جوش آوردن موتور خودرو؛ علت‌ها، پیشگیری و اقدامات اضطراری

جوش آوردن موتور خودرو یکی از خط قرمزهایی است که نادیده گرفتن آن می‌تواند باعث آسیب‌های سنگین به بخش‌های مکانیکی شود. از آنجایی که موتورهای احتراق داخلی در فرآیند سوخت‌وساز با دمای بسیار بالای ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد مواجه هستند، عملکرد صحیح سیستم خنک‌کاری تنها راه نجات قطعات از ذوب شدن یا تغییر شکل است.

در این مقاله، مدار خنک‌کاری خودرو و اجزای حیاتی آن را بررسی می‌کنیم تا با درک دقیق عملکرد هر قطعه، بتوانیم دمای موتور را در محدوده مجاز کنترل کرده و از هزینه‌های سنگین تعمیرات پیشگیری کنیم. اگر می‌خواهید بدانید هنگام بالا رفتن آمپر آب چه اقداماتی لازم است، این راهنمای تخصصی برای شماست.

چرا موتور خودرو جوش می‌آورد؟ (آشنایی با اجزای سیستم خنک‌کاری)

رادیاتور و شیلنگ‌های رابط؛ شریان‌های انتقال حرارت

به دو شکل جریان افقی و جریان عمودی مورد استفاده قرار می گیرد. وظیفه رادیاتور این است که مایع خنک کننده داغ موتور را از سرسیلندر موتور دریافت کرده و با انتقال این مایع خنک کننده از لوله های افقی یا عمودی رادیاتور، و عبور هوای محیط از لابلای این لوله ها، دمای مایع خنک کننده به مرور کاهش یافته و مایع خنک کننده خنک شده وارد هوزینگ واترپمپ گردد.
شیلنگ های مایع خنک کننده، این شیلنگ ها وظیفه انتقال مایع خنک کننده داغ موتور به رادیاتور و ارسال مایع خنک کننده ای که دمای کمتری دارد به هوزینگ واترپمپ را بر عهده دارند.

واترپمپ و تسمه؛ عامل چرخش حیات در رگ‌های موتور

وظیفه واترپمپ به ایجاد جریان با دبی مناسب مایع خنک کننده در سیستم خنک کاری موتور می باشد به نحوی که با گردش منظم و مناسب مایع خنک کننده، دمای قطعات و بخش های مختلف موتور در محدوده مجاز تنظیم گردد.

تسمه واترپمپ این تسمه بخشی از انرژی مکانیکی میل لنگ را به واترپمپ منتقل کرده و باعث دوران واترپمپ می شود. معمولا این تسمه همزمان دینام یا آلترناتور، پمپ روغن فرمان هیدرولیک و کمپرسور کولر نیز می چرخاند. لازم به ذکر است که برخی از خودروها مجهز به واترپمپ برقی می باشند ک هبا استفاده از یک موتور الکتریکی فعال می شوند.

ترموستات؛ نگهبان هوشمند دمای موتور

یک کلید حرارتی مکانیکی می باشد که در حالت عادی بسته است و اجازه دوران مایع خنک کننده در مدار خنک کننده را نمی دهد و با گرم شدن تدریجی مایع خنک کننده، ترموستات به مرور باز می شود و اجازه گردش مایع خنک کننده را می دهد. عبور مایع خنک کننده از رادیاتور و خنک شدن آن و عبور مجدد به مدار خنک کاری باعث کاهش دمای قطعات موتور می شود. برای بررسی عملکرد ترموستات باید توجه داشت که در صورتیکه موتور گرم باشد، شیلنگ مایع خنک کننده بالایی باید کاملا گرم باشد و شیلنگ مایع خنک کننده پایینی باید دمای کمتری داشته باشد. در صورتیکه هر دو شیلنگ هم دما باشند نشان دهند عدم عمکلرد مناسب ترموستات است.

مایع خنک‌کننده و ضدیخ؛ نسبت طلایی برای جلوگیری از خوردگی

ترکیبی از مایع رادیاتور بعلاوه مایع ضدیخ می باشد که در شهرهای معتدل از نسبت 50درصد مایع رادیاتور و 50 درصد ضدیخ استفاده می کند و در مناطق سردسیر از نسبت حداکثر 30 درصد مایع خنک کننده و 70 درصد ضدیخ استفاده می کند. درصد بیش از 70 درصد ضدیخ باعث افزایش نقطه انجماد مایع خنک کننده می شود.

سیستم مدیریت دمای موتور؛ از هواگیری تا کنترل هوشمند فن‌ها

نقش پیچ‌های هواگیری و درب رادیاتور در فشار سیستم

• پیچ های هواگیری: در رادیاتورهای جریان افقی معمولا از دو پیچ هواگیری قبل و بعد از ترموستات استفاده می شود که هنگام سرویس یا تعویض مایع خنک کننده تمامی هوا و حباب های موجود در مایع خنک کننده تخلیه شده و از جمع شدن هوا در اطراف سنسور مایع خنک کننده و عدم کارایی آن پیشگیری می شود.
• درب رادیاتور: درب رادیاتور دارای یک یا دو سوپاپ یکطرفه می باشد. یکی از سوپاپ ها به انضمام نیروی فنر، هنگام بسته شدن درب رادیاتور، فشاری به مایع خنک کننده اعمال می کند که باعث می شود نقطه جوش مایع خنک کننده افزایش یابد و در صورت گرم شدن و انبساط مایع خنک کننده بیش از حد مجاز این سوپاپ باز می شود و اجازه خروج مایع خنک کننده از رادیاتور به سمت مخزن ذخیره یه هوای محیط را می دهد. از طرفی سوپاپ یکطرفه دیگری نیز در مرکز درب رادیاتور واقع شده است که با سرد شدن مایع خنک کننده، داخل رادیاتور حالت مکشی و انقباضی ایجاد شده و باعث مکش مایع خنک کننده از مخزن ذخیره به داخل رادیاتور می شود.
• مخزن ذخیره مایع خنک کننده: در برخی از خودروهای از مخزن ذخیره ای استفاده می شود که مایع خنک کننده با تبادل بین رادیاتور و این مخزن بتواند انبساط و انقباض لازم را انجام دهد.

عملکرد فن‌های خنک‌کننده و تاثیر سیستم تهویه (کولر)

• فن های خنک کننده: با افزایش دمای مایع خنک کننده و بخصوص هنگام استفاده از کولر و سیستم تهویه مطبوع خودرو، فن های خنک کننده رادیاتور مایع خنک کننده و کندانسور سیستم تهویه مطبوع روشن شده و با عبور جریان هوا از لابلای لوله های رادیاتور مایع خنک کننده و کندانسور سیستم تهویه مطبوع، نسبت به خنک کردن مایع خنک کننده موتور و گاز مبرد کولر اقدام می گردد.

واحد کنترل (ECU) و رله‌ها؛ فرماندهی برقی سیستم خنک‌کاری

• سنسور دمای مایع خنک کننده: این سنسور در نزدیکی ترموستات که معمولا منطقه دمای زیاد موتور می باشد نصب می شود و میزان دمای مایع خنک کننده موتور را از طریق سیگنال الکتریکی به واحد کنترل الکترونیکی ارسال می کند.
• واحد کنترل الکترونیکی: این واحد کنترل الکترونیکی، اطلاعات مربوط به دمای مایع خنک کننده را از سنسور دمای مایع خنک کننده دریافت کرده و پس از پردازش آن نسبت به فعال یا غیرفعال کردن فن های خنک کننده رادیاتور اقدام می کند.
• رله های فن های خنک کن: به دلیل آنکه فن های خنک کننده از جمله مصرف کننده های پرقدرت می باشند لذا جریان برق مصرفی آنها از طریق واحد کنترل قابل تامین نمی باشد و لذا واحد کنترل الکترونیکی یا ECU از طریق فعال یا غیرفعال کردن مدار فرمان رله ها، مدار قدرت این رله های باعث فعال یا غیرفعال شدن فن های خنک کننده می شود.

هنگام جوش آوردن خودرو چه کنیم؟ (راهنمای گام‌به‌گام نجات موتور)

در صورت بروز عیب در عملکرد هر کدام از عوامل فوق، دمای موتور افزایش می یابد و باعث جوش آوردن موتور می شود. لذا در صورت داغ کردن و جوش آوردن موتور در ابتدا باید به منظور پیشگیری از پاشیدن مایع خنک کننده داغ بر روی بدن افراد و آسیب دیدگی قطعات موتور از اقدامات ذیل استفاده کرد:

توقف ایمن و باز کردن اصولی درب رادیاتور

• در صورت جوش آوردن موتور خودرو را متوقف کنید.
• هرگز درب رادیاتور را به صورت ناگهانی باز نکنید. از آنجایی که درب رادیاتور در دو مرحله بسته می شود، ابتدا پارچه ای روی درب رادیاتور قرار دهید و درب رادیاتور را فقط یک مرحله بچرخانید تا بخارات و مایع منبسط شده از زیر سوپاپ یکطرفه خارج شده و وارد پارچه شود. به جد مراقب باشید تا بخارات و مایع خنک کننده به بر روی بدن و صورت شما پاشیده نشود.
• پس از خارج شدن بخار و مایع خنک کننده منبسط شده، درب رادیاتور را به طور کامل باز کنید.
• در صورت امکان موتور را خاموش نکنید تا پیستون داخل سیلندر گیر نکند. با باز شدن درب رادیاتور مایع رادیاتور یا آب را داخل رادیاتور بریزید و سعی کنید تا دمای موتور را کاهش دهید و پس از خنک شدن موتور، آن را خاموش کنید و سیستم خنک کاری را عیب یابی کنید.

آیا موتور را خاموش کنیم یا روشن بماند؟

یکی از بزرگترین سوالات رانندگان این است که در این شرایط موتور روشن باشد یا خاموش؟

• اگر آب در دسترس دارید: موتور را خاموش نکنید تا از چسبیدن پیستون‌ها (گیرپاژ) جلوگیری شود. همزمان با ریختن آب روی رادیاتور و داخل آن، اجازه دهید دمای موتور به تدریج پایین بیاید.

• اگر آب ندارید: چاره‌ای جز خاموش کردن موتور برای جلوگیری از ذوب شدن قطعات داخلی وجود ندارد.

اقدامات نهایی پس از کاهش دما

پس از اینکه دمای موتور به حالت عادی برگشت:

1. سیستم را عیب‌یابی کنید (طبق بخش قبلی مقاله).

2. رادیاتور را با ترکیب استاندارد ضدیخ و آب رادیاتور پر کنید.

3. سطح مخزن ذخیره را بین خطوط MIN و MAX تنظیم کنید.

4. حتماً عملیات هواگیری را از طریق پیچ‌های هواگیری انجام دهید تا حباب هوا در سیستم باقی نماند.