آپدیت 19 /1404/11
علائم خرابی فشنگی آب پراید، پژو و سمند؛ تست و عیب‌یابی سنسور دمای آب
فشنگی آب یا سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور، نقش کلیدی در مدیریت سیستم سوخت و جرقه دارد و خرابی آن میتواند باعث دود سیاه اگزوز، مصرف سوخت بالا، عملکرد نامناسب فن خنک‌کننده و روشن نشدن صحیح موتور شود. تشخیص و عیب‌یابی این‌گونه سنسورها یکی از مهارت‌های کلیدی است که در دوره برق خودرو داخلی و خارجی ایمگ دانشگاه شریف به‌صورت عملی آموزش داده میشود. در ادامه سنسور مایع خنک‌کننده موتور به علائم خرابی و روش‌های بررسی و عیب‌یابی این سنسور در پراید، پژو و سمند می‌پردازیم.
نقش سنسور دمای آب (فشنگی) در تایمینگ جرقه و عملکرد سنسور مپ و ناک
یکی از فاکتورهای مهم در تصحیح تایمینگ جرقه دما و فشار هوای ورودی و دمای موتور است. دما و فشار هوای ورودی توسط سنسور مپ MAP ( یا اصطلاحا TMAP) تعیین میشود. سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور یا به اصطلاح بازار مهره آب یا فشنگی آب نیز اطلاعات دمای موتور را ( از طریق میزان دمای مایع خنک‌کننده موتور ) مشخص میشود. این اطلاعات بعلاوه داده های مربوط به میزان لرزش موتور که توسط سنسور ناک (Knock sensor) اندازه‌گیری میشود برای تصحیح تایمینگ جرقه استفاده میشود.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
مهم‌ترین علائم خرابی سنسور دمای آب (فشنگی) در پژو، سمند و پراید
باتوجه‌به اهمیت این سنسور در تنظیم جرقه، خرابی آن در عملکرد موتور تأثیر فراوانی خواهد داشت. دقت کنید علایم ذکر شده فقط دلیل بر خرابی سنسور مایع خنک‌کننده موتور نیست؛ بلکه در صورت مشاهده این آثار باید به سنسور دمای آب به‌عنوان یکی از احتمالات خرابی فکر کرد و آن را مورد بررسی دقیق قرارداد. شکل 1 آثار خرابی احتمالی این سنسور را نشان میدهد.
شکل 1- علائم مهم خرابی سنسور مایع خنک‌کننده موتور
درصورتی‌که سنسور مایع خنک‌کننده موتور(سنسور دمای آب) اطلاعات اشتباه به واحد ECU موتور ارسال کند و یا اینکه ارتباط بین سنسور و ECU قطع شود. واحد مدیریت موتور نمی‌تواند از شرایط موجود موتور تخمین صحیحی داشته باشد؛ بنابراین ساده‌ترین تأثیر عملکرد نامناسب در کنترل سیستم فن خنک‌کننده موتور خواهد بود به این صورت که فن در دمای نامناسب روشن و یا در اصلا روشن نمیشود.اطلاعات نامناسب دمای آب موتور باعث تغییر در میزان زمان پاشش انژکتور خواهد شد، بنابر این احتمال افزایش بیش از حد ارسال سوخت وجود دارد که نتیجه آن ایجاد دود سیاد در خروجی اگزوز خواهد بود. در کنار آن احتمال کاهش بیش از حد ارسال سوخت نیز وجود دارد که نتیجه این کار افزایش شدید حرارت در موتور خواهد بود. نوسان در دور ارام و بد روشن شدن موتور نیز از اثار دیگر عدم دسترسی به اطلاعات دمای کاری موتور است.
