شاسی ماشین چیست؟ انواع، مزایا و معایب و نحوه کارشناسی شاسی خودرو

شاسی ماشین یا شاسی خودرو، اسکلت و چهارچوب اصلی خودرو است که موتور، گیربکس، سیستم تعلیق و بدنه روی آن سوار می‌شوند و وظیفه‌اش تحمل وزن خودرو، جذب نیروهای حرکت و ضربه و حفظ پایداری ماشین است. انواع شاسی خودرو در سه دسته‌ی اصلی قرار می‌گیرند: شاسی نردبانی (جداشدنی) که در وانت‌ها، SUVهای آفرود و خودروهای سنگین دیده می‌شود، شاسی نیمه‌جداشدنی که بخشی از آن با پیچ و مهره به بدنه بسته می‌شود، و شاسی یکپارچه که امروز تقریباً در همه‌ی خودروهای سواری به کار می‌رود. هر کدام مزایا، معایب و نکات کارشناسی خودش را دارد و تشخیص سالم بودن شاسی یکی از پایه‌ای‌ترین مهارت‌هایی است که در دوره آموزش کارشناسی خودرو ایمگ به‌صورت عملی تمرین می‌شود.

شاسی ماشین چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

کلمه شاسی از واژه فرانسوی châssis به معنی قاب و چهارچوب گرفته شده و در خودرو به سازه‌ی باربری گفته می‌شود که تمام اجزای اصلی ماشین به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به آن متصل‌اند. شاسی فقط نگهدارنده‌ی وزن موتور، سرنشینان و بار نیست؛ نیروهای ناشی از شتاب‌گیری، ترمز و پیچیدن را هم دریافت می‌کند و در کل سازه پخش می‌کند تا خودرو دچار پیچش و تغییر شکل نشود. یکی دیگر از وظایف مهم شاسی، حفظ هم‌راستایی چرخ‌ها و هندسه‌ی سیستم تعلیق و فرمان است، و در خودروهای امروزی بخشی از آن طوری طراحی می‌شود که در تصادف جمع شود و انرژی ضربه را از اتاق سرنشین دور کند. به همین دلیل است که آسیب‌دیدگی شاسی فقط یک ایراد ظاهری نیست و روی فرمان‌پذیری، سایش لاستیک‌ها و ایمنی خودرو در تصادف بعدی اثر مستقیم دارد.

تفاوت شاسی و بدنه خودرو

در خودروهای با شاسی نردبانی، شاسی و بدنه دو سازه‌ی جدا هستند؛ ابتدا شاسی ساخته می‌شود و سپس اتاق و بدنه با پیچ و مهره روی آن سوار می‌شود. اما در خودروهای سواری امروزی که شاسی یکپارچه دارند، چنین مرزی وجود ندارد و بدنه خودش نقش شاسی را هم بازی می‌کند. با این حال در عرف کارشناسی خودرو در ایران، وقتی از «شاسی جلو» یا «شاسی عقب» صحبت می‌شود، منظور تیرهای طولی تقویت‌شده‌ای است که در محفظه موتور و زیر صندوق عقب قرار دارند و نقش اصلی را در تحمل نیروها و جذب ضربه بازی می‌کنند. برای آشنایی با سایر بخش‌ها مثل گلگیرها، رکاب‌ها و ستون‌ها، مقاله اجزای بدنه خودرو را ببینید.

اجزای شاسی خودرو

اصلی‌ترین اجزای شاسی، تیرهای طولی یا رام‌ها هستند که در طول خودرو امتداد دارند و در خودروهای سواری معمولاً با نام شاسی‌های جلو و عقب شناخته می‌شوند. این تیرها با تیرهای عرضی به هم متصل می‌شوند تا سازه در برابر پیچش مقاوم شود. محل نصب دسته‌موتورها، اتصالات سیستم تعلیق و جعبه فرمان هم روی همین تیرها یا قطعات تقویتی متصل به آن‌ها قرار دارد. در شاسی یکپارچه، کف اتاق، رکاب‌ها، ستون‌ها و سینی جلو نیز با جوش نقطه‌ای به این تیرها متصل می‌شوند و همه با هم سازه‌ی باربر خودرو را تشکیل می‌دهند.

