قلم تشخیص رنگ خودرو – آموزش کار با مگنت و ضخامت‌سنج دیجیتال

آپدیت 1404/10/07

قلم تشخیص رنگ خودرو (قلم مگنت یا قلم مگنتی) ابزاری مغناطیسی است که با اندازه‌گیری ضخامت لایه رنگ روی بدنه فلزی، رنگ‌شدگی و بتونه‌کاری را نشان می‌دهد و یکی از اصلی‌ترین ابزارهای کارشناسی رنگ خودرو است.
قلم تشخیص رنگ دو نوع اصلی دارد: قلم مگنت مکانیکی که ارزان و سریع است، و قلم یا دستگاه ضخامت‌سنج دیجیتال که عدد دقیق میکرون را نشان می‌دهد. در این راهنما روش کار با هر دو ابزار، نحوه عددخوانی و جدول تفسیر ضخامت رنگ را به‌صورت تصویری یاد می‌گیرید.

قلم مگنت تشخیص رنگ خودرو چیست و چطور کار می‌کند؟

شاید بتوان گفت ارزان‌ترین نوع ابزار برای تشخیص ضخامت رنگ، قلم مگنت یا مگنتی است. با کمک این ابزار ساده و کاربردی می‌توان ضخامت رنگ در قسمت‌های مختلف فلزی را بررسی کرد. شکل 1 نمونه‌ای از این قلم را نشان می‌دهد :

شکل 1- نمونه قلم مگنت ضخامت سنج

نکته مهم این است که به دلیل وجود نمونه‌های تقلبی در بازار با آهنربای ضعیف، بهتر است قلم مگنت اورجینال را از منابع معتبر تهیه کنید تا دقت کالیبراسیون تضمین شده باشد.

انواع ابزار تشخیص رنگ خودرو

برای تشخیص رنگ‌شدگی بدنه، دو ابزار اصلی استفاده می‌شود:

• قلم مگنت (مکانیکی): با یک آهنربا، فنر و خط‌کش مدرج کار می‌کند و به باتری نیاز ندارد. ارزان و سریع است و برای تشخیص بتونه و رنگ‌شدگی‌های ضخیم مناسب است، اما عدد دقیق نمی‌دهد و فقط روی بدنه آهنی و فولادی کار می‌کند.
• دستگاه ضخامت‌سنج دیجیتال: ضخامت رنگ را به میکرون نمایش می‌دهد و برای تشخیص رنگ‌های نازک مثل آبرنگ دقیق‌تر است. روی بدنه آهنی با القای مغناطیسی (حالت Fe) کار می‌کند؛ برای قطعات آلومینیومی، دستگاه باید حالت NFe (جریان گردابی) هم داشته باشد.

همانطور که مشاهده می‌شود این دستگاه با نام Auto lack test یا Auto lake test یا Paint Thickness meter یا Paint thickness tester یا Car paint tester شناخته می‌شود. شکل 2 اجزا عمومی این قلم را مشخص می‌کند.

شکل 2- اجزا عمومی قلم مگنت

اجزای تشکیل‌دهنده قلم مگنت

بدنه و درپوش‌ها

شکل 3 اجزا بیرونی قلم را معرفی می‌کند.

1- درپوش مگنت 2- بدنه 3- درپوش محل تنظیم
شکل 3- معرفی اجزا ظاهری قلم مگنت

درپوش‌ها در ظاهر کاری انجام نمی‌دهند؛ اما درپوش‌های جلو که از بخش مگنت محافظت می‌کند اهمیت فراوانی دارند. چون باید از برخورد با قطعات مخصوصاً قطعات فلزی دور نگهداشت شود. بدنه قلم نیز به این دلیل اهمیت دارد که راهنمای کاربری خط کش معمولاً روی بدنه درج می‌شود

مجموعه خط کش و مگنت

وظیفه اصلی عملکرد سیستم را این دو عضو مهم بر عهده دارند شکل 4 این اجزا را نشان می‌دهد.

