کمک فنر (Shock Absorber) قطعهای در سیستم تعلیق خودرو است که وظیفه آن کنترل و میرا کردن نوسانات فنر با تبدیل انرژی حرکتی به انرژی گرمایی است تا خودرو پس از عبور از دستانداز دچار جهش پیاپی نشود و تماس تایر با جاده حفظ گردد. کمک فنر ها از نظر ساختار به سه نوع اصلی دو لوله (دو تیوپ)، تک لوله (تک تیوپ) و پنوماتیک یا کمک بادی تقسیم میشوند.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
برخلاف تصور رایج، کمک فنر وزن خودرو را تحمل نمیکند — این وظیفه فنر است؛ کمک فنر تنها حرکت فنر را کنترل میکند. با این حال، خرابی آن مستقیماً فاصله ترمزگیری را افزایش میدهد و ایمنی خودرو را کاهش میدهد. در این مقاله با وظیفه، اجزا، انواع، روش تست و علائم خرابی کمک فنر آشنا میشویم. برای آشنایی کلی با سایر اجزای سیستم تعلیق، مقاله سیستم تعلیق خودرو چیست را مطالعه کنید.
کمک چه نقشی در سیستم تعلیق دارد؟
کمک فنر عضوی است که در سیستم تعلیق خودروها، در کنار انواع فنر استفاده شده در سیستم تعلیق خودرو، وظیفه میرا کردن ارتعاشات ناشی از ناهمواری سطح جاده را بر عهده دارد. این کار با تبدیل انرژی جنبشی به انرژی گرمایی صورت میگیرد. یکی دیگر از وظایف بسیار مهم کمک فنر، ایجاد تماس دائم تایرهای خودرو با سطح جاده جهت تأمین کنترل در فرمانپذیری و ترمزگیری است. فیلم ۱ بهصورت بسیار ساده این موضوع را نشان میدهد.
فیلم 1 – وظیفه کمکفنر در سیستم تعلیق
کمک فنر تنها برای راحتی سرنشین نیست، بلکه نقش مهمی در ایمنی خودرو دارد:
- میرا کردن ارتعاشات فنر
- حفظ تماس دائم تایر با سطح جاده
- افزایش پایداری در پیچها
- کاهش فاصله ترمزگیری
- جلوگیری از کوبش و جهش خودرو
- کنترل انتقال وزن هنگام شتابگیری و ترمز
اگر کمک فنر خراب شود، حتی با سالم بودن ترمز، کنترل خودرو کاهش مییابد.
روشهای دسته بندی کمک فنر
کمک فنر های موجود در بازار را میتوان به روشهای مختلف دستهبندی کرد روشی که در شکل 1 نشاندادهشده است نیز یکی از این روشها است.
شکل 1- انواع روش دستهبندی کمک فنر
اجزای کمک فنر و وظیفه هرکدام
صرفنظر از نوع کمک فنر، برخی اجزا در تمام کمک فنر ها مشترک هستند. شکل ۲ اجزای داخلی یک کمک فنر دو سیلندری را نشان میدهد.