به طور کلی انواع شاسی خودرو  به سه شکل زیر طراحی و مورد استفاده قرار می گیرد.

انواع شاسی خودرو و ویژگی‌های هر نوع

شاسی نردبانی (جداشدنی) چیست؟ کاربرد و نکات کارشناسی

در خودروهای SUV، وانت ها، کامیونت ها و خودروهای تجاری و سنگین و به ندرت در خودروهای سواری از نوع نردبانی به منظور اتصال بخش های مختلف خودرو به یکدیگر استفاده می شود. بدین منظور دو تیر طولی توسط تیرهای عرضی به یکدیگر جوش یا پیچ می شوند و شاسی را تشکیل می دهند. سایر اجزای خودرو همچون سیستم تعلیق، فرمان، ترمز، بدنه، گیربکس، دیفرانسیل به این شاسی توسط پیچ و مهره متصل می گردند. حین کارشناسی خودرو باید موارد ذیل را  مدنظر قرار داد:

• عدم وجود تغییرشکل
•  عدم بروز ترک و شکستگی
• عدم جوشکاری تیرهای طولی و عرضی
• عدم تاب داشتن و رنگ شدگی
• عدم تغییر در بخش شمارهای حک شده روی شاسی
• تعویض بخش های مختلف آن

شاسی نیمه‌جداشدنی (نیم‌شاسی) چیست؟ ویژگی‌ها و مزیت اصلی

در برخی از خودروهای سواری، قسمی از بدنه به صورت شاسی یا به صورت بدنه از کل بدنه خودرو قابل جدا شدن با پیچ و مهره می باشد. به طور مثال بعضا بخش محفظه موتور دارای یک نوع نردبانی می باشد که قابلیت باز و بسته شدن به بدنه را دارد که به این نوع شاسی ها نیمه جداشدنی می گویند.
مزیت عمده این نوع در این است که در صورت بروز تصادف از جلو، می توان بخش جلوی خودرو را به صورت کامل تعویض نمود و عملیات کارشناسی خودرو برای این نوع شاسی خودرو، علاوه به موارد ذکر شده در بخش قبل، به تعویض کل نیم شاسی خودرو نیز اختصاص می یابد.

شاسی یکپارچه چیست؟ مزایا و نکات کارشناسی

امروز در خودروهای سواری از این روش استفاده می شود. بدین منظور با استفاده از رکاب های و ستون ها، قاب یا شاسی کلی خودرو طراحی و ساخته می شود و سپس توسط ورق های فرم یافته مختلف بخش های مختلف بدنه به یکدیگر جوش می شوند و نهایتا بدنه خودرو که همان شاسی خودرو نیز می باشد را تشکیل می دهد.
وجود فرو رفتگی و برجستگی های متنوع و مختلف در بخش های مختلف ورق های بدنه خودرو باعث استحکام بدنه خودرو ضمن حفظ سبکی آن می گردد. تشخیص سلامت شاسی‌های یکپارچه به دلیل ساختار پیچیده، از عهده افراد غیرمتخصص خارج است و کوچک‌ترین خطا در کارشناسی می‌تواند خسارات مالی سنگینی به خریدار تحمیل کند.

فارغ از سلامت فیزیکی، تشخیص شماره شاسی دستکوب و عواقب قانونی آن برای جلوگیری از کلاهبرداری و تعویض پلاک حیاتی است.

مقایسه مزایا و معایب انواع شاسی خودرو

جدول زیر مزایا، معایب و مهم‌ترین نکته کارشناسی هر نوع شاسی را کنار هم نشان می‌دهد:

کارشناسی شاسی خودرو و تشخیص ضربه‌خوردگی

بررسی سلامت شاسی یکی از مهم‌ترین مراحل کارشناسی خودرو است، چون آسیب شاسی برخلاف خط و خش بدنه، مستقیماً روی ایمنی و ارزش خودرو اثر می‌گذارد. این بررسی از سه زاویه انجام می‌شود: شاسی جلو از داخل محفظه موتور، زیربندی خودرو روی جک، و شماره حک‌شده روی شاسی.