1- مگنت 2- خط کش مدرج
شکل 4- مجموعه خط کش و مگنت

خط کش معمولاً دارای دو نوع درجه بندی است. یک نوع عدد ساده (به عنوان مثال از 1 تا 10) و دیگری بر حسب میکرومتر (mµ). برای سهولت خواندن خط کش در برخی قلم‌ها ان را رنگ بندی نیز می‌کنند

فنر و پیچ تنظیم

دقت هر قلم وابسته به‌دقت این دو عضو مهم است. با کمک پیچ‌ومهره تنظیم میزان کشش فنر تغییر می‌کند و به عبارت ساده با رگلاژ پیچ می‌توان به تلرانس دقیق‌تری دست پیدا کرد. شکل 5 این دو عضو را نشان می‌دهد.

1- فنر 2- پیچ تنظیم
شکل 5- مجموعه فنر و پیچ تنظیم

چطور قلم مگنت اورجینال و سالم را تشخیص دهیم؟

• مگنت قوی: قلم اورجینال با جذب محکم به بدنه می‌چسبد. آهنربای ضعیف در نمونه‌های تقلبی باعث می‌شود قلم زود جدا شود و عدد اشتباه نشان دهد.
• درجه‌بندی میکرومتری: خط‌کش باید علاوه بر رنگ‌بندی، عدد میکرومتر داشته باشد، چون ملاک اصلی تفسیر همین عدد است.
• پیچ تنظیم فنر: وجود پیچ تنظیم امکان کالیبره کردن قلم را در طول زمان فراهم می‌کند.
• تست سالم بودن مگنت: قلم را روی یک قطعه با رنگ فابریک امتحان کنید و عدد آن را با یک ضخامت‌سنج دیجیتال مقایسه کنید. اگر اختلاف زیاد باشد، فنر باید تنظیم شود یا مگنت ضعیف شده است.

آموزش کار با قلم مگنت (تشخیص رنگ خودرو با آهنربا)

باید توجه داشت دقت قلم هیچ‌گاه به‌اندازه تسترهای دیجیتالی نخواهد بود؛ بنابراین در جایی که حساسیت بیشتری مدنظر است باید از تسترهای دیجیتالی استفاده کرد.

نظر به اینکه ضخامت رنگ استاندارد در خودرو های داخلی معمولاً بین 75 الی 120 میکرون است و در مورد خودروهای خارجی محدوده 100 الی 200 میکرون متداول‌تر است توجه شود این تفاوت در هنگام استفاده از قلم لحاظ شود.
در تصادف‌های شدید که بدنه دچار صدمات زیادی می‌شود گاهی نقاطی از بدنه خودرو دفرمه (مچاله) شده و عملاً صافکار بدنه امکان صاف‌کردن سطح فلز همانند بدنه فابریکی و کارخانه را ندارد به همین دلیل نقاش از بتونه استفاده می‌کند.
در یک صافکاری و نقاشی مناسب تمامی انحناهای بدنه بعد از فرایند صافکاری باید مشابه باحالت قبل از صافکاری باشد. استفاده از بتونه موجب افزایش ضخامت مواد روی سطح فلز می شود. به همین دلیل …شدت جذب مغناطیس نوک مگنت در این نواحی کاهش می‌یابد؛ در نتیجه مگنت زودتر از بدنه جدا می‌شود و خط‌کش ضخامت بیشتری نشان می‌دهد.
به عبارت ساده متناسب با نوع فعالیت انجام شده روی بدنه و مقدار و فرم رنگ‌زدن، میزان بتونه موردنیاز برای فرایند صافکاری لایه غیرفلزی روی بدنه افزایش می‌یابد. در نتیجه مگنت زودتر از بدنه جدا می‌شود.
معمولاً ساده‌ترین رنگ‌کردن مجدد در خودروهای ایرانی از محدود 150 میکرومتر شروع شده و به محدوده 500 میکرومتر (در صورت استفاده بیش از حد از بتونه) ختم می‌شود. شکل 6 نمونه‌ای از روش میزان بلندشدن خط کش را نشان می‌دهد.

