دیسک و صفحه کلاچ با فشردهشدن بین فلایویل و صفحه فشاری، گشتاور موتور را به شفت ورودی گیربکس منتقل میکنند؛ در حالت آزاد این فشار برداشته میشود و انتقال گشتاور قطع میشود. در این مقاله اجزای دیسک کلاچ (نوع انگشتی و خورشیدی) و صفحه کلاچ (لنت، فنر برگهای، فنر مارپیچ) و نحوه عملکرد هر بخش را بررسی میکنیم. (پیشتر در مقاله سیستم کلاچ خودرو: انواع، اجزا و مکانیزم راهانداز با کلیات سیستم کلاچ و مکانیزم راهانداز آن آشنا شدیم.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
1- مجموعه راهانداز کلاچ ۲- مجموعه کلاچ
شکل 1- اجزا اصلی سیستم کلاچ
شناخت دقیق اجزای داخلی دیسک و صفحه کلاچ، مقدمهای برای تشخیص و تعمیر عیوب گیربکس و کلاچ در عمله؛ این مهارت در دوره های آموزش مکانیک از پایه تا پیشرفته ایمگ دانشگاه شریف خودرو بهصورت کارگاهی و روی نمونههای واقعی آموزش داده میشود.
عملکرد کلاچ اصطکاکی: نحوه انتقال گشتاور در کلاچ خودرو
همانطور که در بخش پیش در مورد وظیفه مجموعه سیستم کلاچ اشاره شد. صرفنظر از روش راهاندازی کلاچها، وظیفه کلاچ قطع کردن و وصل کردن خط انتقال قدرت است. فیلم 1 این وظیفه را بهصورت بسیار ساده و شماتیک نشان میدهد.
همانطور که در فیلم مشاهده میشود. هنگامی که محور خروجی توسط مجموعه کلاچ به محور ورودی فشرده شده است، گشتاور و دور از محور ورودی به محور خروجی انتقال پیدا میکند اما درصورتیکه کلاچ باعث جداشدن محور خروجی از محور ورودی شود، انتقال دور و گشتاور متوقف خواهد شد.
آنچه در فیلم 1 نشان داده شده عملکرد کلاچ در حالت بسیار ساده هست در ادامه عملکرد کلاچهای اصطکاکی بهصورت کمی دقیقتر بیان میشود.
انتقال گشتاور عدم انتقال گشتاور
1- شفت ورودی 2- صفحه انتقال 3- شفت خروجی
4- صفحه اصطکاکی 5- صفحه فشاری 6- صفحه فشاری
شکل 2- نحوه انتقال گشتاور در کلاچ اصطکاکی
همانطور که در شکل 2 مشاهده میشود، وضعیت صفحات فشاری (5 و 6) حالتهای متفاوتی ایجاد میکند.
حالت عدم انتقال گشتاور/دور: اگر صفحات فشاری (5 و 6) در حالت آزاد باشند. گشتاور/دور در شفت ورودی به صفحه فشاری (6) منتقل شده و از طریق پیچهای اتصال به صفحه فشاری (5) منتقل میشود اما در همین مرحله فرایند انتقال متوقف میشود.
حالت انتقال گشتاور/دور: اگر صفحه فشاری (5) به سمت صفحه فشاری (6) حرکت کند، صفحه انتقال (2) بین این دو صفحه فشرده میشود، بنابراین گشتاور شفت ورودی (1) پس از انتقال به صفحه فشاری (6 و 5) از طریق صفحه اصطکاکی (4) که روی صفحه انتقال (2) نصب شده است میرسد. صفحه انتقال (2) روی شفت خروجی بهصورت هزارخار قرار گرفته است؛ بنابراین گشتاور/دور به شفت خروجی منتقل میشود
اجزای دیسک و صفحه کلاچ خودرو کدامند؟
مجموعه کلاچ در سیستمهای انتقال قدرت معمولی (اصطلاحاً دستی) از سه بخش کلی تشکیل شده است. اجزا در شکل 3 نشاندادهشده است.
1- مجموعه دیسک 2- مجموعه صفحه کلاچ 3- مجموعه فلایویل
شکل 3- اجزا مجموعه سیستم کلاچ
شکل 4- نمونه کیت کلاچ
دیسک کلاچ چیست؟ انواع انگشتی و خورشیدی و نحوه عملکرد آن
مجموعه دیسک در فرمهای مختلف وجود دارد. شکل 5 نوعی دستهبندی مجموعه دیسک را نشان میدهد.
