارد ذکر شده، بوش سیلندر نیاز به فرایند تعمیر دارد. بوشهای تر معمولاً تعویض میشوند. بوشهای خشک در صورتی مهیا بودن شرایط (نگذراندن حد تراش) به تراشکاری ارسال شده تا تصحیح شوند. درصورتیکه حد تراش بوش خشک نیز از میزان مجاز در تعمیرات قبلی گذشته است، باید تعویض شود.
درصورتیکه بوش مورداستفاده از نوع تر است، حتماً اورینگها و محل قرارگیری آن بین بوش و بلوکه سیلندر مورد بررسی قرار گیرد. مخصوصاً اگر مشکل اختلاط آب و روغنموتور وجود داشته است. بهعنوان یکی از معایب احتمالی قبل از هر نوع تعمیری، اورینگها و محل نصب آنها بررسی شود. (شکل 4)
شکل 4- بررسی اورینگهای آببندی در بوش تر
همانطور که در شکل 4 مشاهده میشود اورینگها دفرمه شده و در نتیجه اختلاط مایع خنککننده موتور و روغن حتمی است. علاوه بر بررسی اورینگ روی بوش تر، باید نشیمنگاه آن روی بلوکه سیلندر نیز مورد بررسی قرار گیرد.
در بوشهای تر باتوجهبه اینکه میتوان آن را با راحتی بیشتری از محل خود خارج کرد، میتوان بررسی بخش بیرونی بدنه را نیز انجام داد. پدیده کاویتاسیون یا کیفیت نامناسب مایع خنککننده (آب و ضد یخ) میتواند بهمرور ایجاد خوردگی روی بدنه خارجی داشته باشد؛ بنابراین باید از این نظر نیز بررسی شود. شکل 5 بررسی بدنه خارجی و مشاهده خوردگی روی آن را نشان میدهد.
شکل 5- بررسی بوش سیلندر از نظر ساییدگی روی بوش تر
تست سیلندر خودرو از نظر ابعادی
دقیقترین بررسی سیلندر که میتوان انجام داد بررسی بوش سیلندر از نظر قطر داخلی است. این کار با ابزار مخصوص انجام میشود که به آن در بازار ایران ساعت اندازهگیری داخل سنج میگویند (Cylinder bore Gauge). شکل 6 این ابزاردقیق را نشان میدهد.
شکل 6- ابزار ساعت اندازهگیری داخل سنج سیلندر
در واقع این ابزار، وسیله اندازهگیری نیست؛ بلکه ابزار مقایسه اندازه است و اختلاف اندازه را نشان میدهد؛ بنابراین قبل از شروع اندازهگیری باید تنظیم شود.
این ابزار برای بررسی ساییدگی در نواحی مختلف سیلندر استفاده میشود. شکل 7 اجزا این ابزار را نشان میدهد.
1- صفحه ساعت 2- گیره 3- محل قرارگرفتن دست 4- بدنه اصلی 5- بخش اندازهگیری
6- پیچ نگهدارنده 7- میله اندازه قابلتعویض 8- بدنه بخش اندازهگیری 9- میل متحرک
شکل 7- اجزا ساعت اندازهگیری داخل سنج
برای اینکه بتوان قطرهای مختلف را اندازهگیری کرد این ساعت دارای تعدادی میله قابلتعویض (شماره 7) است که امکان بررسی قطرهای مختلف را فراهم میکند. با باز کردن پیچ نگهدارنده (شماره 6) امکان تعویض میلهها میسر میشود.
روش اندازهگیری قطر داخلی
قبل از اندازهگیری قطر داخلی لازم است اطلاعات مربوط به ابعاد استاندارد قطر داخلی سیلندر از کتاب راهنمای تعمیرات موتور مربوطه استخراج شود. بهعنوانمثال شکل 8 نمونهای از این جدول اطلاعات را نشان میدهد.
