خطای دریچه گاز برقی و مشکل بالا نرفتن دور موتور – عیب‌یابی و رفع خطا

اگرچه از مهم‌ترین اهداف پیشرفت و توسعه، ایجاد ایمنی و آسایش بیشتر برای کاربر است، اما در عیب‌یابی و رفع عیب سیستم‌های جدیدتر همواره نیاز به دانش بیشتری است و نمی‌توان با استفاده از روش‌های سنتی خودروهای روز را عیب‌یابی کرد؛ بنابراین قبل از بررسی عیب، آشنایی عمومی با سیستم برق خودرو کمک فراوانی به درک ساختار و عملکرد آن می‌کند. یکی از مشکلات رایج در خودروها بالا نرفتن دور موتور پس از فشردن پدال گاز است؛ مشکلی که در بازار به گاز نخوردن موتور شناخته می‌شود و گاهی با روشن شدن چراغ چک همراه است. در این مقاله علت گاز نخوردن ماشین در دور موتور بالا و پایین، خطای دریچه گاز برقی و روش عیب‌یابی آن بررسی می‌شود.

مجموعه دریچه گاز

مجموعه دریچه گاز در مسیر هوارسانی به موتور قرار دارد و هدف آن کنترل حجم هوای ورودی به موتور است. شکل 1 نوعی دریچه گاز و محل قرارگرفتن آن را نشان می‌دهد

شکل 1- مجموعه دریچه گاز و محل استقرار آن در خودرو

مجموعه دریچه گاز کنترل هوای ورودی را با بازکردن یا بستن مجرای ورودی توسط صفحه پروانه‌ای دریچه گاز انجام می‌دهد. شکل 2 این قسمت را نشان می‌دهد. محل قرارگرفتن مجموعه دریچه گاز قبل از مانیفولد هوا می‌باشد.

شکل 2- محل قرارگرفتن دریچه پروانه‌ای داخل مجموعه دریچه گاز

همان‌طور که در شکل 2 مشاهده می‌شود دریچه پروانه‌ای سر راه عبور هوا قرار دارد. مقدار بازشدن این دریچه می‌تواند مقدار هوای ورودی به موتور را کنترل کند.

انواع دریچه گاز

صرف‌نظر از شکل بدنه مجموعه دریچه گاز به دودسته کلی دریچه گاز با کنترل مکانیکی و دریچه گاز با کنترل الکتریکی (مجموعه دریچه گاز برقی) تقسیم‌بندی می‌شوند. شکل 3 این دو نوع مجموعه دریچه گاز را نشان می‌دهد.

مجموعه دریچه گاز مکانیکی (سمت راست) مجموعه دریچه گاز برقی (سمت چپ)
شکل 3- انواع مجموعه دریچه گاز

در مجموعه دریچه گاز با کنترل مکانیکی، پدال گاز توسط کابل به مجموعه دریچه گاز متصل می‌شود و میزان فشرده شدن پدال گاز توسط یک کابل فلزی به مجموعه دریچه گاز انتقال می‌یابد. در این نوع دریچه گازها معمولاً در سمت روبروی محل نصب سیم گاز، سنسور موقعیت دریچه گاز (TPS) نصب می‌شود. شکل 4 نحوه اتصال پدال گاز به مجموعه دریچه گاز از نوع مکانیکی را نشان می‌دهد.

شکل 4- اتصال مکانیکی دریچه گاز به پدال گاز

 سنسور موقعیت دریچه گاز معمولاً از نوع پتانسیومتر می‌باشد. با چرخش پروانه‌ای دریچه گاز میزان مقاومت داخلی سنسور  TPS تغییر کرده و ای سی یو موتور از میزان تغییر مقاومت سنسور به مقدار بازبودن دریچه گاز پی می‌برد. شکل 5 داخلی نوعی سنسور موقعیت دریچه گاز و محل نصب آن را نشان می‌دهد.

شکل 5- سنسور موقعیت دریچه گاز و محل نصب آن

شکل 6- اجزا داخلی نوعی سنسور دریچه گاز

 خودروهای به‌روز عموماً از مجموعه دریچه گاز با کنترل الکتریکی استفاده می‌کنند که در اصطلاح به آن دریچه گاز برقی میگویند این کار معمولاً با اضافه‌کردن نوعی موتور الکتریکی به مجموعه دریچه گاز اتفاق می‌افتد. شکل 7 دو نوع دریچه گاز برقی را نشان می‌دهد.

سمت راست پژو 206                                                 سمت چپ سمند

شکل 7- دو نوع مجموعه دریچه گاز برقی

 همان‌طور که در شکل 7 ملاحظه می‌شود واحد موتور و سنسور موقعیت دریچه گاز می‌تواند به‌صورت مجزا یا یکپارچه روی مجموعه دریچه گاز نصب شوند. میزان چرخش موتور و درنتیجه بازبودن پروانه‌ای دریچه گاز، توسط ECU مدیریت سوخت و جرقه خودرو تعیین می‌شود.

سؤالی که مطرح می‌شود این است که ECU چگونه میزان گردش دریچه گاز را تعیین می‌کند. ایسیو موتور برای این کار به اطلاعات میزان فشرده شدن پدال گاز توسط راننده نیاز دارد. این اطلاعات را از طریق سنسور نصب شده روی پدال گاز تأمین می‌کند. شکل 8 نوعی پدال گاز و سنسور آن را نشان می‌دهد.

شکل 8- نوعی پدال گاز و واحد سنسور پدال گاز

واحد سنسور پدال گاز می‌تواند به دو صورت قابل تفکیک یا یکپارچه با پدال گاز وجود داشته باشد. شکل 9 این دو نوع را نشان می‌دهد.

