علائم خرابی سنسور ABS و روش تست و عیب‌یابی (پراید، ۲۰۶ و سمند)

سنسور ABS یا سنسور سرعت چرخ، یکی از اجزای حیاتی سیستم ترمز ضد قفل است که وظیفه ارسال اطلاعات سرعت هر چرخ به یونیت کنترل ABS را بر عهده دارد. در صورت خرابی این قطعه، عملکرد سیستم ABS مختل شده و ایمنی خودرو کاهش می‌یابد. روشن شدن چراغ ABS، لرزش پدال ترمز یا کاهش شتاب خودرو از نشانه‌های رایج خرابی این سنسور هستند. از آنجا که سنسور ABS بخشی از یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است، شناخت کامل سیستم تعلیق، ترمز و فرمان در تشخیص دقیق‌تر عیب اهمیت زیادی دارد. در این مقاله به بررسی کامل علائم خرابی و روش‌های تست و عیب‌یابی سنسور ABS می‌پردازیم. پیشنهاد میشود قبل از این مقاله، در مورد انواع و عملکرد سنسور ABS  که در مقاله قبلی به تفصیل در مورد آن صحبت کردیم مطالعه کنید.

سنسور ABS چیست و کجاست؟ (پراید، ۲۰۶ و سمند)

سنسور ABS یا سنسور سرعت چرخ، روی هر چرخ و در نزدیکی توپی چرخ نصب می‌شود؛ درست روبه‌روی یک رینگ دندانه‌دار که همراه چرخ می‌چرخد و سنسور با شمارش عبور این دندانه‌ها سرعت چرخ را اندازه‌گیری می‌کند. در چرخ‌های جلو، سنسور معمولاً روی سگدست و در کنار توپی چرخ قرار دارد و پس از باز کردن چرخ به‌راحتی قابل مشاهده است. در چرخ‌های عقب خودروهایی مانند پراید، تیبا، ساینا و کوییک، سنسور معمولاً روی سیبک یا نگهدارنده توپی چرخ عقب و در کنار کاسه چرخ نصب می‌شود و دسترسی به آن نسبت به چرخ جلو دشوارتر است.

در خودروهای پژو ۲۰۶، سمند و پژو ۴۰۵ نیز اصول کلی یکسان است و سنسور در مجاورت توپی چرخ قرار می‌گیرد، اما مسیر سیم و محل سوکت اتصال متفاوت است؛ سوکت سنسور معمولاً در داخل گلگیر یا زیر شاسی و در نزدیکی چرخ قرار دارد و برای تست الکتریکی باید همین سوکت جدا شود.

فراموش نکنید که حتی با خرابی سیستم ABS، ترمز مکانیکی خودروی شما همچنان عمل می‌کند، اما به صورت یک ترمز معمولی. برای اینکه بدانید در این حالت ترمزگیری شما به کدام یک از انواع سیستم ترمز خودرو  (دیسکی یا کاسه‌ای) متکی است، این راهنمای جامع را مطالعه کنید.

علائم خرابی سنسور ABS در پراید، ۲۰۶ و سمند

بر اساس رویه کلی بررسی سیستم‌ها، ابتدا به علائم خرابی سنسور ABS پرداخته می‌شود. شکل 1 آثار اصلی خرابی را نشان می‌دهد.

شکل 1- علائم اصلی خرابی سنسور ABS

رایج‌ترین نشانه‌هایی که به شما می‌گوید سنسور ای بی اس خودرو خراب است عبارتند از:

1. روشن شدن چراغ استوپ و ABS: ساده‌ترین راه تشخیص که با ثبت کد خطا همراه است.
2. لرزش یا دل زدن پدال ترمز: احساس ضربه زیر پا هنگام ترمزگیری‌های معمولی.
3. فعال نشدن ترمز ABS
4. کاهش شتاب و توان خودرو: به دلیل اختلال در اطلاعات ارسالی به ECU موتور و گیربکس (به ویژه در خودروهای اتوماتیک).
5. عدم تعادل در زمان ترمز زدن
6. ثبت کد خطا

شناخته‌شده‌ترین و ساده‌ترین علائم خرابی سنسور سرعت چرخ، روشن‌شدن چراغ اخطار ABS در مجموعه نشان‌دهنده است. زمانی که چراغ هشدار سیستم روشن می‌شود حتماً کد خطا مربوطه نیز ثبت شده است. البته مشاهده کد خطا بدون استفاده از دستگاه عیب‌یاب تقریباً غیرممکن است.