شکل 5- نوعی دستهبندی دیسک کلاچ
دیسک نوع انگشتی در شکل 6 نشان داده شده است. پوسته مجموعه کلاچ (1) توسط پیچ به فلایویل (B)متصل میشود و زمانی که فلایویل میچرخد، پوسته کلاچ (1)نیز میچرخد. اگر به انگشتیها (4) (معمولاً 3 انگشتی) نیروی فشاری وارد نشود. فنرها (7) صفحه فشاری (6) را به سمت صفحه کلاچ (C) فشرده میشود و در نتیجه صفحه کلاچ بین فلایویل و صفحه فشاری فشرده شده و عمل انتقال گشتاور از طریق صفحه کلاچ انجام میشود.
1-پوسته مجموعه کلاچ 2- پین انگشتی 3- تکیهگاه پین 4- انگشتی
5- خار 6- صفحه فشاری 7- فنر
A: بلبرینگ و آسیابک B: فلایویل C: صفحه کلاچ
شکل 6- اجزا دیسک کلاچ از نوع انگشتی
در حالت دیگر دوشاخه کلاچ بلبرینگ و آسیابک (A) را حرکت میدهد و این فشار به انگشتی (4) منتقل میشود حرکت انگشتی توسط پین (3) به صفحه فشاری (6) منتقل میشود. صفحه فشاری (6) کمی به عقب حرکت میکند و صفحه کلاچ (C) از حالت تحتفشار بودن بین صفحه فشاری (6) و فلایویل (B) خارج میشود و دیگر نیرو از طریق آن منتقل نمیشود.
سالیان درازی است که خودروها از دیسک نوع انگشتی استفاده نمیکنند. تقریباً تمامی خودروهای امروزی از دیسک از نوع فنر خورشیدی استفاده میکنند که در شکل 7 اجزا آن نشان داده شده است.
1- پوسته مجموعه کلاچ 2- رینگ 3- پین تکیهگاه
4- صفحه فشاری 5- فنر خورشیدی
A: بلبرینگ و آسیابک B: صفحه کلاچ C: فلایویل
شکل 7- اجزا دیسک کلاچ از نوع خورشیدی فشاری
عملکرد دیسک خورشیدی :
حالت انتقال گشتاور/دور: پوسته مجموعه کلاچ (1) توسط پیچ به فلایویل (C)متصل میشود و زمانی که فلایویل میچرخد، پوسته کلاچ (1)نیز میچرخد. اگر به مرکز فنر خورشیدی (5) نیروی فشاری وارد نشود. فشار این فنر (5) صفحه فشاری (4) را به سمت صفحه کلاچ (B)فشرده میکند و در نتیجه صفحه کلاچ بین فلایویل و صفحه فشاری فشرده شده و عمل انتقال گشتاور از طریق صفحه کلاچ انجام میشود.
حالت عدم انتقال گشتاور/دور: دوشاخه کلاچ بلبرینگ و آسیابک (A) را حرکت میدهد و این فشار به قسمت مرکزی فنر خورشیدی (5) منتقل میشود باتوجهبه رینگهای محدودکننده (2) فنر خورشیدی و تکیهگاه (3) فشار روی صفحه فشاری برداشته شده و کمی به سمت (راست) حرکت میکند و صفحه کلاچ (B) از حالت تحتفشار بودن بین صفحه فشاری (4) و فلایویل (C) خارج میشود و دیگر نیرو از طریق آن منتقل نمیشود.
در شکل 8 دو حالت تشریح شده را نشان میدهد.
شکل 8- عملکرد دیسک خورشیدی فشاری
همانطور که شکل 5 دستهبندی دیسک کلاچ را نشان داده است، دیسکها میتواند از نوع فشاری و یا کششی باشد. کششی یا فشاری بودن به این معنی است که با فشار دادن فنر خورشیدی به داخل حالت آزاد (عدم انتقال گشتاور) انجام میشود و یا اینکه با کشیدن به خارج فنر خورشیدی حالت آزاد ایجاد میشود.
A: نوع فشاری B: نوع کششی
شکل 9- کلاچ نوع کششی و فشاری
این دو نوع در عملکرد صفحه و انتقال گشتاور تفاوت زیادی ندارند. اما همانطور که در شکل 9 نشاندادهشده طول بازوهای انتقال نیرو به فنر خورشیدی متفاوت خواهد بود که این اتفاق در کاهش نیروی اعمالی از طرف دوشاخه کلاچ به بلبرینگ مؤثر خواهد بود مدل کلاچ فشاری نسبت به نوع کششی متداولتر است و در شکل 10 نوعی کلاچ کششی نشان داده شده است.
شکل 10- کلاچ از نوع کششی
اجزای صفحه کلاچ و وظیفه هر بخش (لنت، فنر برگهای، فنر مارپیچ)
گشتاور انتقالی به شفت ورودی گیربکس، از طریق صفحه کلاچ منتقل میشود. شکل 11 شکل عمومی صفحه کلاچ ساده و اجزا آن را نشان میدهد.
1- لنت 2- پرچ 3- پین محدودکننده 4- فنر پیچشی 5- پوسته توپی 6- توپی
شکل 11- اجزا عمومی صفحه کلاچ
در تصویر 11 برخی از اجزا مهم صفحه کلاچ قابل مشاهده نیست. برای درک ارتباط بین قسمتهای مختلف صفحه کلاچ به شکل 12 توجه کنید.
1-لنت 2- فنر برگهای 3- صفحه فنر برگهای 4- توپی 5- پوسته توپی 6- لنت 7- فنر مارپیچ
شکل 12- اجزا صفحه کلاچ
همانطور که در شکل 12 مشاهده میشود توپی در قسمت مرکز قرار دارد پوسته توپی و صفحه فنر برگهای به آن متصل میشوند (پرچ میشوند) و در نهایت لنتها از طرفین به فنر برگهها متصل میشوند. برای تشریح عملکرد بهتر است ابتدا با وظیفه هر قسمت آشنا شویم، وظایف اجزا صفحه کلاچ به شرح زیر است:
- لنت: انتقال گشتاور از طریق فشرده شده بین دیسک و فلایویل
- فنر برگهای: کنترل ضربههای ناشی از فشرده شدن (نیروهای محوری) و آزاد شدن لنت بین دیسک و فلایویل + انتقال گشتاور از لنت به صفحه فنر برگهای
- صفحه فنر برگهای: دریافت گشتاور از فنر برگهای و انتقال آن به فنر پیچشی با کمک پوسته توپی
- فنر مارپیچ: انتقال گشتاور از صفحه فنر برگهای و پوسته توپی به توپی و کنترل نیروهای شعاعی
- توپی: انتقال گشتاور به شفت ورودی گیربکس
از آنجا که عملکرد صحیح صفحه کلاچ مستقیماً روی کیفیت تعویض دنده در گیربکسهای اتوماتیک نیز اثر دارد، آموزش تخصصی تعمیر انواع گیربکسهای اتوماتیک در دورههای تعمیرات گیربکس اتوماتیک ایمگ دانشگاه شریف ارائه میشود.
🔥 فرصت طلایی ورود به بازار کار
توقف ضررهای میلیونی؛ همین حالا متخصص گیربکس اتوماتیک شوید
با آموزش تعمیر گیربکس اتوماتیک کاملاً عملی و مدرک معتبر دانشگاه شریف به پیچیدهترین عیوب گیربکس مسلط شوید و به عنوان یک فرد خبره، درآمد خود را متحول کنید.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←
1- فنر برگهای 2- لنت 3- دیسک کلاچ 4- پرچ 5- فلایویل
شکل 13- نحوه قرارگرفتن فنر برگهای در صفحه کلاچ
شکل 13 نحوه فشرده شدن فنر برگهای و کنترل نیروهای محوری را نشان میدهد.
شکل 14- نحوه فشرده شدن لنت و کنترل نیروهای محوری توسط فنر برگهای
همانطور که فنر برگهای تنشهای محوری را کاهش میدهد، فنرهای مارپیچ (فنر لول)، تنشهای پیچشی را کنترل میکنند. نظر به اینکه انتقال گشتاور از صفحه فنر برگهای (و پوسته توپی) از طریق فنرهای پیچشی به توپی منتقل میشود، فنرها تنش اولیه پیچشی را بین این دو عضو خنثی میکند و حرکت پیچشی نرمتر انجام میشود. شکل 15 این موضوع را نشان میدهد.