فشنگی آب کجاست؟ محل نصب در برخی خودروهای
| نام خودرو | محل دقیق نصب فشنگی آب (سنسور دما) | توضیحات تکمیلی |
|---|---|---|
| پراید (انژکتور) | روی سرسیلندر و در نزدیکی محفظه ترموستات (در قسمت جلویی یا بالای موتور قرار دارد). | در مدل‌های کاربراتوری قدیمی‌تر گاهی روی بدنه موتور یا نزدیک واترپمپ نصب می‌شد. |
| تیبا | روی محفظه (قمقمه یا پوسته) ترموستات، دقیقاً در مسیر خروجی آب از سرسیلندر به سمت رادیاتور. | اطلاعات دما را به ECU و از آنجا به پشت آمپر ارسال میکند. |
| ساینا | روی پوسته ترموستات (مشابه موتور M15 تیبا و کوییک). | به دلیل اشتراک پلتفرم موتوری با تیبا، جایگاه کاملاً یکسانی دارد. |
| سمند (موتور ملی EF7 / پژویی XU7) | • در موتور XU7: روی محفظه آلومینیومی ترموستات. • در موتور EF7: روی لوله رابط یا محفظه ترموستات در سمت چپ (سمت گیربکس یا بالای موتور بسته به نوع ایسیو). |
در مدل‌های قدیمی‌تر پژویی سمند، معمولاً سه فشنگی (سبز، قهوه‌ای/مهره‌ای و تک‌پایه) وجود دارد؛ اما در مدل‌های جدیدتر (مپ‌کو یا بوش) سنسورها تجمیع شده‌اند. |
| پژو پارس (موتور XU7) | روی پوسته ترموستات (دارای چند سنسور مجزا شامل سنسور سبز رنگِ ECU و سنسور آبی یا قهوه‌ایِ پشت آمپر/فن در مدل‌های قدیمی‌تر). | برای دسترسی به آن معمولاً باید قاب پلاستیکی روی موتور (در صورت وجود) را باز کنید. |
| پژو با موتور TU5 (پژو 206، پارس TU5، رانا) | روی پوسته ترموستات (معمولاً دارای دو سنسور یا یک سنسور دوبل؛ سنسور سبز برای ECU و آبی برای پشت آمپر در فرانسوی‌های قدیمی). | در موتورهای TU5 جدید (ایرانیزه)، سیستم تغییر کرده و اغلب از یک سنسور واحد متصل به ECU استفاده میشود که اطلاعات آمپر را هم تامین میکند. |
آموزش تست و عیب‌یابی سنسور دمای آب و بررسی سیمکشی (پژو و پراید)
روش بررسی اجزا اعم از سنسورهایی مانند سنسور مایع خنک‌کننده موتور از یک‌رویه عمومی مطابق شکل 2 پیروی میکند.
شکل 2- روش بررسی سنسور دمای آب
روش بررسی ظاهری و تست سوکت فشنگی آب
بررسی ظاهری سنسور دمای آب اطلاعات زیادی را ممکن است فراهم نکند؛ اما در برخی موارد شکستگی‌های کانکتورها و پین‌ها موجب ایجاد قطعی‌های موقت یا دائم در موارد میشود.گاهی نیز با باز کردن سنسور از محل نصب آن می‌توان به خرابی ظاهری آن پی برد. شکل 3 نمونه‌ای از این مشکل را نشان میدهد.
شکل 3- خرابی ظاهری سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور
عیب‌یابی و تست سنسور دمای آب با دستگاه دیاگ
با کمک اطلاعات دریافتی از دستگاه عیب‌یاب نیز می‌توان به وجود مشکل در سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور پی برد. بررسی خطاهای موجود و پارامترها گزینه‌های است که در دستگاه دیاگ در اختیار تعمیرکار وجود دارد تا بدون باز کردن سنسور از محل خود عملکرد آن را بررسی کند.