جدول تفسیر ضخامت رنگ خودرو

معمولاً کارشناسان خودرو در زمان بررسی بدنه، نقاطی که احتمال می‌دهند صافکاری یا نقاشی شده است مورد بررسی قرار می‌دهند و این کار را در دو مرحله انجام می‌دهند، بار اول به‌سرعت نواحی مختلف را کنترل می‌کنند. در کنترل اولیه، خیلی به اعداد روی مگنت توجه نمی‌کنند فقط تفاوت میزان بلندشدن خط کش را به‌صورت کلی مدنظر قرار می‌دهند.
درصورتی‌که نقاطی از بدنه را در مرحله اول مشکوک به نظر برسد بسته به قیمت خودرو با همان قلم مگنت و یا تستر دیجیتال بررسی مجدد انجام خواهد داد. در دوره آموزش کارشناسی خودرو، این فرایند زیر نظر اساتید مجرب به‌صورت عملی روی خودروهای مختلف در دانشگاه شریف انجام می‌شود.

قلم تشخیص رنگ دیجیتال (ضخامت‌سنج دیجیتال)

نحوه انتخاب دستگاه مناسب و مطلوب ضخامت‌سنج دیجیتال رنگ خودرو از اهمیت خاصی برخوردار است؛ چرا که بروز هرگونه خطا در فرآیند اندازه‌گیری، می‌تواند مشکلات عدیده حقوقی و مالی در خرید و فروش خودرو ایجاد کند. امروزه از این دستگاه‌ها به صورت فزاینده‌ای استفاده می‌شود تا ضخامت لایه‌های بدنه (که معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰۰ میکرون است) با دقت بالا اندازه‌گیری شود.

مکانیزم عملکرد دستگاه: این دستگاه‌ها معمولاً از یک سنسور الکترومغناطیسی با جریان گردابی استفاده می‌کنند. با تغییر فاصله بین فلز مبنا و نوک سنسور (که همان لایه رنگ است)، جریان‌های گردابی دستخوش تغییر شده و دستگاه این تغییرات را به عدد دقیق ضخامت تبدیل می‌کند.

استاندارد لایه‌های رنگ بدنه: معمولاً ضخامت بخش‌های مختلف لایه رنگ به شرح زیر است:

• لایه Primer (آستر): بین ۴۰ تا ۵۵ میکرون

• لایه Basecoat (رنگ اصلی): بین ۱۰ تا ۲۰ میکرون

• لایه Clear Coat (کیلر): بین ۳۰ تا ۵۰ میکرون

چطور از دقت دستگاه ضخامت‌سنج مطمئن شویم؟ (تست خطا در دماهای مختلف)

از آنجایی که ضخامت لایه‌های رنگ بسیار ظریف است، کوچک‌ترین خطا در عملکرد دستگاه می‌تواند باعث خسارات مالی و حقوقی سنگینی شود. لذا پس از کالیبراسیون، حتماً با این ۳ آزمون از عملکرد صحیح دستگاه خود مطمئن شوید:

•  عملکرد در دمای سرد (۱۸- درجه): دستگاه را در فریزر قرار دهید تا به دمای منفی برسد. سپس با استفاده از «فیلم اندازه گیری استاندارد» ضخامت را چندین بار چک کنید. عدد نمایش داده شده نباید تغییر کند؛ در غیر این صورت دستگاه در فصل زمستان دچار خطا می‌شود.
•  عملکرد در دمای نرمال (۲۵ درجه): در دمای اتاق، آزمون را تکرار کنید. یک دستگاه مطلوب باید در هر بار قرارگیری روی نقطه ثابت، عدد کاملاً یکسانی را نشان دهد (تکرارپذیری مطلوب).
•  عملکرد در دمای گرم (۵۰+ درجه): با استفاده از یک سشوار صنعتی، دستگاه را گرم کنید تا شرایط کار زیر آفتاب شدید تابستان بازسازی شود. اگر ضخامت اندازه‌گیری شده با مراحل قبل متفاوت باشد، دستگاه به تغییرات دما حساس است و قابل اعتماد نیست.

