سوئیچ یا کلید خودرو سادهترین کنترلکننده در مدارهای الکتریکیه که وظیفهاش وصل و قطع کردن مسیر جریانه؛ این کلیدها از نظر نحوه فرماندادن به دو دسته دستی و اتوماتیک، و از نظر جنس به مکانیکی و الکترونیکی (ترانزیستوری) تقسیم میشن. در ادامهی این مقاله، هم با انواع دستهبندی کلیدها (از جمله روش نامگذاری SPST تا MPMT) آشنا میشید و هم دو آموزش کاربردی میبینید: باز کردن درب خودروهای کیلس بدون ریموت در شرایط اضطراری، و تعویض سریع مغزی قفل درب پژو ۲۰۶، ۲۰۷ و رانا بدون باز کردن رودری.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
سوئیچ خودرو چیست و چگونه کار میکند؟
یکی از سادهترین و معروفترین کنترلکنندهها در یک مدار کلید است. که با کمک آن ارتباط بین دو بخش مدار را میتوان برقرار و یا قطع کرد. ظاهر این فرایند بسیار ساده است؛ اما همین کارکرد ضعیف آن میتواند تأثیر فراوانی در عملکرد کلی سیستم بگذارد. توجه شود کلمه Key مفهوم دیگری را پوشش میدهند؛ بنابراین آنچه در این مقاله آمده است در واقع معادل انگلیسی کلمه Switch است و برای یکنواخت نشدن متن کلمههای سوئیچ و کلید به یک مفهوم در این مقاله استفاده خواهد شد.
انواع سوئیچ و کلید ماشین کدامند؟
به روشهای مختلف میتوان آنها را دستهبندی کرد. آنچه در شکل ۱ میآید یکی از این روشهای دستهبندی است.
شکل ۱- نمونهای از روش دستهبندی کلید یا سوئیچ
تفاوت کلید دستی و کلید اتوماتیک در خودرو
شاید بتوان گفت سادهترین روش دستهبندی کلیدها بررسی آنها از نظر نحوه فرماندادن به آنها باشد. سادهترین و متداولترین مدل کلیدها، نوع دستی است این کلیدها با کمک فرمان مکانیکی کاربر فعال میشود. شکل ۲ نمونهای از این کلیدها در خودرو را نشان میدهد.
شکل ۲- چند نمونه کلیددستی
باتوجهبه اینکه عموماً با این کلیدها آشنا هستید از شرح بیشتر عملکرد آن پرهیز میشود.
سوئیچهایی وجود دارند فرمان خود را از تغییرات کمیتهای مختلف دریافت میکنند و چون این تغییرات بدون دخالت کاربر است اصلاحات به آنها کلیدهای اتوماتیک میگویند. این کمیتها میتواند تغییرات دما، تغییرات فشار، تغییرات شدت نور یا تغییرات شدت جربان عبوری باشد. شکل ۳ نمونهای از این کلیدها را نشان میدهد.
شکل ۳- انواعکلید اتوماتیک مورداستفاده در خودرو
همانطور که در شکل نشاندادهشده است کلیدهای مختلف وابسته به کمیتهای متفاوت وجود دارد بهعنوانمثال. در سیستمهای قدیمی برای قطع و وصل کردن مدار راهنما و فلاشر از یک کلید اتوماتیک وابسته به دما – شدتجریان استفاده میشد. شکل ۴ اجزا داخلی این نمونه کلید را نشان میدهد.
1- کنتاکت (پلاتین) ۲- واحد بیمتال
شکل ۴- اتوماتیک فلاشر از نوع بیمتالی
واحد بیمتال از به هم چسباندن دو فلز با ضریب انبساط حرارتی متفاوت به وجود میآید هنگامی که این واحد گرم میشود. یک فلز که ضریب انبساط حرارتی بیشتری دارد میخواهد افزایش طول بیشتری داشته باشد؛ اما فلز دیگر نمیخواهد. این اتفاق سبب خمشدن واحد بیمتال خواهد شد. از همین واحد بیمتال در داخل فشنگی فن پراید کاربراتور نیز استفاده شده است. بهطوری که در حالت سرد بودن اتصال بدنه دارد هنگامی که فشنگی گرم میشود مدار اتصال بدنه فشنگی قطع میشود. رله normal close مدار فن را وصل خواهد کرد.
تعداد پل و مسیر بررسی تخصصی ساختار کلیدها (تعداد پل و مسیر جریان)
شاید بتوان گفت مهمترین روش دستهبندی کلیدها، این روش است. شکل ۵ مفهوم پل و مسیر را نشان میدهد.
1- پل ۲- مسیر عبور جریان
شکل ۵- مفهوم پل و مسیر در یککلید
همانطور که مشاهده میشود در شکل ۵ یک پل وجود دارد که مسیر عبور جریان را قطع و وصل میکند. این پل یک مسیر خروجی دارد. باتوجهبه این موضوع میتوان کلیدها از نظر تعداد پلها و تعداد مسیرهای خروجی هر پل دستهبندی کرد. معمولاً با چهار حرف کلیدها را نشان میدهند که حرف دوم (P) و حرف چهارم (T) همواره ثابت است. حرف اول و سوم تعداد پلها یا تعداد مسیرها را برای هر پل نشان میدهد. جدول شکل ۶ روش نامگذاری کلیدها را نشان میدهد.
شکل ۶ – روش نامگذاری کلیدها
جدول انواع کلید و سوئیچ خودرو (SPST, SPDT, DPST, DPDT, MPMT)
از این دیدگاه، میتوان کلیدهای مورد را به ۵ دسته تقسیمبندی کرد. شکل ۷ این موارد را نشان میدهد.
| نامگذاری | تعداد پل | تعداد مسیر | مثال کاربردی در خودرو |
|---|---|---|---|
| SPST | ۱ | ۱ | کلید لای در – چسبی بوق |
| SPDT | ۱ | ۲ | کلید استوپ زیر پا پیکانی |
| DPST | ۲ | ۱ | کلید فلاشر پرایدی |
| DPDT | ۲ | ۲ | کاربری خاص |
| MPMT | چند (M) | چند (M) | سوئیچ جرقه – مجموعه دستهراهنما |
شکل ۷- انواع نامگذاری کلیدها به همراه مثال کاربری خودرو
تفاوت سوئیچهای مکانیکی با کلیدهای الکترونیکی و ترانزیستوری
بیشتر کلیدهای دستی مورداستفاده در خودرو از نوع مکانیکی هستند به عبارت سادهتر یک پل مکانیکی مسیر عبور جریان را بازکرده و یا میبندد. اما هرچه استفاده از تجهیزات الکترونیکی در خودرو بیشتر شد کاربری کلیدهای الکترونیکی بیشتر شده است. یکی از معروفترین کلیدهای الکترونیکی، ترانزیستور است.
شکل ۸- نمونههای از ترانزیستور و نحوه عملکرد
ترانزیستورها در بخشهای مختلف خودرو استفاده میشود. بسیار از کنترل یونیتها از ترانزیستور بهعنوان درایور عملگرهای مختلف خود استفاده میکنند. مثلاً در کنترل یونیت موتور (ECM) و از ترانزیستور بهعنوان کلید الکترونیکی راهانداز انژکتور استفاده میشود. همین نمونه راهانداز در مدار کویل دوبل، شیر برقی کنیستر، پمپبنزین، شیر برقیهای گیربکس اتومات نیز کاربرد دارد. بهصورت کلی استفاده از ترانزیستور در هر درایور روشن – خاموش (ON-OFF) وجود دارد. نظر به اهمیت کاربرد خانواده ترانزیستورها در کنترل مدارهای مختلف خودرو، در یک مقاله مجزا در مورد آنها صحبت خواهد شد.
آموزش باز کردن درب خودروهای کیلس (Keyless) بدون ریموت در شرایط اضطراری
سیستم ورود بدون کلید یا همان Keyless Go، با تمام جذابیتی که دارد، در دو حالت میتواند مالک خودرو را به دردسر بیندازد:
- خالی شدن باتری ریموت (Key Fob).
- دشارژ شدن یا خوابیدن باتری خودِ خودرو.
در این شرایط، سیستم الکترونیکی از کار میافتد و تنها راه ورود، استفاده از تیغه فلزی پنهان در ریموت و قفل مکانیکی است.
مراحل باز کردن درب کیلس بدون ریموت (گامبهگام)
- استخراج کلید فلزی: ابتدا تیغه فلزی را از داخل ریموت خارج کنید.
- آزاد سازی فلاپ دستگیره: در اکثر خودروهای کیلس (مانند هیوندای، کیا، بنز و…)، مغزی قفل زیر یک پوشش پلاستیکی به نام فلاپ پنهان شده است. این فلاپ معمولاً فقط روی درب سمت راننده قرار دارد.
- استفاده از ضامن زیرین: با استفاده از نوک کلید فلزی، ضامن کوچکی که زیر فلاپ تعبیه شده است را فشار دهید و با نیروی ملایم، فلاپ را به سمت بیرون بکشید.
- برداشتن کامل فلاپ: دستگیره درب را به سمت خود بکشید تا فضای کافی برای خارج شدن لبه زیرین فلاپ ایجاد شود و آن را کاملاً جدا کنید.
- باز کردن قفل: حالا مغزی قفل مکانیکی نمایان شده است؛ کلید را وارد کرده و درب را باز کنید.
آموزش تعویض مغزی قفل درب پژو ۲۰۶، ۲۰۷ و رانا (بدون باز کردن رودری)
تعویض مغزی قفل درب معمولاً فرآیندی زمانبر است که در بسیاری از نمایندگیها با باز کردن کامل رودری و جابهجایی مکانیزمهای داخلی انجام میشود. این روش سنتی علاوه بر ریسک آسیب به شیشه بالابر و خارهای رودری، زمان زیادی از تعمیرکار میگیرد.
اما یک تکنیک میانبر و حرفهای وجود دارد که به شما اجازه میدهد بدون دست زدن به رودری، مغزی قفل را تعویض کنید.
مزایای استفاده از روش سریع:
- کاهش زمان تعمیرات: انجام کار در کمتر از ۵ دقیقه.
- پیشگیری از خسارت: عدم آسیب به تریم داخلی و مکانیزمهای قفل.
- امنیت بدنه: جلوگیری از بروز خط و خش روی لبههای درب
مراحل اجرایی تعویض مغزی (گامبهگام):
- دسترسی به زبانه: ابتدا درپوش پلاستیکی کوچکی که دقیقاً روبروی زبانه نگهدارنده مغزی قفل قرار دارد را باز کنید.
- درگیر کردن پین: یک پیچ خودکار بردارید و آن را حدود دو دور داخل سوراخ پین پلاستیکی (که نگهدارنده اصلی مغزی است) بچرخانید تا کاملاً درگیر شود.
- استخراج پین: با استفاده از انبردست یا انبر قفلی، سرِ پیچ را بگیرید و پین نگهدارنده را به سمت بیرون بکشید.
- آزادسازی و تعویض: در این مرحله مغزی قفل کاملاً آزاد شده و میتوانید به راحتی آن را خارج کرده و مغزی جدید را جایگزین کنید.
همونطور که دیدید، سوئیچها و کلیدها نبض اصلی مدارهای الکتریکی خودرو هستن و شناخت دقیقشون یکی از پایههای عیبیابی برقیه. اگه میخوای این مهارت رو کامل و عملی یاد بگیری، به آموزش عملی برق خودرو ایمگ مراجعه کنید.
سوالات متداول
تفاوت سوئیچ دستی و اتوماتیک چیست؟
سوئیچهای دستی با فرمان مکانیکی کاربر فعال میشن؛ سوئیچهای اتوماتیک فرمان خودشون رو از تغییرات دما، فشار، نور یا جریان میگیرن، بدون دخالت مستقیم کاربر.
SPST، SPDT، DPST، DPDT و MPMT چه فرقی دارن؟
این حروف تعداد پل و تعداد مسیر خروجی هر پل رو نشون میدن؛ حرف دوم (P) و چهارم (T) ثابته و حرف اول و سوم تعداد پلها و مسیرها رو مشخص میکنه. مثلاً کلید لای در خودرو از نوع SPST و سوئیچ جرقه (دستهراهنما) از نوع MPMT است.
سوئیچهای الکترونیکی خودرو چطور کار میکنن؟
برخلاف کلید مکانیکی که با یک پل فیزیکی مسیر رو باز و بسته میکنه، سوئیچهای الکترونیکی مثل ترانزیستور بهعنوان کلید ON-OFF در کنترل یونیتها (مثلاً راهانداز انژکتور در ECM) استفاده میشن.
نویسنده : مهندس بهروز خطیبی
0 نظرات کاربران
تازههای آموزشی