یکی دیگر از آثار خرابی رایج در سیستم ABS ، دل زدن پدال ترمز زیر پا هنگام ترمزگیری است. یکی دیگر از علائم خرابی سنسور ABS ترمزگیری کشیده‌شدن خودرو به یک سمت است که نشانه عدم تعادل در فعال‌شدن ترمزها در یک چرخ یا چند چرخ است.

باتوجه‌به اینکه اطلاعات سرعت چرخ‌ها به‌عنوان اطلاعات مربوط به‌سرعت خودرو از طریق شبکه مالتی پلکس در اختیار سایر یونیت‌ها مثلاً یونیت مدیریت موتور یا یونیت گیربکس اتومات (در صورت وجود) قرار می‌گیرد؛ بنابراین امکان دارد دریافت اطلاعات نادرست توسط ECUهای مدیریت موتور و گیربکس اتومات منجر به ایجاد شرایط نامناسب در حرکت خودرو شود یکی از این آثار عدم کشش مناسب خودرو است به عبارت ساده‌تر خودرو به توان یا شتاب مناسب نمی‌رسد.

گاهی اوقات مشکل از خودِ سنسور ABS نیست، بلکه نقص در ساختار هیدرولیکی یا ضعیف شدن بوستر باعث اختلال در ترمزگیری می‌شود. پیشنهاد می‌کنیم با مطالعه مطلب ساختار بوستر و اجزای سیستم ترمز، با قطعات مکانیکی که با سنسورها در ارتباط هستند، آشنا شوید.

مشکل از سنسور ABS است یا پمپ، رله و یونیت آن؟

بسیاری از علائم خرابی در سیستم ABS مشترک هستند و روشن‌شدن چراغ هشدار به‌تنهایی مشخص نمی‌کند مشکل دقیقاً از کدام قطعه است. تفکیک اولیه این عیوب پیش از تعویض قطعه، از هزینه و زمان اضافی جلوگیری می‌کند.

خرابی سنسور ABS معمولاً یک چرخ خاص را درگیر می‌کند و کد خطای ثبت‌شده هم به همان چرخ اشاره دارد؛ در این حالت ترمز معمولی سالم است و فقط عملکرد ضدقفل غیرفعال می‌شود. خرابی رله ABS باعث می‌شود کل سیستم از ابتدا برق‌دار نشود؛ نشانه بارز آن روشن‌ماندن دائمی چراغ ABS از لحظه سوئیچ‌زدن و عدم شنیدن صدای تست اولیه پمپ است. خرابی پمپ یا یونیت هیدرولیک ABS معمولاً با کد خطای مربوط به شیرهای برقی یا موتور پمپ همراه است و ممکن است صدای غیرعادی از ناحیه یونیت شنیده شود یا فشار ترمز در یک مدار به‌درستی کنترل نشود.

روش تست و عیب‌یابی سنسور ABS با دستگاه و بدون دستگاه

روش بررسی سنسورها از یک‌رویه عمومی مطابق شکل 2 پیروی می‌کند.