لیست کدهای خطای سنسور دمای آب (خطای فشنگی آب)
دستگاه دیاگ (خرید دستگاه دیاگ با قیمت مناسب) کمک فراوانی به تعمیرکار میکند تا با سرعت بیشتری عیوب را بیابد. کدهای خطای عمومی مرتبط با سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور عبارت‌اند از:
تفسیر کدهای عمومی خطا در جدول شکل 4 آمده است.
| ردیف | کد خطا | عیوب مرتبط با کوئل / سنسور | سایر عیوب احتمالی |
|---|---|---|---|
| ۱ | P0115 | خرابی کانکتور سنسور، اتصال کوتاه یا قطعی در سیم‌های تغذیه یا سیگنال سنسور | خرابی ECU |
| ۲ | P0116 | خرابی سنسور، اتصال کوتاه یا قطعی در سیم‌های تغذیه یا سیگنال، خرابی کانکتور | خرابی ترموستات |
| ۳ | P0117 | خرابی سنسور، اتصال کوتاه یا قطعی در سیم‌های تغذیه یا سیگنال، خرابی کانکتور | داغ کردن بیش از حد موتور، خرابی ECU |
| ۴ | P0118 | خرابی سنسور، اتصال کوتاه یا قطعی در سیم‌های تغذیه یا سیگنال، خرابی کانکتور | خرابی ECU |
| ۵ | P0119 | خرابی سنسور، اتصال کوتاه یا قطعی در سیم‌های تغذیه یا سیگنال | کمبود میزان مایع خنک‌کننده موتور، خرابی ترموستات |
| ۶ | P011A | خرابی سنسور، اتصال کوتاه یا قطعی در سیم‌های تغذیه یا سیگنال | کمبود مایع خنک‌کننده، خرابی ترموستات، خرابی واتر پمپ، خرابی ECU |
شکل 4- جدول تفسیر کدهای عمومی خطا برای سنسور دمای آب
همانطور که در جدول مشاهده میشود قبل از تعویض سنسور باید وجود اتصالی در مدار تغذیه و سیگنال (سنسورهای که بیش از یک سیم دارند) مورد بررسی قرار بگیرد. وجود شکستگی در کانکتورها عموماً غیرقابل‌تعمیر هستند اگرچه گاهی با چسب زدن می‌توان مشکل را برطرف کرد. اما حتماً باید بعد از مدتی سنسور یا کانکتور دسته سیم تعویض شود.
تحلیل و بررسی پارامترهای سنسور دمای آب در ایسیو (ECU)
در بیشتر دستگاه‌های عیب‌یاب پارامتر دمای مایع خنک‌کننده به‌عنوان یک آیتم قابل‌مشاهده است. در صورت دردسترس‌بودن دماسنج لیزری می‌توان دمای اطراف محل نصب سنسور را با کمک دماسنج لیزری بررسی و مقایسه کرد. تفاوت‌های کم قابل‌چشم‌پوشی است؛ اما تفاوت‌های زیاد نشانه وجود مشکل در مدار سنسور دما مایع خنک‌کننده خواهد بود. شکل 5 نمونه‌ای از اطلاعات دریافتی در بخش پارامترها را نشان میدهد.
شکل 5- پارامترهای مرتبط با سنسور دمای مایع خنک‌کننده
در شکل 5 پارامترهای دما و ولتاژ مایع خنک‌کننده موتور مشاهده میشود. در برخی دستگاه‌ها مقاومت داخلی سنسور نیز مشخص خواهد شد.
شکل 6- نمایش دمای(–40-) نشانه قطعی در مدار یا خرابی سنسور
آموزش تست فشنگی آب با مولتی‌متر (قدم به قدم)
اندازه‌گیری ولتاژ ورودی و خروجی سنسور و اندازه‌گیری مقاومت سنسور و مقایسه آن با دما از دیگر روش‌های بررسی سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور است.
نحوه اندازه‌گیری ولتاژ تغذیه و سیگنال سنسور دمای آب
برای اندازه‌گیری ولتاژ دو روش وجود دارد یک بارکانکتور سنسور را جدا کرده سپس ولتاژ دو سر سیم کانکتور را اندازه بگیرید. (شکل 7)
شکل 7- اندازه‌گیری ولتاژ سیم از طرف ECU
باتوجه‌به اینکه ولتاژ تغذیه این سنسور 5 ولت است . با باز بودن سوئیچ باید این ولتاژ در کانکتور سنسور دمای مایع خنک‌کننده 5 ولت باشد. اگر همین آزمایش در حالت وصل بودن دسته سیم انجام شود باید ولتاژ نشان‌داده‌شده متناسب با منحنی تغییرات دما / مقاومت سنسور باشد.