سوالات متداول :

چرا دستگاه ضخامت‌سنج در یک نقطه دو عدد متفاوت نشان می‌دهد؟

این موضوع معمولاً به دلیل کالیبره نبودن دستگاه یا کثیف بودن سنسور و سطح بدنه است. همچنین اگر دستگاه لرزش داشته باشد یا سنسور به طور کاملاً عمود بر بدنه قرار نگیرد، عدد دچار خطا می‌شود. در دستگاه‌های بی‌کیفیت، این تغییر عدد به دلیل عدم تکرارپذیری مطلوب سنسور در دماهای مختلف است.

آیا قلم مگنت برای کارشناسی حرفه‌ای خودرو کافی است؟

قلم مگنت یک ابزار کمکی و اقتصادی برای تشخیص بتونه‌های ضخیم است. اما برای تشخیص آبرنگ، رنگ‌های چندپوششه و قطعات تعویض استوک که ضخامت کمی دارند، حتماً به یک دستگاه دیجیتال دقیق و البته دانشِ تجربی کارشناس نیاز دارید. این مهارت‌ها در دوره کارشناسی خودرو ایمگ با مدرک دانشگاه شریف به‌صورت عملی آموزش داده می‌شود.

آیا قلم مگنت روی قطعات آلومینیومی هم کار می‌کند؟

خیر، قلم مگنت فقط روی قطعات آهنی و فولادی کار می‌کند. برای قطعات آلومینیومی مانند برخی کاپوت‌ها و درب‌ها باید از دستگاه ضخامت‌سنج دیجیتالی استفاده کرد که حالت NFe داشته باشد؛ دستگاه‌هایی که فقط حالت Fe دارند روی آلومینیوم عدد نمی‌دهند.

ضخامت رنگ فابریک خودروهای ایرانی چقدر است؟

ضخامت استاندارد رنگ در خودروهای ایرانی بین ۷۵ تا ۱۲۰ میکرون است. اعداد بین ۱۲۰ تا ۱۵۰ میکرون مشکوک‌اند و باید با دستگاه دیجیتال دوباره بررسی شوند، و از حدود ۱۵۰ میکرون به بالا معمولاً نشانه رنگ‌شدگی است.

تفاوت قلم مگنت و دستگاه دیجیتال در کارشناسی چیست؟

قلم مگنت برای تشخیص بتونه‌های ضخیم مناسب است و ارزان‌تر است، اما دستگاه دیجیتال عدد دقیق میکرون می‌دهد و برای تشخیص آبرنگ و رنگ‌های نازک ضروری است.

تشخیص رنگ خودرو با آهنربا چطور انجام می‌شود؟

آهنربا یا قلم مگنت را روی بدنه بکشید. در نواحی سالم، مگنت به بدنه می‌چسبد. در نواحی با بتونه ضخیم، جذب مگنت کاهش می‌یابد و خط‌کش عدد بالاتری نشان می‌دهد. ملاک اصلی اعداد بر حسب میکرون است، نه رنگ‌بندی قلم.

بهترین قلم مگنت برای کارشناسی خودرو کدام است؟

بهترین قلم مگنت، قلمی است که آهنربای قوی، خط‌کش با درجه‌بندی میکرومتری و پیچ تنظیم فنر داشته باشد. پیش از خرید، عدد قلم را روی یک قطعه با رنگ فابریک با یک ضخامت‌سنج دیجیتال مقایسه کنید؛ اختلاف کم نشانه دقت قابل‌قبول قلم است.