شکل 2- روش بررسی سنسور سرعت چرخ

بررسی ظاهری سنسور ABS پیش از تعویض

باتوجه‌به محل قرارگیری این سنسور شاید در برخی خودرو ها بررسی ظاهری امکان‌پذیر نباشد. اما در صورتی به نظر شما احتمال مشکل از سنسور است می‌توانید سنسور را به‌صورت ظاهری بررسی کنید. وجود هر نوع شکستگی روی بدنه اصلی سنسور دلیل خرابیان است و باید تعویض شود. یکی از مشکلات رایج در سنسور کثیف‌شدن سنسور است. کثیفی سنسور به دلیل هرگونه جرم گرفتن شامل گل‌ولای جاده و یا برده‌های لنت یا دیسک است. توجه کنید همانطور که در مقاله قبلی در مورد ساختار سنسور بیان شد سنسور اثر هال یا القایی هر دو دارای واحد آهنربا هستند؛ بنابراین جذب براده‌های فلزی نیز چیز عجیبی نیست. شکل 3 نمونه‌ای از این موارد رانشان می‌دهد.

شکل 3- خرابی‌های سنسور سرعت چرخ

شکل 4- شکستگی در رینگ دندانه‌ای سنسور سرعت

عیب‌یابی سنسور ABS با دستگاه دیاگ و کدهای خطا

یکی از ساده‌ترین و بهترین روش‌ها بررسی اجزا الکتریکی با کمک دستگاه عیب‌ یاب است. در مورد سنسورها به‌صورت کلی می‌توان علاوه بر بررسی کدهای خطا، پارامترهای سنسور مربوطه را نیز بررسی کرد.

برای شروع عیب‌یابی، ابتدا باید دستگاه را به پورت OBD خودرو متصل کنید. اگر با نحوه کار با این ابزار آشنایی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله جامع ما درباره آموزش کار با دستگاه دیاگ و تحلیل داده‌هارا مطالعه کنید تا بتوانید کدهای خطای سنسور ABS را به درستی تفسیر کنید.

لیست کدهای خطای سنسور ABS و مفهوم آن‌ها

دستگاه دیاگ کمک فراوانی به تعمیرکار می‌کند تا با سرعت بیشتری عیوب را بیابد. کدهای معرفی شده کدهای عمومی خطا هستند اگر شرکتی کد خاص خطا را نیز داشته باشد برای‌آنکه تفاوت زیادی با کدبندی عمومی نداشته باشد یک عدد 1 (نشانه خاص بودن کد) بجای صفر درج می‌شود؛ یعنی اگر در دستگاهی کد C1225 مشاهده شد این کد به‌صورت خاص مربوط به سنسور ABS آن خودرو است.

شکل 5- جدول تفسیر کدهای عمومی خطا برای سنسور سرعت چرخ

کدهای خطای اختصاصی سنسور ABS پراید

شکل 6- جدول عیب‌یابی سنسور ABS پراید

تست سنسور ABS با مولتی‌متر و اهم‌متر

متناسب با نوع سنسور می‌تواند پارامترهای مختلف سنسور را اندازه‌گیری کرد. به‌عنوان‌مثال اگر سنسور از نوع مقاومتی – آهنربایی یا از نوع القایی باشد می‌توان مقاومت سیم‌پیچ داخلی را به‌عنوان یک مرجع در نظر گرفت و پس از اندازه‌گیری آن را با اعداد کارخانه تولیدکننده مقایسه کرد. شکل 7 نمونه از بررسی با مولتی‌متر را نشان می‌دهد.

برای عیب‌یابی دقیق و اندازه‌گیری مقاومت سنسور، نیاز به استفاده از مولتی‌متر دارید. اگر با تنظیمات این ابزار آشنایی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله کاربرد و نحوه کار با مولتی متر را مطالعه کنید. همچنین برای یادگیری تخصصی‌تر در حوزه برق، می‌توانید از آموزش رایگان برق خودرو – کار با مولتی‌متر دیجیتال و اتوماتیک استفاده کنید تا تست‌ها را با دقت بالاتری انجام دهید.