شکل 8- اندازه‌گیری ولتاژ در دمای 100 درجه و مقایسه آن با منحنی
شکل 8 نمونه‌ای از بررسی ولتاژ در حال کارکردن این سنسور و زمانی که دمای مایع خنک‌کننده در حدود 100 درجه است را نشان میدهد.
جدول تغییرات ولتاژ سنسور دمای آب بر اساس درجه فارنهایت
| دمای پایین (Cold Temperature) | دمای بالا (Hot Temperature) | ||
|---|---|---|---|
| درجه فارنهایت (F) | ولتاژ (Volts) | درجه فارنهایت (F) | ولتاژ (Volts) |
| -20 | 4.70 | 110 | 4.20 |
| -10 | 4.57 | 120 | 4.10 |
| 0 | 4.45 | 130 | 4.00 |
| 10 | 4.30 | 140 | 3.60 |
| 20 | 4.10 | 150 | 3.40 |
| 30 | 3.90 | 160 | 3.20 |
| 40 | 3.60 | 170 | 3.02 |
| 50 | 3.30 | 180 | 2.80 |
| 60 | 3.00 | 190 | 2.60 |
| 70 | 2.75 | 200 | 2.40 |
| 80 | 2.44 | 210 | 2.20 |
| 90 | 2.15 | 220 | 2.00 |
| 100 | 1.83 | 230 | 1.80 |
| 110 | 1.57 | 240 | 1.62 |
| 120 | 1.25 | 250 | 1.45 |
شکل 9- جدول ولتاژ سنسور دمای مایع خنک‌کننده موتور با دو مقاومت کنترلی در ECU
تست مقدار مقاومت داخلی (اهم) سنسور در دماهای مختلف
همانطور که برای ولتاژ جدول متناسب با دما وجود دارد. برای اندازه‌گیری مقاومت سنسور هم جداولی در کتاب راهنمای تعمیرات آن خودرو وجود دارد. به‌عنوان‌مثال جدول شکل 10 این جدول بررسی مقاومت برای خودرو ساینا آمده است.
شکل 10 – روش تست اهمی و جدول مقاومت سنسور دمای آب ساینا
نظر به اهمیت آزمایش مقاومت داخلی این سنسور در دماهای مختلف در فرایند عیب‌یابی در ادامه مقاومت سنسور مایع خنک کننده در برخی خودروهای داخلی مانند پژو 206 پراید – تیبا – سمند – دنا – تندر 90 آمده است.
| آزمایش مقاومت سنسور | خودرو | سیستم سوخت‌رسانی | |
|---|---|---|---|
| دما (درجه سانتی‌گراد) | مقاومت (اهم) | ||
| -10 | 12500 ± 2500 | تندر 90 | K7M |
| 25 | 2000 ± 400 | ||
| 50 | 810 ± 162 | ||
| 80 | 282 ± 56.4 | ||
| 100 | 114 ± 22.8 | ||
| 120 | 87 ± 17.4 | ||
| 0 | 5800 | پراید – تیبا | New Siemens |
| 10 | 3760 | ||
| 20 | 2518 | ||
| 30 | 1700 | ||
| 40 | 1180 | ||
| 90 | 246 | ||
| 100 | 187 | ||
| 0 | 5956 | پژو 206 – سمند – پراید | Bosch 7.4.4 Bosch 7.9.7 |
| 40 | 1175 | ||
| 80 | 322 | ||
| 100 | 186 | ||
| 0 | 5958 ± 500 | دنا – سمند با موتور EF7 (سنسور مربوط به ECU) |
Bosch ME 17.9 |
| 40 | 1157 ± 75 | ||
| 80 | 309 ± 18 | ||
| 90 | 231 ± 15 | ||
| 100 | 175 ± 9 | ||
شکل 11- مقاومت سنسور دمای آب در خودروهای مختلف متداول ایرانی
عیب‌یابی پیشرفته سنسور دما با اسیلوسکوپ و دیتالاگر
یکی دیگر از روش‌های عیب‌یابی، استفاده از منحنی عملکردهاست این منحنی را با کمک اسیلسکوپ یا دیتالاگر و یا برخی از دستگاه‌های عیب‌یاب می‌توان مشاهده کرد. شکل 11 نمونه‌ای از این خروجی‌ها را نشان میدهد.