شکل 15- نحوه فشرده شدن فنرهای مارپیچ و کنترل تنشهای پیچشی و عملکرد پین محدودکننده
در برخی صفحه کلاچها از دو فنر مارپیچی با قطرهای متفاوت استفاده میکنند تا تنشها پیچشی را بهتر کنترل کنند.
در فیلم 2 عملکرد کامل مجموعه کلاچ را میتوان مشاهده کرد.
آنچه در این مقاله ذکر شد وظیفه و اجزا سیستم کلاچ ساده بود، در مقالههای بعدی بهصورت اختصاصی در مورد سیستمهای دو کلاچ، فلایویلها با کنترل دینامیکی و همچنین علائم خرابی کلاچ عیبیابی و رفع عیب آن مطالبی خواهد آمد.
سوالات متداول
عملکرد کلاچ اصطکاکی چگونه است؟
وقتی محور خروجی توسط مجموعه کلاچ به محور ورودی فشرده میشود، گشتاور و دور از محور ورودی به محور خروجی منتقل میشود؛ اما اگر کلاچ باعث جداشدن محور خروجی از محور ورودی شود، انتقال دور و گشتاور متوقف خواهد شد.
اجزای اصلی مجموعه کلاچ کدامند؟
مجموعه کلاچ در سیستمهای انتقال قدرت دستی از سه بخش کلی تشکیل شده: مجموعه دیسک، مجموعه صفحه کلاچ و مجموعه فلایویل.
کیت کلاچ شامل چه قطعاتی است؟
معمولاً به دیسک، صفحه کلاچ و بلبرینگ کلاچ، کیت کلاچ گفته میشود و در زمان تعویض هر سه با هم عوض میشوند.
فرق دیسک کلاچ انگشتی و خورشیدی چیست؟
در نوع انگشتی، نیروی فشاری از طریق انگشتیها (معمولاً ۳ عدد) به صفحه فشاری منتقل میشود؛ در نوع خورشیدی (دیافراگمی) این نیرو از مرکز فنر خورشیدی اعمال میشود. امروزه تقریباً تمام خودروها از نوع خورشیدی استفاده میکنند.
وظیفه هر یک از اجزای صفحه کلاچ چیست؟
لنت گشتاور را از طریق فشردهشدن بین دیسک و فلایویل منتقل میکند؛ فنر برگهای ضربههای ناشی از فشردگی را کنترل و گشتاور را به صفحه فنر برگهای منتقل میکند؛ فنر مارپیچ نیروهای شعاعی را کنترل کرده و گشتاور را به توپی میرساند؛ توپی نیز گشتاور را به شفت ورودی گیربکس منتقل میکند.
نویسنده: مهندس بهروز خطیبی
تازههای آموزشی
9 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید
سلام کاربرد و عملکرد پلاستیکی که مابین توپی و پوسته توپی وجود داره اسمش چیه و عملکردش چیه ممنون میشم بگید
سلام بوش هم محور کننده توپی و پوسته توپی هست.
سلام دیکس کششی در چه خودروهایی وجود دارد
سلام برخی خودروهای مثل اپل، زانتیا و غیره
ممکن صفحه برعکس بین دیسک وفلاویل بسته بشه
سلام صفحه کلاچ بین دیسک و فلایویل نصب میشه و معمولا امکان برعکس نصب شدن رو نداره.
بله میشه ولی وقتی میری کلاچ بگیری میبینی کلاچ نداری
سلام . من یک سمند سورن معمولی ۹۹ دارم ، و ماشینم گاهی اوقات در دنده یک و عقب سفت جا میخوره.
معمولا در خیابان های باریک وقتی دماغه ماشین رو به شیب جزئی هم باشه ، دنده عقب خیلی سفت جا میخوره ( البته بیشتر زمانی که خودرو چند میلومتر طی کرده باشه و گرم باشه ) بنظرتون ایراد میتونه از سیستم کلاچ باشه یا دیسک و صفحه ؟؟؟
سلام وضعیت کلاچ رو بررسی کنید و اگه نیاز هست و قابل رگلاژ باشه، کلاچ رو رگلاژ کنید و مجددا آزمایش کنید. معمولا عدم کارایی کلاچ اثراتش در دنده های عقب و یک بیشتر مشهود هست.