شکل 7- استفاده از مولتی‌متر برای اندازه‌گیری مقاومت سنسور از نوع مقاومتی – آهنربایی

به‌عنوان‌مثال شکل 8 پایه‌های مورد بررسی سنسورها را نشان می‌دهد. باتوجه‌به اینکه عموماً واحد کنترل الکترونیکی ترمز بیشتر در دسترس است تا سنسورها می‌توان با مراجعه به نقشه موردنظر پس از جداکردن کانکتور HECU از محل خود تست اهمی را بین پایه‌های هر سنسور انجام داد

شکل 8- بررسی پایه‌های سنسورهای ABS روی HECU – سمند قدیمی- سنسور القایی

برای مثال بر اساس شکل 8 پس از جداکردن کانکتور HECU از طریق پین‌های دسته سیم پایه‌های (1-2) و (5-6) و (23-22) و (19-20) تست اهمی شوند مقاومت آن باید بین 900 الی 2100 اهم باشد.

بررسی‌های ولتاژ را می‌توان با مولتی‌متر نیز انجام داد؛ اما به دلیل حساسیت بالا پیشنهاد می‌شود از اسیلوسکوپ استفاده شود

عیب‌یابی پیشرفته سنسور ABS با اسیلوسکوپ (تحلیل سیگنال)

با اسیلسکوپ یا دیتالاگرها منحنی‌های خروجی را می‌توان بررسی کرد. در 8 الی 10 منحنی اصلی سنسورهای مختلف سرعت چرخ مشاهده می‌شود.

شکل 9- منحنی استاندارد سنسور چرخ از نوع اثر هال

شکل 10- منحنی استاندارد سنسور سرعت چرخ از نوع القایی

شکل 11- منحنی استاندارد سنسور چرخ از نوع آهنربایی – مقاومتی

به‌عنوان نمونه همانطور که در شکل 9 نشان‌داده‌شده است محدوده عملکردی سنسور ABS از نوع القایی بین 1+ الی 1- نشان‌داده‌شده است. البته این محدود متناسب با نوع برند تا نزدیک 1.5+ الی 1.5- نیز تغییر می‌کند. اگر سنسوری در بررسی ولتاژی بیش از 2+ الی 2- و یا کمتر از 1+ الی 1- تولید کرد نشانه وجود مشکل در سنسور یا مدار تغذیه آن است. به شکل 12 توجه کنید.

شکل 12-نمونه تفسیر عملکرد سنسور با استفاده از منحنی خروجی

تعویض سنسور ABS چرخ جلو و عقب چگونه انجام می‌شود؟

پس از تأیید خرابی سنسور با تست‌های الکتریکی، تعویض آن نسبتاً ساده است اما نکات مهمی دارد. ابتدا سر باتری جدا شده و خودرو روی جک بالا برده می‌شود؛ سپس چرخ باز شده و سوکت اتصال سنسور از مسیر سیم جدا می‌شود. پیچ نگهدارنده سنسور معمولاً یک پیچ کوچک است که پس از باز شدن، سنسور با حرکت چرخشی ملایم از محل خود خارج می‌شود — کشیدن مستقیم و با فشار زیاد می‌تواند باعث شکستن بدنه سنسور در محل نصب شود.

در تعویض سنسور چرخ عقب، به‌ویژه در پراید، تیبا و ساینا، معمولاً باید کاسه چرخ نیز باز شود که کار را زمان‌برتر می‌کند. پیش از نصب سنسور جدید، محل نصب باید کاملاً از براده فلزی و گل‌ولای تمیز شود، چون کوچک‌ترین جرم باقی‌مانده فاصله هوایی بین سنسور و رینگ دندانه‌دار را تغییر می‌دهد و سنسور نو هم سیگنال درستی نخواهد داد. پس از نصب، مسیر سیم باید دقیقاً مطابق مسیر قبلی و با همان بست‌ها ثابت شود تا در اثر حرکات تعلیق دچار کشیدگی یا سایش نشود، و در پایان کد خطای ثبت‌شده با دستگاه دیاگ پاک شود.