شکل 12- خروجی استاندارد سنسور دمای آب در محدوده زمان گرم‌شدن موتور
با استفاده از یکی از روش‌های ذکر شده به خرابی سنسور پی برده میشود. سنسور دمای مایع خنک‌کننده قابل تعمیر نیست و در صورت خرابی باید تعویض شود.
سوالات متداول درباره علائم خرابی فشنگی آب و سنسور دمای آب پراید و پژو
چرا با وجود تعویض فشنگی آب مشکل حل نمیشود؟
صرف تعویض فشنگی کافی نیست، باید کارکرد آن بررسی شود. کانکتور و سیمکشی فشنگی را بررسی کنید که مادگی‌ها گشاد نشده و نری‌ها عقب‌نشینی نداشته باشند. همچنین از مرغوب بودن جنس فشنگی اطمینان حاصل کنید؛ برندهایی مانند سامفر یا ایمن‌تک توصیه می‌شوند.
چرا دمای آب در دیاگ منفی ۴۰ درجه نشان میدهد؟
نمایش دمای منفی ۴۰ درجه در دیاگ نشانه قطعی کامل در مدار سنسور دمای آب یا خرابی کامل خود سنسور است. ابتدا کانکتور و سیمکشی سنسور را بررسی کنید و در صورت سالم بودن، سنسور را تعویض کنید.
چرا آمپر آب درست نشان نمی‌دهد ولی دمای واقعی موتور بالاست؟
دو سنسور جداگانه وجود دارد؛ یکی اطلاعات دما را به ایسیو میدهد و دیگری نشانگر پشت آمپر را کنترل میکند. اگر یکی از آنها خراب باشد این اتفاق می‌افتد. وضعیت شارژ باتری و اتصال بدنه‌ها را هم بررسی کنید چون ضعیف بودن آنها باعث نمایش غلط آمپر میشود.
چرا بعد از تعویض فشنگی آب فن زود روشن میشود؟
احتمالاً فشنگی جدید با مشخصات ایسیو خودرو همخوانی ندارد. هر خودرو به فشنگی با مقاومت مشخصی نیاز دارد. جدول مقاومت سنسور در دماهای مختلف برای خودروهای مختلف در همین مقاله آمده است؛ مطابق آن فشنگی مناسب تهیه کنید.
آیا خرابی فشنگی آب باعث مصرف زیاد سوخت میشود؟
بله. اگر فشنگی دمای موتور را پایینتر از واقع به ایسیو گزارش دهد، ایسیو سوخت بیشتری میپاشد که منجر به مصرف بالا، دود سیاه اگزوز و لرزش موتور میشود. با قطع کردن سوکت فشنگی میتوانید این موضوع را تست کنید؛ اگر مشکل برطرف شد فشنگی باید تعویض شود.
چطور بفهمیم مشکل از فشنگی آب است یا مدار فن؟
کانکتور فشنگی آب را جدا کنید؛ اگر با این کار فن رادیاتور بلافاصله با دور تند فعال شد، مدار فن (رله‌ها، سیمکشی و موتور فن) سالم است و مشکل از خود فشنگی یا ایسیو است. اگر فن با جدا کردن کانکتور فعال نشد، ایراد از رله‌ها، سیمکشی یا ایسیو است و باید این موارد به‌ترتیب بررسی شوند.
نویسنده:مهندس بهروز خطیبی
256 نظرات کاربران
تازه‌های آموزشی
