عیب یابی کولر خودرو، وقتی کولر خنک نمیکند یا سرمای آن کم شده، معمولاً با بررسی گاز مبرد شروع میشود و دو روش اصلی دارد: تست چشمی گاز روی درایر (Sight Glass) که سریع و بدون ابزار است ولی دقت زیادی ندارد، و تست گاز کولر خودرو با گیج فشار که با مقایسه فشار سمت کمفشار و پرفشار با مقدار طبیعی، کم یا زیاد بودن گاز، وجود هوا و رطوبت در مدار، گرفتگی مسیر و خرابی شیر انبساط یا کمپرسور را نشان میدهد. در این مقاله پس از مرور علائم عمومی خرابی و دستهبندی خرابیهای کولر، معنی چهار حالت شفاف، کفآلود، رگهرگه و مهآلود در چشمی، فشار گاز کولر در حالت خاموش و روشن و جدول عیبیابی کولر خودرو با گیج را توضیح میدهیم. برای آشنایی با اجزای مدار، مقاله سیستم تهویه مطبوع خودرو را ببینید.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
علائم عمومی خرابی کولر خودرو
واضح است که وجود خرابیها در این سیستم، عملکرد آن را تحتتأثیر قرار میدهد. بسیاری از اختلالات در سرمایش، نه از نشت گاز، بلکه ناشی از خطای ارسال داده است؛ لذا پیشنهاد میشود حتماً عملکرد انواع سنسور کولر خودرو و محل نصب آنها را بررسی کنید.
متداولترین علائم خرابی در سیستم تهویه مطبوع در شکل 1 نشاندادهشده است.
شکل 1- علائم عمومی خرابی سیستم تهویه مطبوع
نکته: باتوجهبه اینکه در بیشتر خودرو ها حرکت مکانیکی کمپرسور با تسمه تجهیزات جانبی ( تسمه دینام) تامین میشود. خرابی های این تسمه و مکانیزم های مربوطه در عملکرد سیستم کولر تاثیر گذار خواهد بود بنابراین ضروری است هنگام عیبیابی سیستم کولر به این موارد نیز توجه کرد.
دستهبندی خرابیهای کولر خودرو؛ ترمودینامیکی، مکانیکی و الکتریکی
سیستم تهویه مطبوع ترکیبی از سیستمهای ترمودینامیکی و مکانیکی و الکتریکی است، بنابراین مشکلات آن نیز به این سه سیستم مرتبط خواهد بود. (شکل 2)
شکل 2- دستهبندی خرابیهای سیستم کولر خودرو
تعداد سیستمهای مؤثر، فرایند عیبیابی را دچار مشکل میکند. مشکلات ترمودینامیکی (گاز مبرد سیستم) مانند کمشدن حجم گاز و یا نشتیهای مختلف، خرابیهای مکانیکی مانند خرابی کمپرسور کولر یا اهرمبندیهای هدایت هوا داخل کابین و خرابیهای الکتریکی مانند عملکرد نادرست سنسورها، کنترل یونیتها و رلهها همه میتواند به عملکرد نامناسب سیستم کولر خودرو منجر شود. در این مقاله مشکلات مرتبط با گاز کولر خودرو بررسی میشود؛ برای آشنایی با انواع گاز و تفاوت آنها، مقاله گاز کولر ماشین را ببینید. عیبیابی بخش الکتریکی کولر، یعنی سنسورها، رلهها و مدار کلاچ کمپرسور، به مهارت نقشهخوانی و عیبیابی مدارهای برق خودرو نیاز دارد؛ برای یادگیری عملی این مهارتها، دورههای برق خودرو ایمگ را ببینید.
تست گاز کولر خودرو با چشمی و گیج فشار
در بررسی ترمودینامیکی سیستم تهویه مطبوع، عموماً در قدم اول حجم گاز موجود و میزان هوای داخل آن مورد بررسی قرار میگیرد. این بررسیها میتواند با ابزار و یا بدون ابزار انجام شود. شکل 3 این روشها را نشان میدهد.
شکل 3- روشهای بررسی حجم گاز و وجود هوا
۱- تست چشمی گاز کولر خودرو روی درایر (Sight Glass)
یکی از راههای ساده و البته نهچندان دقیق، بررسی چشمی درایر کولر یا رطوبتگیر است. شکل 4 این واحد و محل قرارگرفتن چشمی آن را نشان میدهد.
شکل 4- درایر و محل چشمی آن
چشمی شیشهای در مسیر عبور جریان گاز مبرد قرارداد. برای اطلاعات بیشتر به مقاله طرز کار سیستم تهویه مطبوع مراجعه کنید.