1- کاسه نمد 2- راهنمای پیستون 3- مخزن ذخیره 4- میله پیستون 5- سیلندر 6- روغن هیدرولیک کمکفنر
7- سوپاپ بالایی 8- سوپاپ پایینی 9- پایه کمک فنر
شکل 2- اجزای عمومی تشکیلدهنده کمکفنر
| جزء | وظیفه |
|---|---|
| سیلندر | محفظهای که روغن هیدرولیک در آن قرار دارد و پیستون درون آن حرکت میکند |
| پیستون و میله پیستون | پیستون درون سیلندر حرکت کرده و روغن را جابهجا میکند؛ میله پیستون این حرکت را به پایه بالایی و از آنجا به بدنه خودرو منتقل مینماید |
| سوپاپهای یکطرفه | عبور روغن بین دو سمت پیستون را کنترل کرده و مقاومت هیدرولیکی لازم را ایجاد میکنند |
| روغن هیدرولیک | سیال واسطی که با عبور از مجاری ریز، انرژی نوسان را به حرارت تبدیل میکند |
| کاسه نمد | از نشت روغن به بیرون سیلندر و ورود گردوغبار به داخل آن جلوگیری میکند |
| مخزن ذخیره | اختلاف حجم روغن ناشی از ورود و خروج میله پیستون را جبران میکند (فقط در نوع دو لوله) |
| پایهها و بوشهای ضربهگیر | کمک فنر را به بدنه و محور چرخ متصل کرده و از تماس فلز با فلز و ایجاد صدا جلوگیری میکنند |
کمک فنر ها از قسمت پایین به محور چرخ و از قسمت بالا به بدنه یا شاسی خودرو متصل میشوند. محل این اتصال، پایه کمک فنر نام دارد که توسط بوشهای لاستیکی یا یورتانی احاطه شده است. این بوشها که به آنها ضربهگیر نیز گفته میشود، ارتعاشات باقیمانده را جذب کرده و مانع از تماس مستقیم فلز با فلز میشوند. نکته کاربردی اینکه بوشها معمولاً قابل جداشدن از کمک فنر هستند؛ بنابراین گاهی صدای تقتق تعلیق صرفاً از پارگی بوش ناشی میشود و نیازی به تعویض کل کمک فنر نیست. (شکل ۳)
شکل 3- بوش کمک فنر
در داخل سیلندر، پیستونی قرار دارد که روی آن سوپاپهای یکطرفه تعبیه شدهاند و روغن را از بالای پیستون به پایین و بالعکس منتقل میکنند. عملکرد دقیق این پیستون و مفهوم کلی آن در مقاله پیستون چیست بررسی شده است. در دو انتهای سیلندر نیز کاسهنمدها نصب شدهاند که مهمترین نقطه ضعف کمک فنر محسوب میشوند؛ فرسودگی همین کاسهنمدهاست که باعث نشتی روغن و از کار افتادن تدریجی کمک فنر میشود. (شکل ۲)
از شاگردی تا استقلال کامل؛ همین حالا متخصص جلوبندی شوید
با آموزش جلوبندیسازی کاملاً عملی و مدرک معتبر دانشگاه شریف، تنظیم ارتفاع خودرو، تعمیر جعبه فرمان برقی و هیدرولیکی، تنظیم میزان فرمان و تعویض اصولی انواع فنر و کمکفنر را مسلط شوید و بهعنوان یک فرد خبره، درآمد خود را متحول کنید.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←انواع کمک فنر
کمکفنر دو لوله (دو تیوپه – دو سیلندری)
شکل 4- کمکفنر دو تیوپه
این نوع کمک فنر به دلیل سادگی ساخت و تطبیق خوب با انواع سیستم تعلیق در بیشتر خودروها مورداستفاده قرار میگیرد.
همانطور که در شکل شماره 5 مشاهده میکنید کمکفنرهای دولول دارای یک سیلندر اصلی و مخزن ذخیره روغن است. فضای بین این دو سیلندر از روغنی و هوا و در نوع گازی از گاز نیتروژن/ازت پر شده است که حجم پیستون را در طول حرکت تلسکوپی فنر در سیستم تعلیق(سامانه تعلیق) هنگام حرکت جبران میکند. این نوع کمکفنر دارای حداقل فاصله محوری بین نقاط نصب است.
1- ضربهگیر 2 – پیستون 3 – میله پیستون 4 – سوپاپ یکطرفه 5 – کاسه نمد
شکل 6- عملکرد اجزا داخلی نحوه حرکت روغن از طریق سوپاپها
1- گاز نیتروژن 2- پیستون جداکننده روغن و گاز 3- روغن 4- پیستون کمکفنر 5- میله پیستون
شکل 8-کمکفنر قابل تنظیم
1- سوپاپ ورودی هوا به داخل بالن کمکفنر 2- بوش لاستیکی 3- بالن کمکفنر
1- کمپرسور فشار هوا 2- سوپاپ کنترل جریان هوا 3- سنسور وزنی کمکفنر 4- مخزن فشار هوا 5- کمکفنر