شکل 9- انواع سنسور پدال گاز از نظر نصب شدن

نحوه ارتباط و عملکرد این سنسور در مدار مطابق شکل 10 می‌باشد.

شکل 10- نحوه ارتباط سنسور پدال گاز و مجموعه دریچه گاز برقی

1- ای سی یو   2-مجموعه دریچه گاز برقی     3- سنسور پدال گاز     4- سوئیچ اصلی

همان‌طور که در شکل ملاحظه می‌شود اطلاعات موقعیت پدال گاز توسط سنسورهای مربوطه به ECU انتقال داده می‌شود. ایسیو مدیریت موتور باتوجه‌به برنامه داخلی خود (مپ) فرمان لازم جهت مقدار زاویه چرخش پروانه‌ای دریچه گاز را به موتور دریچه گاز ارسال می‌کند. هم‌زمان صحت عملکرد موتور دریچه گاز را با دریافت اطلاعات از سنسور TPS بررسی و در صورت لزوم تصحیح می‌کند. در صورتی که نتواند تصحیح لازم را باتوجه‌به اطلاعات سنسور پدال و سنسور دریچه گاز انجام دهد مورد را به‌صورت خرابی در نظر گرفته و پیام خطا در سیستم ثبت شده و چراغ چک روشن می‌شود.

دلایل گاز نخوردن موتور

در برخی موارد راننده پدال گاز را فشار می‌دهد اما دور موتور متناسب با آن افزایش پیدا نمی‌کند و یا گاهی دور موتور از حدی بالاتر نمی‌رود. عوامل بسیاری ممکن است باعث بروز این عیب شوند. در ادامه برخی از عوامل شایع و روش بررسی آن معرفی می‌شود.

برخی خرابی‌های شایع در مورد گاز نخوردن موتور و روش عیب‌یابی آن

در ادامه جهت طولانی نشدن بیش از حد مطلب فقط عوامل اول و دوم ردیف یک مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

در بعضی مواقع در خودروهای با دریچه گاز برقی مانند پژو ۲۰۶ و دنا که دچار خطای دریچه گاز می‌شوند چراغ چک خودرو روشن شده و دور موتور بالا نمی‌رود. این خطا گاهی با یک‌بار باز و بسته کردن سوئیچ، ایراد طور موقت برطرف می‌گردد و برای مدت کوتاهی چراغ چک خاموش می‌شود اما مشکل همچنان باقی‌مانده که برای رفع این مشکل اکثر تعمیرکاران به تعویض دریچه گاز یا پدال گاز فکر می‌کنند اما برای عیب‌یابی صحیح در ابتدا باید به‌صورت دقیق عیب را شناسایی و با اطمینان از اینکه عیب در کدام قسمت است، بپردازیم.

عیب‌یابی و رفع خطا بالا نرفتن دور موتور

با استفاده از دستگاه عیب‌یاب و ورود به منوی موتور بخش خواندن خطا وارد شده و خطاهای موجود بررسی شود. در آنجا نوع خطا را باتوجه‌به کد خطای نشان‌داده‌شده و یا متن مقابل کد خطا مشخص شود.

بعد از بررسی خطاهای موجود بهتر است پارامترهای مربوط به سنسور دریچه گاز – استپر موتور – موتور دریچه گاز و سنسور پدال گاز نیز بررسی شود.

شکل 11 – نمونه‌ای از اطلاعیه فنی در مورد عیب گاز نخوردن موتور و شیوه رفع آن

سوالات متداول گاز نخوردن و خطای دریچه گاز برقی

چرا ۲۰۶ از دور ۳ بالاتر نمیره؟

معمولاً موتور وارد مد Limp Home شده. علت اصلی خرابی سنسور دور موتور، سنسور میل سوپاپ (دفیا) یا دریچه گاز برقی است. باتری را چند دقیقه قطع کنید؛ اگر درست نشد باید با دیاگ پارامترها بررسی شود.

 ماشین گاز نمیخوره ولی با خاموش روشن کردن درست میشه، مشکل چیه؟

این نشانه کلاسیک مد Limp Home است. عامل اصلی معمولاً خرابی دسته سیم موتور، گشاد شدن مادگی کانکتورها یا عقب‌نشینی پین‌هاست. کانکتورهای دریچه گاز برقی و سنسورهای دور موتور را بررسی کنید.

 چراغ چک روشن شده و فن دور تند کار میکنه، چه مشکلی دارم؟

این دو علامت با هم نشان‌دهنده ورود موتور به مد اضطراری است. معمولاً ایراد از دریچه گاز برقی یا سنسور پدال گاز است. با دیاگ کد خطا بخوانید.

روش ریست دریچه گاز برقی ۲۰۶ چیست؟

سوئیچ را باز کنید، پدال گاز را تا انتها فشار دهید و ۲۰ ثانیه نگه دارید، سپس سوئیچ را خاموش کنید، ۲۰ ثانیه صبر کنید و پدال را رها کنید. اگر درست نشد باتری را چند دقیقه قطع کنید.

چرخ دنده داخل دریچه گاز برقی خراب شده، چطور بفهمم؟

اگر خودرو گاز نمیخورد، چراغ چک روشن است و فن درجا کار می‌کند، یکی از دلایل احتمالی شکستن چرخ دنده داخل دریچه گاز برقی است. با باز کردن دریچه می‌توان آن را بررسی و تعویض کرد.

 پژو ۲۰۶ در هوای سرد گاز نمیخوره ولی بعد از گرم شدن درست میشه،علت چیست؟

احتمالاً خرابی سنسور دمای هوای ورودی، گرمکن سنسور اکسیژن یا سنسور دمای مایع خنک‌کننده است. باید پارامترها هنگام بروز عیب با دیاگ بررسی شود.

نویسنده:مهندس بهروز خطیبی