جمع بندی

سنسور ABS یکی از مهم‌ترین اجزای سیستم ترمز ضد قفل است که خرابی آن می‌تواند عملکرد ایمنی خودرو را تحت تأثیر قرار دهد. اگرچه در صورت خرابی این سنسور، ترمز مکانیکی همچنان فعال است، اما قابلیت کنترل خودرو در ترمزهای شدید کاهش می‌یابد. بررسی ظاهری، استفاده از دستگاه دیاگ، تست اهمی با مولتی‌متر و تحلیل سیگنال با اسیلوسکوپ از مهم‌ترین روش‌های عیب‌یابی این قطعه هستند. تشخیص به‌موقع و تعمیر اصولی سنسور ABS می‌تواند از بروز خطرات جدی در رانندگی جلوگیری کند.

محل نصب سنسور ABS مستقیماً روی اجزای جلوبندی و توپی چرخ است؛ به همین دلیل بسیاری از خرابی‌های این سنسور در واقع ناشی از لقی توپی چرخ، خرابی بلبرینگ یا آسیب رینگ دندانه‌دار است. برای یادگیری عملی باز و بست توپی چرخ، عیب‌یابی و تعمیر کامل اجزای جلوبندی در کنار سیستم ترمز، می‌توانید در دوره آموزش جلوبندی‌سازی شرکت کنید.

سوالات متداول

سنسور ABS پراید کجاست؟

سنسور ABS چرخ جلو روی سگدست و در کنار توپی چرخ نصب می‌شود و پس از باز کردن چرخ قابل مشاهده است. سنسور چرخ عقب روی نگهدارنده توپی چرخ عقب و در کنار کاسه چرخ قرار دارد و دسترسی به آن معمولاً نیاز به باز کردن کاسه چرخ دارد.

چطور بفهمیم مشکل از سنسور ABS است یا رله و پمپ آن؟

خرابی سنسور معمولاً به یک چرخ مشخص مربوط است و کد خطا همان چرخ را نشان می‌دهد. اگر چراغ ABS از لحظه سوئیچ‌زدن روشن بماند و سیستم اصلاً فعال نشود، احتمال خرابی رله بیشتر است؛ و اگر کد خطا مربوط به شیر برقی یا موتور پمپ باشد، مشکل از یونیت هیدرولیک ABS است.

تعویض سنسور ABS چرخ عقب سخت‌تر از چرخ جلو است؟

بله، در بیشتر خودروهای داخلی مانند پراید، تیبا و ساینا برای دسترسی به سنسور چرخ عقب معمولاً باید کاسه چرخ باز شود، در حالی که سنسور چرخ جلو پس از باز کردن چرخ به‌راحتی در دسترس است.

سنسور ABS چیست؟

سنسور ABS یا سنسور سرعت چرخ، قطعه‌ای است که سرعت چرخ‌ها را اندازه‌گیری کرده و اطلاعات آن را به یونیت ABS ارسال می‌کند.

علائم خرابی سنسور ABS چیست؟

روشن شدن چراغ ABS، لرزش پدال ترمز، کشیده شدن خودرو هنگام ترمزگیری و ثبت کد خطا از مهم‌ترین علائم خرابی سنسور ABS هستند.

آیا با خرابی سنسور ABS ترمز خودرو از کار می‌افتد؟

خیر، ترمز مکانیکی خودرو همچنان عمل می‌کند اما سیستم ضد قفل غیرفعال می‌شود.

چگونه می‌توان سنسور ABS را تست کرد؟

با استفاده از دستگاه دیاگ، مولتی‌متر (تست اهمی و ولتاژی) یا اسیلوسکوپ می‌توان عملکرد سنسور را بررسی کرد.

مقاومت استاندارد سنسور ABS چقدر است؟

در سنسورهای القایی معمولاً بین 900 تا 2100 اهم است (بسته به مدل خودرو).

آیا کثیف بودن سنسور ABS باعث خرابی می‌شود؟

بله، تجمع براده‌های فلزی یا گل‌ولای می‌تواند عملکرد سنسور را مختل کند.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی