چراغ چک (MIL) چیست؟ لوگو، دلایل روشن شدن و روش خاموش کردن آن

چراغ چک یا چراغ MIL (مخفف Malfunction Indicator Lamp و به انگلیسی Check Engine Light)، چراغ هشداری روی صفحه نشان‌دهنده‌های پشت آمپر است که هنگام بروز عیب‌های مؤثر بر عملکرد موتور و میزان آلایندگی خودرو روشن می‌شود. این چراغ سه حالت دارد: خاموش، روشن ثابت و چشمک‌زن. روشن ماندن آن معمولاً نشانه مشکل در سوخت‌رسانی، هوارسانی، تخلیه گازهای احتراق یا مدیریت جرقه است و چشمک زدنش اغلب از احتراق ناقص (Misfiring) خبر می‌دهد که باید هرچه زودتر بررسی شود. سیستم کنترل موتور این عیب‌ها را به‌صورت کد خطا در حافظه ECM ثبت می‌کند و راه قطعی خواندن و پاک کردن آن‌ها استفاده از دستگاه دیاگ است. در این مقاله لوگو و محل چراغ چک، دلایل روشن شدن آن طبق استاندارد OBD II و کارهایی که هنگام روشن شدنش باید انجام دهید را بررسی می‌کنیم.

معنی MIL در خودرو چیست و مخفف چه کلماتی است؟

چراغ چک در واقع همان چراغ MIL مخفف عبارت Malfunction Indicator Lamp به معنای «لامپ نشانگر عیب‌کرد» است. این چراغ روی پانل پشت آمپر قرار دارد و وظیفه آن هشدار دادن به راننده در خصوص مشکلاتی است که مستقیماً روی عملکرد موتور و میزان آلایندگی خودرو تاثیر می‌گذارند.

لوگو و نام انگلیسی چراغ چک (Check Engine)؛ کجای پشت آمپر قرار دارد؟

چراغ‌چک با دو عبارت لامپ چک موتور (Check Engine light) و یا چراغ هشدار عملکرد نامناسب MIL (malfunction indicator lamp) نشان داده می‌شود. محل قرارگرفتن چراغ چک در مجموعه صفحه نشان‌دهنده‌ها یا به‌اصطلاح رایج پشت آمپر است. چراغ چک به شکل‌های مختلفی دیده شده است. شکل 1 معروف‌ترین علائم این چراغ را نشان می‌دهد.

شکل 1- علائم چراغ‌چک در پشت داشبورد

چراغ چک چه زمانی روشن می‌شود؟ دلایل اجباری و شرکتی

برخی تصور می‌کنند که با بروز هر خطا در هر زمان چراغ‌چک روشن می‌شود. اما این تصور اشتباه است. شکل 2 دسته‌بندی عمومی دلیل روشن شدن چراغ‌چک را نشان می‌دهد.

شکل 2- دلایل عمومی روشن شدن چراغ‌چک

• دلایل اجباری: تمامی خطاهایی که در استاندارد OBD II برای روشن شدن چراغ MIL تعریف شده است. در هر خودرویی باعث روشن شدن چراغ‌چک خواهد شد. در ادامه به بررسی کامل این دلایل پرداخته خواهد شد.
• دلایل شرکتی: برخی از کمپانی‌های خودروساز، باتوجه‌به استانداردهای شرکتی تعریف شده، هنگام بروز خطاهای خاص دیگر علاوه بر خطاهای تعریف شده بر اساس OBD II, چرغ‌چک را روشن می‌کنند.
  باتوجه‌به اینکه این موارد خاص بوده و تعداد آنها نیز محدود است بررسی آن بهتر است به‌صورت موردبه‌مورد و شرکتی انجام شود در این مقاله با دلایل اجباری روشن شدن چراغ چک بر اساس استاندارد OBD II پرداخته خواهد شد.

سه حالت چراغ چک و معیار ۵۰ درصدی آلایندگی برای روشن شدن آن

به‌صورت کلی سه حالت برای عملکرد چراغ چک وجود دارد این سه حالت عبارت‌اند از خاموش بودن، روشن بودن و چشمک زدن. (شکل 3)

شکل 3- حالت‌های عملکرد چراغ‌چک

به‌صورت کلی هر نوع خرابی که باعث افزایش آلاینده‌های گازهای خروجی موتور بیش از 50% استاندارد آلایندگی کسب شده توسط خودرو موردنظر (مثلاً استاندارد یورو) شود به‌عنوان دلایل اجباری فعال‌شدن چراغ‌چک در نظر گرفته خواهد شد. بروز این خطاها می‌تواند باعث چشمک زدن و یا روشن ماندن دائم چراغ‌چک شود. به‌عنوان‌مثال به شکل 4 توجه کنید.

A: کمتر از 50% افزایش NOX برای استاندارد یورو 4
B: بیش از 50% افزایش NOX برای استاندارد یورو 4
شکل 4- جدول میزان استاندارد قابل‌قبول NOX و PM در Euroهای مختلف

بر اساس شکل 4 اگر در خودرویی که استاندارد آلایندگی یورو 4 را پاس کرده است، میزان NOX به بیش از g/km 2.5 برسد (محدوده B) چراغ‌چک فعال خواهد شد. البته باتوجه‌به اینکه عدد 50% تقریبی است. امکان دارد در یک خودرو این چراغ زودتر و در یک خودرو دیرتر فعال شود.

۱۱ علت رایج روشن شدن چراغ چک

همانطور که اشاره شد مهم‌ترین دلیل روشن شدن چراغ‌چک، عیوب مؤثر در افزایش آلایندگی‌های موتور است. شکل 5 معروف‌ترین این عیوب را نشان می‌دهد.

شکل 5- عیوب متداول و مؤثر در عملکرد چراغ چک

چراغ چک ثابت یا چشمک‌زن؛ عملکرد چراغ MIL در OBD II

زمانی که سوئیچ اصلی خودرو باز می‌شود. چراغ چک روشن می‌شود. این روشن شدن نشان می‌دهد لامپ مربوطه سالم است. اگر با باز کردن سوئیچ، چراغ‌چک روشن نشد، حتماً مشکلی در لامپ یا مدار روشن‌کننده لامپ وجود دارد که باید آن را بررسی و رفع کرد.

در بیشتر خودروها تا زمانی که موتور روشن نشده است چراغ‌چک روشن می‌ماند (باتوجه‌به مدیریت مصرف برق) البته استثنا نیز در این مورد وجود دارد. یعنی معدود خودروهایی وجود دارند که چند لحظه بعد از باز کردن سوئیچ و روشن شدن چراغ‌چک، لامپ خاموش می‌شود حتی اگر موتور روشن نشده باشد.
با روشن‌کردن موتور باید چراغ چک خاموش شود، اگر چراغ‌چک خاموش نشود نشانه وجود مشکل در سیستم است. نحوه روشن بودن یا چشمک زدن چراغ‌چک می‌تواند محدوده عیب را مشخص کند.

چشمک زدن چراغ‌چک معمولاً مشکلات حاد در سیستم را نشان می‌دهد. مهم‌ترین احتمال در این زمان بروز Misfiring (جرقه ازدست‌رفته) است. باتوجه‌به اینکه حالت Misfiring در موتور علاوه بر تأثیر روی عملکرد موتور، میزان انتشار گازهای آلاینده از موتور را به‌شدت بالا خواهد بود و باعث خرابی واحد مبدل کاتالیستی شود، در صورت مشاهده چشمک زدن چراغ‌چک در نزدیک‌ترین فرصت باید به تعمیرگاه مراجعه شود.

روشن ماندن چراغ MIL نشانه وجود مشکل در سیستم سوخت‌رسانی، هوارسانی و تخلیه گازهای حاصل از احتراق و یا مدیریت جرقه است. برخی از مواردی که به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم می‌تواند در این مورد مؤثر باشد در شکل 5 معرفی شده است.

هنگام روشن شدن چراغ چک چه کنیم؟ ۵ گام تا خاموش کردن آن

روشن ماندن چراغ‌چک را نمی‌توان با روشن شدن چراغ روغن و یا لامپ هشدار آمپر مایع خنک‌کننده موتور مقایسه کرد. شاید بدون آثار ظاهری خودرویی بتواند کیلومترها با روشن ماندن چراغ چک به حرکت خود ادامه دهد. اما نظر به اهمیت مسائل زیست‌محیطی و ارتباط چراغ چک با آن، اگر زندگی فرزندان در آینده برای مهم است باید در حفظ محیط‌زیست کوشا باشیم؛ بنابراین در نزدیک‌ترین زمان ممکن باید دلیل روشن شدن چراغ‌چک بررسی شود.

گاهی ممکن است با دلیل وجود پارازیت های مختلف در مدار الکتریکی و یا نوسانات ولتاژی خطایی به‌صورت موقت ثبت شده باشد و بعد از رفع شرایط به هر دلیلی هنوز در حافظه ECM قرار داشته باشد. در این زمان به عنوان یکی از راه های پیشنهادی جدا کردن اتصال سر باتری برای مدت چند دقیقه و سپس نصب مجدد آن است.در صورتی که با انجام این کار ، باز هم پس از مدتی چراغ‌چک روشن شد. نشانه نیاز به بررسی توسط تعمیرکار است.تعمیر کار با استفاده از روش عیب‌یابی و دستگاه دیاگ و بررسی پارامترها و تست عملگرها، عیب را یافته و پس از رفع ان با کمک دیاگ چراغ‌چک را خاموش کند.

۱. به رفتار خودرو دقت کنید (تشخیص اولیه)

• اگر چراغ ثابت است: یعنی یک خطای سیستمی (مانند خرابی سنسور اکسیژن یا مبدل کاتالیستی) رخ داده است. می‌توانید با سرعت پایین تا اولین تعمیرگاه رانندگی کنید.

• اگر چراغ چشمک می‌زند: این یک هشدار جدی است! احتمالاً موتور دچار احتراق ناقص (Misfiring) شده که می‌تواند باعث ذوب شدن کاتالیزور شود. در این حالت بلافاصله خودرو را متوقف و خاموش کنید.

۲. علائم حیاتی را چک کنید

آمپر آب و چراغ روغن را بررسی کنید. اگر چراغ چک همراه با بالا رفتن دمای موتور یا روشن شدن چراغ روغن باشد، خطر سوختن واشر سرسیلندر یا یاتاقان وجود دارد و نباید به رانندگی ادامه دهید.

۳. بررسی موارد ساده (مثل درب باک)

گاهی روشن شدن چراغ چک صرفاً به دلیل شل بودن درب باک بنزین است که باعث نشتی بخارات سمی (خطای سیستم EVAP) می‌شود. یک بار آن را باز و بسته کنید.

۴. عیب‌یابی اصولی با دستگاه دیاگ

تنها راه قطعی برای رفع مشکل، استفاده از دستگاه دیاگ است. تعمیرکار با بازخوانی کدهای خطا از حافظه ECM، دقیقاً می‌گوید که کدام بخش (از شمع و وایر گرفته تا سنسورهای پیچیده) نیاز به سرویس دارد. خواندن کد خطا فقط شروع کار است؛ تشخیص اینکه کدام قطعه واقعاً عیب دارد به تسلط بر پارامترخوانی سنسورها و تست عملگرها نیاز دارد. این مهارت‌ها در دوره تنظیم موتور خودرو ایمگ، به‌صورت عملی در کارگاه مکانیک خودرو دانشگاه شریف و روی سیستم انژکتوری خودروهای داخلی آموزش داده می‌شود.

۵. ریست موقت چراغ چک با جدا کردن سرباتری

اگر حدس می‌زنید خطا ناشی از نوسان ولتاژ یا پارازیت موقت بوده است، می‌توانید برای چند دقیقه سرباتری را جدا کنید. اگر پس از نصب مجدد و کمی رانندگی چراغ دوباره روشن شد، یعنی عیب واقعی است و باید رفع شود.

سوالات متداول

چراغ چک به انگلیسی چه نام دارد؟

چراغ چک به انگلیسی Check Engine Light (لامپ چک موتور) یا MIL نامیده می‌شود. MIL مخفف Malfunction Indicator Lamp به معنای «لامپ نشانگر عیب‌کرد» است.

چرا با باز کردن سوئیچ، چراغ چک روشن می‌شود؟

روشن شدن چراغ چک با باز کردن سوئیچ نشان می‌دهد لامپ سالم است و پس از روشن شدن موتور باید خاموش شود. اگر با باز کردن سوئیچ روشن نشود، لامپ یا مدار آن مشکل دارد.

چشمک زدن چراغ چک چه معنایی دارد؟

چشمک زدن چراغ چک معمولاً نشانه مشکل حاد و مهم‌ترین احتمال آن احتراق ناقص (Misfiring) است. این حالت آلایندگی را به‌شدت بالا می‌برد و می‌تواند به مبدل کاتالیستی آسیب بزند، پس باید در اولین فرصت به تعمیرگاه مراجعه کرد.

آیا با روشن بودن چراغ چک می‌توان رانندگی کرد؟

اگر چراغ ثابت روشن باشد، می‌توان با سرعت پایین تا نزدیک‌ترین تعمیرگاه رفت. اما اگر چشمک بزند یا همراه با بالا رفتن دمای موتور و روشن شدن چراغ روغن باشد، باید خودرو را متوقف و خاموش کرد.

آیا شل بودن درب باک باعث روشن شدن چراغ چک می‌شود؟

بله. شل بودن درب باک می‌تواند باعث نشت بخارات سوخت و ثبت خطای سیستم EVAP شود. مشکلات حباب‌گیر، کنیستر و لوله‌های رابط هم می‌توانند چراغ چک را روشن کنند.

چگونه چراغ چک را خاموش کنیم؟

اگر خطا ناشی از نوسان ولتاژ یا پارازیت موقت باشد، جدا کردن سرباتری برای چند دقیقه ممکن است آن را پاک کند. اگر چراغ دوباره روشن شد، عیب واقعی است و باید با دستگاه دیاگ عیب‌یابی شود و پس از رفع عیب، خطا با دیاگ پاک شود.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی