آموزش عیب یابی کولر خودرو؛ از تست چشمی تا عیب یابی با گیج

سیستم تهویه مطبوع یا کولر خودرو، یکی از حیاتی‌ترین امکانات رفاهی برای رانندگی در اقلیم ایران است. اما زمانی که سرمای کولر کاهش می‌یابد، چگونه نشتی یا ایراد سیستم را پیدا کنیم؟ عیب یابی کولر خودرو از طریق چشمی گاز یا استفاده از گیج فشار، سریع‌ترین راه برای تشخیص وضعیت سلامت مدار است. پیش‌تر در مقاله سیستم تهویه مطبوع خودرو با اجزای این سیستم آشنا شدیم؛ در این مقاله به آموزش تخصصی عیب یابی بخش ترمودینامیکی، تحلیل علائم خرابی درایر و روش‌های تست چشمی گاز کولر خودرو می‌پردازیم تا بدون اتلاف وقت، ریشه مشکل را شناسایی کنید.

علائم خرابی کولر خودرو و تشخیص علت باد گرم

واضح است که وجود خرابی‌ها در این سیستم، عملکرد آن را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. بسیاری از اختلالات در سرمایش، نه از نشت گاز، بلکه ناشی از خطای ارسال داده است؛ لذا پیشنهاد می‌شود حتماً عملکرد انواع سنسور کولر خودرو و محل نصب آن‌ها را بررسی کنید.

متداول‌ترین علائم خرابی در سیستم تهویه مطبوع در شکل 1 نشان‌داده‌شده است.

شکل 1- علائم عمومی خرابی سیستم تهویه مطبوع

عیب یابی کولر خودرو؛ از چشمی گاز تا علائم خرابی درایر

سیستم تهویه مطبوع ترکیبی از سیستم‌های ترمودینامیکی و مکانیکی و الکتریکی است، بنابراین مشکلات آن نیز به این سه سیستم مرتبط خواهد بود. (شکل 2)

شکل 2- دسته‌بندی خرابی‌های سیستم کولر خودرو

تعداد سیستم‌های مؤثر، فرایند عیب‌یابی را دچار مشکل می‌کند. مشکلات ترمودینامیکی (گاز مبرد سیستم) مانند کم‌شدن حجم گاز و یا نشتی‌های مختلف، خرابی‌های مکانیکی مانند خرابی کمپرسور یا اهرم‌بندی‌های هدایت هوا داخل کابین و خرابی‌های الکتریکی مانند عملکرد نادرست سنسورها، کنترل یونیت‌ها و رله‌ها همه می‌تواند به عملکرد نامناسب سیستم کولر خودرو منجر شود. در این مقاله مشکلات مرتبط با گاز کولر خودرو مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

 عیب یابی کولر خودرو با گیج و تست چشمی گاز (Sight Glass)

در بررسی ترمودینامیکی سیستم تهویه مطبوع، عموماً در قدم اول حجم گاز موجود و میزان هوای داخل آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. این بررسی‌ها می‌تواند با ابزار و یا بدون ابزار انجام شود. شکل 3 این روش‌ها را نشان می‌دهد.

شکل 3- روش‌های بررسی حجم گاز و وجود هوا

1-تست چشمی گاز کولر خودرو و وضعیت درایر (Sight Glass)

یکی از راه‌های ساده و البته نه‌چندان دقیق، بررسی چشمی درایر یا رطوبت‌گیر است. شکل 4 این واحد و محل قرارگرفتن چشمی آن را نشان می‌دهد.

شکل 4- درایر و محل چشمی آن

چشمی شیشه‌ای در مسیر عبور جریان گاز مبرد قرارداد. برای اطلاعات بیشتر به مقاله طرز کار سیستم تهویه مطبوع مراجعه کنید.
تشخیص اولیه برخی از اختلالات را با مشاهده حرکت گاز تبرید، امکان پذیر است.شکل 5 حالت های مختلف قابل‌مشاهده از چشمی در زمان روشن بودن سیستم کولر را نشان میدهد.

A: شفاف B:کف‌آلود C: رگه‌رگه D: مه‌آلود یا کدر شدن
شکل 5- حالت‌های قابل‌مشاهده از چشمی درایر

بر اساس شکل 5 به‌صورت کلی 4 حالت از روی چشمی قابل‌مشاهده است

• حالت شفاف:

اگر بعد از روشن‌کردن سیستم کولر خودرو و گذشت چند دقیقه، تفاوت خاصی در حرکت زیرچشمی را نتوانستید مشاهده کنید نشانه حالت‌های زیر است
گاز مبرد در حالت مناسب است و نشتی وجود ندارد
جرم گاز تزریق شده بیش از حد ممکن است
تفاوت این دو حالت در میزان اثر خنک‌کنندگی قابل‌مشاهده است.

