رشته برق خودرو (باطریسازی) در هنرستانها و مراکز فنی و حرفهای، یکی از زیرشاخههای اصلی گروه مکانیک خودرو است. با این حال، در مقاطع دانشگاهی این حوزه به عنوان بخشی از گرایشهای مهندسی خودرو یا مهندسی برق تدریس میشود.
یک واقعیت مهم در بازار کار: در عمل، بیشتر متخصصان موفق این حرفه، مهارتهای خود را از طریق دورههای تخصصی و عملی کسب کردهاند و بدون نیاز به تحصیلات دانشگاهی، مستقیماً وارد بازار کار شدهاند.
در این مقاله، به بررسی جامع شاخههای مختلف برق خودرو، معرفی مشاغل مرتبط به هر کدام میپردازیم تا بهترین مسیر را برای ورود به این شغل پردرآمد انتخاب کنید.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
شاخههای تخصصی برق خودرو کدام است؟
برق خودرو برخلاف تصور عموم، یک شغل واحد و ساده نیست؛ بلکه یک حوزه وسیع و مهندسی است که به چندین شاخه تخصصی و مستقل تقسیم میشود. هر کدام از این زیرشاخهها، نیازمند مهارتهای خاص، ابزارهای مجزا و استراتژی متفاوتی برای ورود به بازار کار هستند و به تبع آن، میزان درآمد متفاوتی نیز دارند.
اگر قصد ورود به این حرفه را دارید، شناخت این گرایشها به شما کمک میکند تا بر اساس علاقه و پتانسیل درآمدی بازار، بهترین مسیر را انتخاب کنید. در ادامه، اصلیترین شاخههای تخصصی برق خودرو را بررسی میکنیم:
| شاخه تخصصی | فعالیت اصلی | پتانسیل درآمدی |
|---|---|---|
| برق داخلی (باتریسازی) | سیمکشی، روشنایی، استارت، دینام | متوسط به بالا |
| سیستم مالتیپلکس | شبکههای ارتباطی خودروهای مدرن | بالا |
| تعمیرات ECU و نودها | عیبیابی و برنامهریزی کامپیوتر خودرو | بسیار بالا |
| ریمپ و تیونینگ | تغییرات نرمافزاری ECU | بسیار بالا |
| نصب آپشن و دزدگیر | ارتقای سیستمهای رفاهی و امنیتی | بالا |
| سیستم کولر و تهویه | شارژ گاز و نشتیابی تخصصی | فصلی / بسیار بالا |
قدیمیترین و پرتقاضاترین شغل برق خودرو باتریسازی
معروفترین شغلی که در بخش برق خودرو به ذهن میرسد شغل باتریسازی است. شاید استفاده از کلمه باتریساز برای این شغل کلمه مناسبی نباشد چون در واقع یک باتریساز علاوه بر بررسی سیستم باتری و رفع عیب در این قسمت فعالیتهای بسیار زیاد دیگری مانند بررسی و تعمیرات سیستم شارژ، سیستم استارت، سیستم روشنایی، سیستم تهویه مطبوع (بخاری و کولر) سیمکشیهای مختلف در خودرو، قفل مرکزی و … را نیز انجام میدهد.
عبارت خدمات برق خودرو عنوان مناسبتری برای این شغل است. تعمیرگاه این شغل فضای قرارگرفتن خودرو را ندارد. اگرچه وجود این فضا بسیار مؤثر خواهد بود. شکل 2 نمونههای از این نوع تعمیرگاه را در سطح شهر نشان میدهد.
شکل 2- شغل باتریسازی
یکی از موارد بسیار مهم در این شغل آشنایی با نقشه های مختلف خودروها و توانایی نقشه خوانی و تحلیل آنها برای عیب یابی میباشد. توجه کنید که هر چه خودرو به روز تر باشد نیاز به دانش بیشتری در این بخش است و البته دستمزد و درآمد بالاتری نیز در پی خواهد داشت. دورههای کوتاه برق تحت عنوان دوره برق خودرو داخلی میتواند بسیاری از نیازها را برطرف کند.
دوره آموزش برق خودرو داخلی با مدرک معتبر از دانشگاه شریف
و پشتیبانی رایگان بعد از دوره
تعمیر سیستمهای مالتی پلکس و برق شبکه
شاید برای شما یا اطرافیانتان پیشآمده باشد که پس از نصب یک رادیو ضبط روی خودرو، آن سیستم کار نکند درحالیکه وقتی همان سیستم را روی یک خودرو دیگری نصب کنیم به راحت فعال شود. بخشی از مشکلات از این قبیل به آشنایی با سیستمهای مالتی پلکس و شبکه در خودرو مربوط میشود. سیستمهای خودروها مالتی پلکس یا عبارت برق خودرو پیشرفته حوزه فعالیت بخش دیگری از شاغلان خودرویی به شمار میرود.
در واقع میتوان گفت این مسیر، راه توسعه شغلی مناسبی برای فعالان در بخش باتریسازی میباشد. شبکه در خودروهای امروزی یکی از اجزا جدانشدنی به شمار میرود بنابراین میتوان آینده شغلی مناسبی برای این بخش متصور شد.
عملکرد اجزا در شبکه، مفاهیم عمومی، روش عیبیابی در شبکه، فعال و غیرفعال آپشنهای موجود روی خودروها در حوزه تعمیر و سرویس شبکه خودرو میباشد. معمولاً در سطح شهر شما تعمیرگاهی تحت عنوان تعمیرات شبکه خودروها مشاهده نمیکنید.
اما عنوانی تحت عنوان تعمیرات تخصصی برق میتواند این دسته را شامل شود. اگر میخواهید وارد بخش تعمیرات الکتریکی در خودروهای روز خارجی شوید آشنایی با دانش و فعالیتهای عملی و نقشههای مربوطه از ضروریات اصلی این شغل است. برای آشنایی با سرفصلهای این بخش میتوانید به دوره مالتی پلکس خودرو در بخش کارگاه آموزشی سیستمهای برقی ایمگ در دانشگاه شریف مراجعه کنید.
دوره مالتی پلکس خودرو با مدرک معتبر از دانشگاه شریف
با ارائه نقشههای رنگی مالتی پلکس رایگان
تعمیرات ECU – پردرآمدترین شغل برق خودرو
خودروهای روز دارای تعداد زیادی واحدهای الکترونیکی است که وظیفه کنترل اجزا الکتریکی را بر عهده دارند. این اجزا الکترونیکی، به نام کنترل یونیت یا ECU در بازار شناخته میشوند مانند:
- ECU موتور
- ECU ایربگ
- ECU واحد ترمز ABS ، BSI ، BCM ، FN ، CCN و …
همانطور که ملاحظه میشود تعداد بسیار زیادی واحد کنترل یونیت الکترونیکی در خودروها وجود دارد که مانند هر قطعه دیگری دچار خرابی میشوند یکی از مشاغل رایج در این حوزه تعمیرات برقی خودرو بخش تعمیرات ECU میباشد. باوجوداینکه شرکتهای خودروساز عموماً به این شغل نظر مساعدی ندارند. اما به دلیل تفاوت قیمتهای تعمیرات و خرید قطعه نو، این شغل با اقبال زیادی در بازار ایران رو برو است.
شایدبتوان گفت این شغل به نوعی شغل بین رشتهای به شمار میرود بخش بیشتر آن به حوزه الکترونیک مرتبط است اما به دلیل اینکه داشتن دیدگاه مکانیکی جهت تشخیص عمومی خرابیهای مرتبط در خودرو به عنوان یک عامل تعیین کننده موثر است میتوان گفت اطلاعات مکانیکی نیز به رشد و توسعه حرفهای این شغل کمک فراوانی خواهد کرد.
برخی از کنترل یونیتها در حوزه ایمنی خودرو قرار دارند تعمیرات این موارد حساسیت بسیار زیادی را نیاز دارد به همین دلیل داشتن دانش تخصصی در انتخاب و اعمال تعمیر و یا حتی انجام ندادن تعمیرات میتواند به مرگ و زندگی افراد گره بخورد. شرکت در دورههای تعمیرات و فوتوفنهای آن از ضروریات ورود به این شغل میباشد.
در بهترین حالت پیشنهاد میشود فردی وارد این دوره شود که از کلیات سیستمهای برقی و الکترونیکی مطلع باشد تا بتواند تعمیرکار ECU خوبی شود. اطلاعات کاربردی در مورد IC و مقاومتهای مورداستفاده در یونیتها، وظیفه هرکدام از ICها ، نحوه خواندن IC ها، پیداکردن ICهای معادل، دیتا شیتهای مربوط به پین اوتهای یونیتها، شیوههای عیبیابی عمومی و تخصصی و … برای اطلاع از دوره آموزش تعمیرات ECU به کارگاههای تخصصی مجموعه آموزشی ایمگ مراجعه کنید.
دوره آموزش تعمیر ایسیو با ارائه مدرک معتبر از دانشگاه شریف
نصب سیستم صوتی، تصویری و آپشن، شغلی با بازار همیشگی
یکی از مشاغلی که در بازار ایران طرفداران خاص خودش را دارد شغل نصب تجهیزات صوتی و تصویری است. البته عموماً این متخصصین فعالیت در حوزه نصب دزدگیرها را نیز بر عهده دارند. گاهی نیز موارد مربوط به بررسی و عیبیابی سیستم تهویه مطبوع (کولر) نیز توسط این افراد انجام میشود.
سیستمهای صوتی و تصویری در واقع نوعی آپشن به شمار میروند. اگرچه سیستم صوتی ساده در خودروهای قدیمی نیز وجود دارد اما اگر به منوی رادیو ضبطهای امروزی توجه بیشتری کنید ملاحظه میشود که تمامی امکانات آنها در یک سیستم صوتی متعارف قابلاستفاده نمیباشد بنابراین هنگام انتخاب یک سیستم، دانش لازم برای ایجاد تناسب بین تجهیزات موردنیاز یکی از ضروریات توانمندیهای افراد شاغل در این گروه است.
اگر افراد در این شغل به فکر توسعه شغلی باشند بهترین پیشنهاد برای آنها ورود به بحث نصب و عیبیابی آپشنهای خودرو میباشد. شغلی که باتوجهبه شرایط بازار و ورود خودروها مختلف در آن، دارای آینده شغلی جذابی میباشد. آپشنهایی مانند:
- مانیتور دنده عقب
- سانروف
- هد لایت
- کروز کنترلها
- ردیاب خودرو
فقط بخشی از بازار بزرگ آپشنهای خودرو را در بر میگیرد.
ریمپکار پردرآمدترین تخصص نرمافزاری برق خودرو
یکی دیگر از مشاغلی که در چند سال اخیر در حوزه برق خودرو، بازاری برای خود پیدا کرده است که به ایجاد برخی تغییرات در برنامههای داخلی یونیتهای الکترونیکی یا اصطلاحات تغییر در Map آن یونیت کنترل می باشد ریمپ کردن (Remaping) است.
نحوه استفاده از سختافزارهای مورداستفاده در این بخش، نحوه دریافت اطلاعات، روش خواندن آنها، مقایسه و تغییر دادن به سطح مطلب از جمله مواردی است که یک ریمپ کار حرفهای باید از آن مطلع باشد. اگرچه در برخی موارد از این دانش جهت استفادههای نادرست مانند کمکردن کیلومتر خودروها استفاده میشود اما در کنار این استفاده نادرست تغییرات، تصحیح برخی خطاهای کد های رایج در ایسیوها از قابلیتهای مفید این مشاغل بشمار میرود.
در کنار این موارد، ریمپ کردن یکی از رویههای متداول در بحث تیونیگ خودروها (تیونینگ موتورها) نیز به شمار میرود و خودروهایی که برای شرایط خاص مسابقات آماده میشوند نیز از دانش استفاده میکنند؛ بنابراین به افرادی که علاقهمند به کار و توسعه شغلی در بخش تیونیگ خودروها (مخصوصاً تیونیگ موتور) هستند، پیشنهاد آموزشهای مربوط به کار در این بخش را بهعنوان یکی از راههای پیشرفت در نظر بگیرند. گروه ایمگ باتوجه به این موارد دورهای آموزشی زیادی در این بخش ارائه میدهد که آنها را میتوانید در بخش دورههای آموزش برق خودرو داخلی و خارجی ملاحظه کنید.