تشخیص اولیه برخی از اختلالات را با مشاهده حرکت گاز تبرید، امکان پذیر است.شکل 5 حالت های مختلف قابلمشاهده از چشمی در زمان روشن بودن سیستم کولر را نشان میدهد.
A: شفاف B:کفآلود C: رگهرگه D: مهآلود یا کدر شدن
شکل 5- حالتهای قابلمشاهده از چشمی درایر
بر اساس شکل 5 بهصورت کلی 4 حالت از روی چشمی قابلمشاهده است
نکته مهم: باتوجهبه تفاوت حرکت گاز مبرد R12 و R134a، ممکن است تشخیص حالتهای در گاز R134a سخت باشد چون تقریباً حرکت این گاز در چشمی کمی شیری رنگ به نظر میرد که ممکن است با حالت مهآلود اشتباه گرفته شود.
- حالت شفاف:
اگر بعد از روشنکردن سیستم کولر خودرو و گذشت چند دقیقه، تفاوت خاصی در حرکت زیرچشمی را نتوانستید مشاهده کنید نشانه حالتهای زیر است
گاز مبرد در حالت مناسب است و نشتی وجود ندارد
جرم گاز تزریق شده بیش از حد ممکن است
تفاوت این دو حالت در میزان اثر خنککنندگی قابلمشاهده است.
نکته: درصورتیکه جرم گاز تزریق شده بیش از حد باشد معمولاً تعداد قطع و وصل شدن کلاچ کمپرسور کولر (در صورت وجود) بسیار زیاد خواهد شد. بالا بودن جرم گاز تزریقی بیش از حد تعریف شده توسط شرکت خودرو سار ممکن است باعث استهلاک سریعتر سیستم بشود.
- حالت کف آلود:
پس مشاهده این حالت باید احتمال وجود هوا در سیستم را مورد بررسی قرارداد. وجود هوا در سیستم ممکن است باعث ایجاد سروصدا شده و میزان خنککنندگی را کاهش خواهد داد
نکته: اگر بلافاصله بعد از کلاچ کردن کمپرسور این حالت مشاهده شود و سپس رفع شود، مشکلی وجود ندارد..
- حرکت رگه رگه:
وجود حرکت رگهرگه (پیوسته بودن حبابها بهصورت خطی) نشانه کاهش جرم گاز داخل سیستم است
- مه آلود یا کدر شدن:
مهآلود شدن نشانه کاهش بیش از حد مبرد یا افزایش رطوبت در سیستم است.
آموزش جامع برق خودروهای داخلی و خارجی
در مجموعه آموزشی ایمگ، با آموزش کاملاً عملی و دریافت مدرک معتبر دانشگاه صنعتی شریف، بر سیستمهای الکترونیک خودروهای داخلی و خارجی، نقشهخوانی تخصصی، عیبیابی با دستگاه دیاگ و تعمیرات حرفهای ایسیو (ECU) مسلط شوید و مسیر شغلی خود را به عنوان یک متخصص حرفهای تضمین کنید.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←۲- گیجخوانی کولر خودرو و عیبیابی با گیج فشار
یکی از بهترین روشها بررسی میزان فشار مدار پرفشار و مدار کمفشار، مقایسه آن با حالت طبیعی است. برای این کار از ابزار گیج فشار استفاده میشود. شکل 6 نمونهای از این ابزار را نشان میدهد.
شکل 6- گیج فشار و شارژ گاز کولر خودرو
همانطور که در شکل 6 ملاحظه میشود 3 شیلنگ در این ابزار وجود دارد یکی به مخزن شارژ گاز (زردرنگ) یکی سمت کمفشار (آبیرنگ – L) یکی به سمت پرفشار مدار (قرمزرنگ – H) متصل میشود. دو گیج و دو شیر برای سمت پرفشار و کمفشار وجود دارد.
- فشار گاز کولر خودرو در حالت خاموش
شکل 7- حالت موتور خاموش – سیستم تهویه مطبوع خاموش (سالم)
همانطور که در شکل 7 مشاهده میشود در زمان خاموش بودن موتور و کولر فشار مدار در هر دو سمت حدود 5 بار است. البته عدد دقیق در هر خودرو متفاوت است.