شاسی خودرو

برای بررسی آن از قسمت جلوی خودرو و در قسمتی که موتور نصب می شود می توان بصورت زیر عمل کرد.
ابتدا بصورت چشمی عدم انحراف شاسی و سلامتی آن را چک میکنیم. شاسی در این ناحیه از دو ورق بهم چسبیده ساخته می شود. این دو ورق با استفاده از جوش نقطه ای به هم وصل می شوند. این دو ورق باید کاملاً در راستای هم باشند و لبه های انها هم عاری از هر گونه خمیدگی یا انحراف باشد.

بررسی شاسی جلو از داخل محفظه موتور

شاسی جلو در محفظه موتور از دو ورق ساخته می‌شود که با جوش نقطه‌ای به هم متصل شده‌اند. ابتدا به‌صورت چشمی بررسی می‌کنیم که شاسی انحراف نداشته باشد؛ این دو ورق باید کاملاً در یک راستا باشند و لبه‌هایشان هیچ خمیدگی یا موجی نداشته باشد. سپس در نواحی نشان‌داده‌شده در شکل زیر، با تستر مگنتی و ضخامت‌سنج دیجیتال ضخامت رنگ شاسی را اندازه می‌گیریم. اگر ضخامت رنگ در این نواحی بیشتر از رنگ کارخانه باشد، یعنی شاسی رنگ شده است. شاسی رنگ‌شده معمولاً نشانه‌ی صافکاری یا جوشکاری پس از تصادف است و روی قیمت خودرو اثر جدی دارد.

تشخیص ضربه شاسی از زیر خودرو؛ علائم تصادف شدید

بسیاری از خریداران می‌پرسند: آیا شاسی ماشین ضربه خورده؟ واقعیت این است که تشخیص دقیق ضربه خوردگی یا جوشکاری شاسی همیشه از داخل موتور ممکن نیست. بسیاری از آثار تصادف، تنها با کارشناسی زیر خودرو و روی جک مشخص می‌شود. در این بخش بررسی می‌کنیم که چطور با بازبینی زیربندی، از سلامت کامل بدنه مطمئن شویم.
در زمان تولید، کمپانی‌ها نواحی زیرین بدنه را با لایه‌های ضخیمی از سیلر و آسترهای محافظ (که در گذشته به قیرپاشی معروف بود) می‌پوشانند. این لایه‌ها از نفوذ رطوبت، مواد اسیدی جاده و نمک‌های زمستانی جلوگیری می‌کنند. اما در کارشناسی حرفه‌ای، ما به دنبال چیز دیگری هستیم:

• تشخیص ضربات شدید: سنگ‌خوردگی‌های ساده طبیعی هستند، اما اگر ردِ جک‌های شاسی‌کشی یا لایه‌های غیریکنواخت موم (سیلر) را دیدید، یعنی خودرو تصادف سنگینی داشته که سعی شده با پوشش مجدد مخفی شود.
• پوسیدگی‌های پنهان: نفوذ مواد خورنده به مرور زمان باعث از بین رفتن فلز شاسی می‌شود. اگر این پوسیدگی در نقاط اتصال سیستم تعلیق باشد، خودرو عملاً از نظر ایمنی مردود است.
• تست اصالت زیربندی: بررسی سینی زیر موتور و رام‌ها مشخص می‌کند که آیا خودرو در اثر افتادن در چاله‌های عمیق یا تصادف از زیر، دچار دفرمه شدن شاسی شده است یا خیر.

بررسی شماره و اصالت شاسی

فارغ از سلامت فیزیکی، شماره حک‌شده روی شاسی هم باید بررسی شود. هرگونه سابیدگی، جوش یا ناهمخوانی این شماره با مدارک خودرو می‌تواند نشانه‌ی شماره شاسی دستکوب باشد که عواقب قانونی جدی برای خریدار دارد. روش‌های تشخیص این موضوع را در مقاله بررسی اصالت شاسی خودرو به‌طور کامل توضیح داده‌ایم.

نتیجه‌گیری؛ شاسی سالم، خط قرمز معامله

کارشناسی شاسی فقط به نگاه کردن داخل محفظه موتور خلاصه نمی‌شود. بررسی هم‌راستایی و رنگ‌شدگی شاسی جلو، کارشناسی زیربندی روی جک و کنترل شماره شاسی، سه مرحله‌ای هستند که با هم مشخص می‌کنند خودرو تصادف سنگین داشته یا نه. هر نوع شاسی هم نکات خودش را دارد؛ مثلاً در شاسی نیمه‌جداشدنی باید سراغ پیچ‌های اتصال رفت و در شاسی یکپارچه سراغ جوش‌های نقطه‌ای. کوچک‌ترین خطا در این تشخیص می‌تواند ضرر مالی سنگینی به خریدار بزند، و به همین دلیل این مراحل در دوره کارشناسی خودرو ایمگ روی خودروی واقعی تمرین می‌شوند.

سوالات متداول درباره شاسی خودرو

منظور از شاسی ماشین چیست؟

شاسی ماشین اسکلت و چهارچوب اصلی خودرو است که موتور، گیربکس، سیستم تعلیق و بدنه روی آن سوار می‌شوند. وظیفه‌ی آن تحمل وزن خودرو، پخش نیروهای حرکت و ضربه و حفظ هم‌راستایی چرخ‌ها و پایداری ماشین است.

انواع شاسی خودرو کدام‌اند؟

شاسی خودرو سه نوع اصلی دارد: شاسی نردبانی یا جداشدنی که در وانت‌ها، SUVهای آفرود و خودروهای سنگین استفاده می‌شود، شاسی نیمه‌جداشدنی که بخشی از آن با پیچ و مهره به بدنه بسته می‌شود، و شاسی یکپارچه که در تقریباً همه خودروهای سواری امروزی به کار می‌رود.

تفاوت شاسی نردبانی و یکپارچه چیست؟

شاسی نردبانی یک سازه مستقل از بدنه است و بدنه با پیچ و مهره روی آن سوار می‌شود؛ در حالی که در شاسی یکپارچه، بدنه و شاسی یک سازه واحد را تشکیل می‌دهند. نردبانی برای بار سنگین و آفرود مقاوم‌تر است و یکپارچه سبک‌تر، کم‌مصرف‌تر و در تصادف ایمن‌تر است.

معایب شاسی یکپارچه چیست؟

تعمیر شاسی یکپارچه پس از تصادف شدید سخت و پرهزینه است و اغلب به شاسی‌کشی نیاز دارد. همچنین چون کل بدنه یک سازه واحد است، آسیب یک بخش روی استحکام کل سازه اثر می‌گذارد و این نوع شاسی برای بار سنگین و رانندگی آفرود مناسب نیست.

مزایا و معایب شاسی نیمه‌جداشدنی چیست؟

مزیت اصلی این نوع شاسی در تصادفات جلویی است؛ چون بخش جلوی خودرو به‌صورت کامل قابل تعویض است و هزینه تعمیرات کاهش پیدا می‌کند. عیب آن نقاط اتصال پیچی بیشتر است که ممکن است با گذشت زمان لق شوند یا صدا بدهند.

شاسی رنگ شده یعنی چه؟

یعنی ضخامت رنگ روی شاسی بیشتر از رنگ کارخانه است و شاسی پس از تولید دوباره رنگ شده است. این موضوع معمولاً نشانه‌ی صافکاری یا جوشکاری بعد از تصادف است و با تستر مگنتی یا ضخامت‌سنج رنگ تشخیص داده می‌شود.

آیا ضربه جزئی به سینی زیر، روی قیمت خودرو تاثیر دارد؟

ضربه به سینی زیر به‌تنهایی معمولاً تاثیر مستقیمی روی قیمت ندارد، مگر اینکه نیرو به شاسی یا رام‌های اصلی منتقل شده باشد. تشخیص این موضوع نیاز به کارشناسی زیر خودرو روی جک دارد که در دوره کارشناسی خودرو ایمگ به‌صورت عملی آموزش داده می‌شود.

آیا شاسی جوش خورده ایمن است؟

بستگی به کیفیت تعمیر دارد. اگر شاسی‌کشی و جوشکاری مطابق استاندارد کارخانه انجام نشده باشد، آن بخش در تصادف بعدی انرژی ضربه را به‌درستی جذب نمی‌کند و ایمنی سرنشینان کاهش پیدا می‌کند. در هر حال، شاسی جوش خورده ارزش خودرو را به‌شکل محسوسی پایین می‌آورد و تشخیص آن یکی از مهم‌ترین بخش‌های بازرسی نقاط جوش در کارشناسی بدنه است.