پشتآمپرساز، تخصصی که دارد تغییر میکند
یکی دیگر از مشاغل مرتبط با گروه برق و الکترونیک تعمیر صفحه نشاندهندههای خودرو است که در بازار به پشت آمپر سازی شناخته میشود. شاید تعداد پشت آمپر سازان امروزه کمتر از گذشته، مخصوصاً زمانی که صفحههای نشاندهنده بیشتر از اجزا مکانیکی تشکیل میشدند، است.
باتوجهبه اینکه صفحههای نشاندهنده امروزه از تجهیزات الکترونیکی مثل استپر موتورها، بوردهای الکترونیکی، ICهای مختلف و LCDهای تکرنگ و یا رنگی تشکیل شدهاند عموماً تعمیرات این بخش بر عهده گروه تعمیر کاران ECU و ریمپ کاران میباشد؛ بنابراین به افراد شاغل در این بخش پیشنهاد میشود روش تعمیرات ECU و ریمپ کردن را بهعنوان توسعه شغلی در نظر بگیرند تا از تحولات این رشته دور نمانند.
مقایسه درآمد برق خودرو با مکانیک؛ کدام یک پولسازتر است؟
یکی از چالشبرانگیزترین سوالات برای علاقهمندان به حوزه خودرو این است: مکانیکی پولسازتر است یا برق خودرو؟
اگر بخواهیم یک پاسخ کوتاه و واقعبینانه بدهیم، همه چیز به سطح تخصص و شاخهای که انتخاب میکنید بستگی دارد. در گذشته مکانیکی به دلیل حجم کار فیزیکی درآمد بیشتری داشت، اما امروزه با هوشمند و برقی شدن خودروها، موازنه قدرت و درآمد به نفع متخصصان الکترونیک خودرو تغییر کرده است.
برای اینکه ببینید در حال حاضر هر کدام از این شاخهها (از باطریسازی ساده گرفته تا ریمپ و تعمیرات ECU) چقدر درآمد دارند و دستمزدها چطور محاسبه میشوند، پیشنهاد میکنیم مقاله درآمد برقکار خودرو و بازار کار آن را مطالعه کنید.
۳ دلیل کلیدی که چرا برق خودرو آیندهدارتر از مکانیکی است؟
بررسیهای بازار کار نشان میدهد که در سالهای اخیر، سرعت رشد درآمدی رشته برق خودرو به شدت از مکانیک پیشی گرفته است. این اتفاق ۳ علت اصلی دارد:
- ارزشگذاری بر اساس اجرت فکری: یک مکانیک عمدتاً با ابزارهای فیزیکی، آچار و تعویض قطعات سنگین سروکار دارد؛ اما یک برقکار مدرن با دستگاه دیاگ، لپتاپ و نقشهخوانی پیشرفته کار میکند. بازار امروز برای دانش تخصصی و نرمافزاری دستمزد بسیار بالاتری نسبت به کار صرفاً فیزیکی پرداخت میکند.
- الکترونیکی شدن خودروهای جدید: خودروهای مدرن دیگر فقط مجموعهای از قطعات مکانیکی نیستند. از سیستمهای مالتیپلکس و سنسورهای رادار گرفته تا کامپیوترهای متعدد، همگی برای عیبیابی به یک متخصص برق و الکترونیک نیاز دارند، نه یک مکانیک سنتی.
- فشار فیزیکی کمتر و استهلاک بدنی پایینتر: یک ریمپکار یا تعمیرکار ایسیو پشت میز یا داخل کابین خودرو با لپتاپ کار خود را انجام میدهد، در حالی که یک مکانیک باید ساعتها زیر ماشین یا روی موتور خم شود. این یعنی در رشته برق خودرو، شما با خستگی کمتر، درآمد بیشتری کسب میکنید.
نتیجهگیری: اگر در ابتدای مسیر هستید و میخواهید وارد بازار کار خودرو شوید، رشته برق و الکترونیک خودرو هم از نظر پتانسیل درآمدی بلندمدت و هم از نظر آینده شغلی (با توجه به ورود خودروهای برقی و هیبریدی به بازار)، انتخابی به مراتب هوشمندانهتر و پرسودتر است.