- فشار گاز کولر خودرو در حالت روشن
در این حالت با عملکردن کمپرسور، تغییر در سمت پرفشار و کمفشار ایجاد میشود. (شکل 8)
بعد از روشن شدن موتور دور موتور را در حدود RPM 1500 به مدت 5 دقیقه نگه داشته شود. سپس کولر روشن شود. اگر کولر از نوع اتوماتیک است دما حدود 22 درجه تنظیم شود. حدود 5 دقیقه تغییرات فشار سمت پرفشار و کمفشار بررسی شود.
شکل 8- حالت موتور روشن – سیستم تهویه روشن (سالم)
شکل 8 حالت سلامت سیستم در زمان روشن بودن موتور و فعالبودن کولر را نشان میدهد. سمت کمفشار حدود bar 1.5 الی bar 2.5 و سمت پرفشار حدود bar 12 الی bar 18 خواهد بود البته در برخی خودروها تا فشار bar 22 طبیعی به شمار میرود. برای اطمینان حتماً به راهنمای تعمیرات خودرو موردنظر مراجعه شود.
نکته: در سیستمهای که از مبرد R134a استفاده میکنند نسبت به مبرد R12، فشار حدود bar 0.2 کمتر است.
جدول عیبیابی کولر خودرو با گیج
شکل 9 جدول عیبیابی بر اساس تغییرات گیجهای سمت پرفشار و سمت کمفشار نشان میدهد.
| ردیف | وضعیت سمت کمفشار | وضعیت سمت پرفشار | نتیجه و عیوب احتمالی |
|---|---|---|---|
| ۱ | زیاد | زیاد | شیر انبساط خراب – اپراتور بیش از حد داغ – سیمکشی کاری موتور مشکل دارد |
| ۲ | طبیعی به تدریج زیاد | زیاد | هوا در مدار |
| ۳ | طبیعی | زیاد | جرم گاز در سیستم زیاد است |
| ۴ | زیاد | طبیعی به تدریج زیاد | شیلنگ بین کمپرسور و کندانسور گرفتگی دارد |
| ۵ | طبیعی به تدریج زیاد | طبیعی به تدریج زیاد | مقدار روغن مدار زیاد است – رطوبت هوای منطقه زیاد است |
| ۶ | طبیعی اما ناپایدار | طبیعی اما ناپایدار | وجود رطوبت در مدار |
| ۷ | کم یا زیاد | کم یا زیاد | قطعکن ترمواستاتیکی یا شیر انبساط خراب |
| ۸ | طبیعی به تدریج کم | طبیعی به تدریج کم | اواپراتور گرفتگی دارد – هوای کافی از اطراف اواپراتور عبور نمیکند |
| ۹ | کم | بالا در کمپرسور اما کم در شیلنگ | گرفتگی در مدار پرفشار بعد از کمپرسور (کندانسور – درایر – شیلنگهای پرفشار) |
| ۱۰ | زیاد | کم | میزان مکش در خط کمفشار کم است (کمپرسور خراب) |
| ۱۱ | کم | کم | گرفتگی در مدار کمفشار – اواپراتور یخزدگی دارد – کندانسور گرفتگی دارد – کلاچ کمپرسور خراب است – سنسور دمای اواپراتور مشکل دارد – مدار نشتی دارد – گرفتگی در شیلنگ پرفشار وجود دارد |
شکل 9- جدول عیبیابیسیستم کولر خودرو بر اساس فشار گیجهای کمفشار و پرفشار
باتوجهبه نتایج دست آمده فرایند عیبیابی باید انجام شود. درصورتیکه وجود رطوبت یا هوا و یا کمشدن میزان گاز مبرد، ابتدا فرایند نشتی یابی در مدار انجام شود.
دستگاههای شارژ اتوماتیک گاز کولر توانایی بررسی نشتی را از طریق ایجاد فشار منفی (خلأ) در مدار دارند. (شکل 10)
شکل 10- نمونه دستگاه شارژ اتوماتیک گاز کولر خودرو
در صورت در دسترس نبودن دستگاه شارژ گاز اتوماتیک میتوان از روشهای مختلفی استفاده کرد. شکل 11 برخی از معروفترین روشهای نشتی یابی را نشان میدهد.
شکل 11- روشهای نشتی یابی مدار کولر خودرو
در ایران عموماً روش تزریق هوا یا همان کمپرس هوا در مدار استفاده میشود. البته در برخی از تعمیرگاهها از روش کمپرس نیتروژن و یا چراغ UV نیز استفاده میشود. باتوجهبه اهمیت نشتییابی در مدار سیستم تهویه، روشهای آن را در مقاله نشت یابی کولر خودرو بهطور کامل توضیح دادهایم.