شکل 8- ابعاد استاندارد بوش سیلندر موتور EF7
همانطور که مشاهده میشود حداقل 2 عدد برای بررسی بوش سیلندر در اندازه گیری قطر داخلی ضروری است
قطر داخلی سیلندر
و
میزان مجاز خارج از استوانه شدن
بعد از اینکه عدد قطر داخلی سیلندر استخراج شد باید ساعت اندازهگیری مطابق با آن تنظیم شود. برای این کار از یک میکرومتر استفاده میشود. دهانه میکرومتر را کمی کمتر از عدد قطر داخلی بهعنوانمثال برای قطر داخلی 75 mm دهانه میکرومتر را بهاندازه 74.70 mm تنظیم کنید( ابتدا دهانه میکرومتر را بهاندازه عدد قطر داخلی سیلندر باز کنید. سپس میکرومتر روی گیره بسته شده و بخش اندازهگیری ساعت را داخل دهانه میکرومتر قرار دهید. توجه اگر نیاز به تعویض میلهها اندازه است، این کار را انجام دهید. شکل 9 این حالت را نشان میدهد.
1- پیچ قفل کننده 2- رینگ برای حرکت صفحه مدرج 3- نشانه
شکل 9- کالیبره کرده دهانه ساعت داخل سنج
همانطور که بخش اندازهگیر ساعت را داخل میکرومتر قرار دادید. با استفاده از رینگ بیرونی (شماره 2)، صفحه ساعت آن را آنقدر بچرخانید تا عقربه بزرگ (و ترجیحاً عقربه کوچک) عدد صفر را نشان دهد. سپس با کمک پیچ قفل کننده (شماره 1) از جابهجایی صفحه جلوگیری کنید.
توجه کنید هنگامی که این کار را انجام میدهید دهانه اندازهگیری ساعت باید بدون حرکت داخل لبه میکرومتر بماند. هر گونه حرکت باعث کاهش دقت اندازهگیری خواهد شد.
پس از تنظیم ساعت آن را داخل سیلندر قرار دهید. معمولاً 3 سطح و دو جهت عمود برهم باید اندازهگیری انجام شود
شکل 10- اندازهگیری قطر سیلندر و محلهای آن
بنابراین، برای هر سیلندر در 6 محل باید اندازهگیری انجام شود. روش اندازهگیری به این صورت است که ساعت را تا ارتفاع مناسب داخل سیلندر قرار داده سپس کمی آن را به سمت چپ و راست حرکت بدهید. ممکن است عقربه کمی به سمت راست یا سمت چپ حرکت کند. حداکثر انحراف به سمت راست و حداکثر انحراف به سمت چپ را یادداشت کنید. فاصله بین این دو انحراف میزان اختلاف را نشان میدهد. بهعنوان نمونه به شکل 11 توجه کنید.
شکل 11- نحوه محاسبه حداکثر اختلاف سمت چپ و سمت راست
همانطور که در شکل ملاحظه میشود حداکثر مقدار دوران به سمت راست 10 واحد و حداکثر دوران به سمت چپ 16 واحد است؛ بنابراین فاصله این دو عدد 16+10 خواهد بود و همانطور که در داخل ساعت نشاندادهشده است هر واحد 0.01 mm است؛ بنابراین اختلاف عدد 0.16 mm خواهد بود. باتوجهبه اطلاعات درج شده در شکل 8 میزان خطا حداکثر 0.01 mm قابلقبول است؛ بنابراین در این مورد بدون اینکه نیاز به بررسی دیگری وجود داشته باشد باید موتور را به مرحله تعمیر ارجاع داد.
1- حداکثر قطر 2- حداقل قطر
شکل 12- میزان مخروطی شدن
در این مقاله دلایل خرابی و روش بررسی سیلندر مورد بررسی قرارگرفت در مقالههای بعدی روش تعویض یا تعمیر بوش تر و بوش خشک بیان خواهد شد.
نویسنده : مهندس بهروز خطیبی
تازههای آموزشی
بسیار عالی 🌹
استاد داخل کتاب تعمیرات مکانیکی صفحه ۱۷۱ یه فعالیت داره گفته چجوری میتوان مقدار مخروطی بودن سیلندر را بدست اورد میتونین یه توضیح مختصر بدین دربارش
سلام و سپاس، قطر بالای سیلندر رو از قطر پایین سیلندر کم کنید تا میزان مخروطی بودن بدست بیاد باید توجه کرد که اندازه گیری قطر در پایین ترین و بالاترین نقطه نباشه بلکه در محل فعالیت رینگ ها باشه نقاطی که هنگام نقطه مرگ بالا و پایین رینگ در سیلندر واقع میشه.