• حالت کف آلود:

پس مشاهده این حالت باید احتمال وجود هوا در سیستم را مورد بررسی قرارداد. وجود هوا در سیستم ممکن است باعث ایجاد سروصدا شده و میزان خنک‌کنندگی را کاهش خواهد داد

• حرکت رگه رگه:

وجود حرکت رگه‌رگه (پیوسته بودن حباب‌ها به‌صورت خطی) نشانه کاهش جرم گاز داخل سیستم است

• مه آلود یا کدر شدن:

مه‌آلود شدن نشانه کاهش بیش از حد مبرد یا افزایش رطوبت در سیستم است.

2-بررسی با گیج فشار

یکی از بهترین روش‌ها بررسی میزان فشار مدار پرفشار و مدار کم‌فشار، مقایسه آن با حالت طبیعی است. برای این کار از ابزار گیج فشار استفاده می‌شود. شکل 6 نمونه‌ای از این ابزار را نشان می‌دهد.

شکل 6- گیج فشار و شارژ گاز کولر خودرو

همانطور که در شکل 6 ملاحظه می‌شود 3 شیلنگ در این ابزار وجود دارد یکی به مخزن شارژ گاز (زردرنگ) یکی سمت کم‌فشار (آبی‌رنگ – L) یکی به سمت پرفشار مدار (قرمزرنگ – H) متصل می‌شود. دو گیج و دو شیر برای سمت پرفشار و کم‌فشار وجود دارد.

• حالت موتور خاموش – سیستم کولر خاموش

شکل 7- حالت موتور خاموش – سیستم تهویه مطبوع خاموش (سالم)

همانطور که در شکل 7 مشاهده می‌شود در زمان خاموش بودن موتور و کولر فشار مدار در هر دو سمت حدود 5 بار است. البته عدد دقیق در هر خودرو متفاوت است.

• حالت موتور روشن – سیستم کولر روشن

در این حالت با عمل‌کردن کمپرسور، تغییر در سمت پرفشار و کم‌فشار ایجاد می‌شود. (شکل 8)
بعد از روشن شدن موتور دور موتور را در حدود RPM 1500 به مدت 5 دقیقه نگه داشته شود. سپس کولر روشن شود. اگر کولر از نوع اتوماتیک است دما حدود 22 درجه تنظیم شود. حدود 5 دقیقه تغییرات فشار سمت پرفشار و کم‌فشار بررسی شود.

شکل 8- حالت موتور روشن – سیستم تهویه روشن (سالم)

شکل 8 حالت سلامت سیستم در زمان روشن بودن موتور و فعال‌بودن کولر را نشان می‌دهد. سمت کم‌فشار حدود bar 1.5 الی bar 2.5 و سمت پرفشار حدود bar 12 الی bar 18 خواهد بود البته در برخی خودروها تا فشار bar 22 طبیعی به شمار می‌رود. برای اطمینان حتماً به راهنمای تعمیرات خودرو موردنظر مراجعه شود.

شکل 9 جدول عیب‌یابی بر اساس تغییرات گیج‌های سمت پرفشار و سمت کم‌فشار نشان می‌دهد.

شکل 9- جدول عیب‌یابیسیستم کولر خودرو بر اساس فشار گیج‌های کم‌فشار و پرفشار

باتوجه‌به نتایج دست آمده فرایند عیب‌یابی باید انجام شود. درصورتی‌که وجود رطوبت یا هوا و یا کم‌شدن میزان گاز مبرد، ابتدا فرایند نشتی یابی در مدار انجام شود.

دستگاه‌های شارژ اتوماتیک گاز کولر توانایی بررسی نشتی را از طریق ایجاد فشار منفی (خلأ) در مدار دارند. (شکل 10)

شکل 10- نمونه دستگاه شارژ اتوماتیک گاز کولر خودرو

در صورت در دسترس نبودن دستگاه شارژ گاز اتوماتیک می‌توان از روش‌های مختلفی استفاده کرد. شکل 11 برخی از معروف‌ترین روش‌های نشتی یابی را نشان می‌دهد.

شکل 11- روش‌های نشتی یابی مدار کولر خودرو

در ایران عموماً روش تزریق هوا یا همان کمپرس هوا در مدار استفاده می‌شود. البته در برخی از تعمیرگاه‌ها از روش کمپرس نیتروژن و یا چراغ UV نیز استفاده می‌شود. باتوجه‌به اهمیت روش نشتی یابی در مدار سیستم تهویه، در یک مقاله مجزا این فرایند تشریح خواهد شد