آموزش جامع برق خودروهای داخلی و خارجی
در مجموعه آموزشی ایمگ، با آموزش کاملاً عملی و دریافت مدرک معتبر دانشگاه صنعتی شریف، بر سیستمهای الکترونیک خودروهای داخلی و خارجی، نقشهخوانی تخصصی، عیبیابی با دستگاه دیاگ و تعمیرات حرفهای ایسیو (ECU) مسلط شوید و مسیر شغلی خود را به عنوان یک متخصص حرفهای تضمین کنید.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←سؤالات متداول عیب یابی کولر خودرو
چگونه گاز کولر خودرو را تست کنیم؟
دو روش اصلی وجود دارد: تست چشمی روی درایر (Sight Glass) که سریع و بدون ابزار است ولی دقت کمی دارد، و تست با گیج فشار که فشار سمت کمفشار و پرفشار را با مقدار طبیعی مقایسه میکند. تست با گیج دقیقتر است و کم یا زیاد بودن گاز، وجود هوا و رطوبت، گرفتگی مسیر و خرابی شیر انبساط یا کمپرسور را نشان میدهد.
هر حالت چشمی گاز کولر چه معنایی دارد؟
با کولر روشن، حالت شفاف یعنی مقدار گاز مناسب است یا گاز بیش از حد شارژ شده (تفاوت این دو در میزان خنککنندگی معلوم میشود). حالت کفآلود احتمال وجود هوا در مدار را نشان میدهد، حرکت رگهرگه نشانه کم بودن گاز است و حالت مهآلود یا کدر نشانه کاهش زیاد مبرد یا رطوبت در مدار است. در گاز R134a حرکت گاز کمی شیری دیده میشود و نباید آن را با حالت مهآلود اشتباه گرفت.
فشار گاز کولر خودرو در حالت خاموش و روشن چقدر است؟
با موتور و کولر خاموش، فشار هر دو سمت حدود ۵ بار است. با موتور روشن و کولر روشن، سمت کمفشار حدود ۱.۵ تا ۲.۵ بار و سمت پرفشار حدود ۱۲ تا ۱۸ بار است و در برخی خودروها تا ۲۲ بار هم طبیعی است. عدد دقیق در هر خودرو فرق میکند و باید به راهنمای تعمیرات همان خودرو مراجعه کرد.
علائم زیاد بودن گاز کولر خودرو چیست؟
در چشمی درایر حالت شفاف دیده میشود ولی خنککنندگی کمتر از حالت سالم است. اگر خودرو کلاچ کمپرسور داشته باشد، تعداد قطع و وصل شدن آن بسیار زیاد میشود. در گیج هم سمت کمفشار طبیعی و سمت پرفشار بالا است. گاز بیش از حد مجاز باعث استهلاک سریعتر سیستم کولر میشود.
چرا با وجود فشار درست در گیج، کولر خنک نمیکند؟
اگر نشتی وجود ندارد و فشار در گیج درست است ولی لولهها سرد نمیشوند، عملکرد درایر (خشککن) و شیر انبساط را بررسی کنید. وقتی گاز فشرده از شیر انبساط عبور کند حتماً خنککنندگی ایجاد میشود؛ اگر عبور نکند، کولر خنک نمیکند.
آیا میتوان بوبین کلاچ کمپرسور را قبل از شارژ گاز تست کرد؟
بله، بوبین را میتوان با برق مستقیم و تست اهمی بررسی کرد. اما برای تست عملکردی کولر باید گاز داخل مدار باشد، چون بدون فشار گاز بوبین فعال نمیشود. دستگاه شارژ گاز کولر میتواند گاز موجود را ذخیره کند و بعد از تعمیر دوباره به مدار برگرداند.
چرا کمپرسور کولر با بالا رفتن دور موتور قطع میشود؟
فشار گاز کولر را حین تغییر دور موتور اندازه بگیرید. اگر فشار از محدوده مجاز خارج شود، کمپرسور قطع میشود. اگر فشار درست بود، تسمه کولر، بوبین کلاچ کمپرسور و سیمکشی مدار کولر را بررسی کنید.
چرا از دریچه کولر ماشین بخار بیرون میآید؟
معمولاً سنسور دمای سطح اواپراتور درست کار نکرده، اواپراتور یخ زده و بعد یخ آن تبخیر شده است. در این حالت اغلب بوی نم در کابین حس میشود. اگر بوی تند یا غیرعادی دارد، ممکن است نشتی گاز کولر باشد.