نقشهراه ورود به بازار کار
حالا که تفاوتها و مزایای رشته برق خودرو را در مقایسه با مکانیکی متوجه شدید، احتمالاً این سوال برایتان پیش آمده که سریعترین مسیر برای یادگیری و ورود به این بازار کار چیست؟
ما در یک مطلب مجزا، ۳ مسیر اصلی ورود به این شغل (از هنرستان تا دورههای تخصصی آزاد) را همراه با مزایا، معایب و هزینههای هر کدام به طور کامل بررسی کردهایم. برای دیدن این راهنمای گامبهگام و انتخاب بهترین مسیر یادگیری، پیشنهاد میکنیم مقاله چگونه وارد رشته برق خودرو شویم؟ را مطالعه کنید.
سوالات متداول
رشته برق خودرو در کدام شاخه است؟
رشته برق خودرو در مقطع متوسطه (هنرستانهای کاردانش و فنی و حرفهای)، یکی از گرایشهای اصلی گروه مکانیک خودرو (صنعت) محسوب میشود. دانشآموزان در این رشته، اصول پایه سیستمهای الکتریکی و الکترونیکی وسایل نقلیه را آموزش میبینند.
برق خودرو زیرشاخه کدام رشته است؟
در آموزشهای فنی و دانشگاهی، برق خودرو زیرشاخه رشته مکانیک خودرو یا مهندسی خودرو قرار میگیرد. البته در دانشگاه، مباحث پیشرفته آن با گرایشهای مهندسی برق (الکترونیک و کنترل) نیز همپوشانی بسیار زیادی دارد.
برق خودرو بهتر است یا مکانیک؟
هر دو رشته بازار کار فوقالعادهای دارند، اما انتخاب بستگی به علاقه شما دارد: مکانیک خودرو بیشتر با قطعات سختافزاری، موتور و قطعات مکانیکی (کار فیزیکی سنگینتر) سروکار دارد؛ در حالی که برق خودرو بیشتر نیازمند تحلیل، نقشه خوانی، کار با دستگاههای عیبیاب (دیاگ) و ظرافتهای الکترونیکی است. امروزه به دلیل برقی شدن خودروها، آینده رشته برق و الکترونیک خودرو بسیار رو به رشدتر ارزیابی میشود.
نویسنده : مهندس بهروز خطیبی
تازههای آموزشی
ساده ترین شغل مربوط به خودرو برای کسی که هیچ سابقهای نداره چیه؟ ممنون میشم راهنمایی کنید.
سلام میتونید در سه حوزه برق، مکانیک و بدنه خودرو وارد بشید، علاقمندی خودتون رو با شرکت در دورهای مکانیک خودرو، برق خودرو و کارشناسی خودرو بسنجید بعد در یکی از حوزه ها وارد بشید و با گذراندن دوره های مختلف و انجام کار در بازار دانش و تجربه خودتون رو توسعه بدید.
من به دنبال یک شغل پردرآمد با ماشین هستم که نیاز به سرمایه اولیه زیادی نداشته باشه. آیا تعمیرات ECU یا سیمکشی گزینههای خوبی هستن؟
سلام توصیه میشه از باتری سازی شروع کنید و با کسب تجربه در حوزه های تنظیم موتور یا سیستم انژکتور و ایسیو هم وارد بشید.
آیا برای موفق شدن در این حوزه حتماً باید رشته برق خودرو در دانشگاه رو بخونیم یا با دورههای آزاد هم میشه به سطح مهندسی برق خودرو رسید؟
سلام با شرکت در دوره های تخصصی برق خودرو میتونید به تخصص تعمیر بخش های برقی خودرو دست پیدا کنید.
به نظر شما بین تمام شاخه های برق خودرو، کدوم یکی برای استارت زدن بازار کار بهتری داره؟ من به مشاغل مربوط به خودرو علاقه دارم ولی نمیدونم از کجا شروع کنم.
سلام سه حوزه تنظیم موتور یا سیستم انژکتوری، باتری سازی و تعمیر ایسیو از زیر مجموعه های برق خودرو هستند که بهتره از باتری سازی یا همون برق خودرو داخلی شروع کنید و کار رو توسعه بدید.
سلام، ممنون از مقاله خوبتون. آخرش دقیق متوجه نشدم که رشته برق خودرو در کدام شاخه است؟ آیا زیرمجموعه مکانیک حساب میشه یا برق؟
سلام و سپاس از همراهی شما، برق خودرو زیر مجموعه برق هست که در بازار به عنوان باتری سازی شناخته میشه