آپدیت در تاریخ 1403/11/13

مهم‌ترین علائم خرابی سوزن انژکتور عبارت‌اند از بد روشن شدن یا روشن نشدن موتور، دود و عطسه در مانیفولد هوا، نوسان دور و لرزش موتور، بوی بنزین و خیس شدن اطراف انژکتور، افت توان و گشتاور، افزایش مصرف سوخت و روشن شدن چراغ چک. بیشتر این علائم از نشتی داخلی یا خارجی سوزن، خرابی اورینگ، گرفتگی مجاری یا ضعف فنر داخلی ناشی می‌شوند. مثلاً نشتی داخلی باعث می‌شود سوخت اضافی وارد سیلندر شود.

ما پیش‌تر در مقاله سوزن انژکتور خودرو چیست با ساختمان و انواع این قطعه آشنا شدیم. در این مقاله علت هر علامت خرابی، از جمله علائم خرابی اورینگ و نشتی سوزن، را توضیح می‌دهیم و روش‌های تست سوزن انژکتور با دستگاه دیاگ، مولتی‌متر و دستگاه انژکتورشور را گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.

انواع خرابی سوزن انژکتور؛ از گرفتگی تا نشتی

صرف‌نظر از نوع انژکتور و محل استفاده آن، وظیفه تزریق سوخت به مدار است. سوخت می‌تواند قبل از سوپاپ هوا (MPI) و یا اینکه در اتاق احتراق (GDI) تزریق شود. اگر بخواهیم به‌صورت بسیار ساده خرابی‌های احتمالی انژکتور را معرفی کنیم می‌توان آن را به روش زیر دسته‌بندی کرد.

شکل 1- انواع خرابی‌ سوزن انژکتور

این خرابی‌ها می‌تواند باعث نشتی خارجی یا داخلی شود یا میزان تزریق را به‌شدت کاهش دهد یا اینکه زمان شروع و پایان آن تناسبی با دور موتور نداشته باشد.

مهم‌ترین علائم خرابی سوزن انژکتور

بر اساس مواردی که در بالا به آن اشاره شد، عملکرد انژکتور در ایجاد نسبت صحیح اختلاط هوا و سوخت اهمیت فراوانی دارد. توان و گشتاور موتور، میزان مصرف و یا میزان آلایندگی می‌تواند تحت‌تأثیر عملکرد انژکتور باشد. شکل 2 مهم‌ترین علائم خرابی انژکتور را نشان می‌دهد.

جدول علائم خرابی سوزن انژکتور و علت احتمالی

علائم نشتی داخلی و پاشش زیاد سوزن انژکتور

عملکرد نادرست سوزن انژکتور می‌تواند سبب بد روشن‌شدن موتور باشد به‌عنوان نمونه اگر یک یا چند انژکتور دارای نشتی داخلی باشد. بنزین به‌مرور وارد سیلندر می‌شود، حجم بنزین در سیلندر می‌تواند باعث افزایش بیش از حد سوخت در اتاق احتراق شده و زمانی که موتور استارت می‌خورد، موتور روشن نشده و یا با عطسه شدید در مانیفولد هوا یا دود همراه باشد. درصورتی‌که میان نشتی کم باشد می‌تواند سبب نوسانی کارکردن موتور در دورهای مختلف باشد.

علائم نشتی خارجی و خرابی اورینگ سوزن انژکتور

میزان نشتی خارجی سبب پیچیدن بوی بنزین و خیس کردن بدنه ‌مانی فولد هوا خواهد شد. نشتی خارجی زیاد می‌تواند سبب آتش‌سوزی در موتور شود. نشتی‌های خارجی کم می‌توان باعث افت توان یا گشتاور موتور در شرایط خاص شود.

لرزش موتور، افزایش مصرف سوخت و روشن شدن چراغ چک

تزریق نامناسب سوخت به یک یا چند سیلندر می‌تواند توازن و تعادل نیروی روی میل‌لنگ می‌شود که در نهایت دلیل سبب لرزش موتور خواهد شد. نشتی‌ها می‌تواند سبب افزایش مصرف سوخت و آلایندگی نیز شود در نتیجه احتمال روشن‌شدن چراغ چک نیز افزایش پیدا خواهد کرد.

روش تست سوزن انژکتور؛ با دیاگ، مولتی‌متر و انژکتورشور

برای عیب‌یابی انژکتور نیز همانند سایر سنسورها و عملگرهای الکترونیکی بر اساس رویه مطابق شکل 3 عمل می‌شود.

شکل 3 – روش عیب‌یابی سوزن انژکتور

همانطور که مشاهده می‌شود بررسی انژکتور بخش‌های مختلفی دارد که به ترتیب بررسی خواهد شد.

بررسی ظاهری سوزن انژکتور؛ تشخیص نشتی و خرابی اورینگ

بررسی ظاهری انژکتور می‌تواند شامل بررسی نشتی‌های خارجی و داخلی (چکه‌کردن) و شل بودن سوزن انژکتور باشد. شکل 4 نمونه نشتی خارجی را نشان می‌دهد

شکل 4- نمونه نشتی خارجی انژکتور

نشتی خارجی می‌تواند سبب خیس کردن اطراف انژکتور شود، بنابراین یک بررسی ظاهری می‌تواند وجود نشتی خارجی را مشخص کند. عموماً نشتی خارجی از خرابی اورینگ انژکتور و یا شکستگی بدنه انژکتور باشد. شکل 5 محل قرار گرفتن اورینگ‌های انژکتور و نمونه ای از خرابی سوزن انژکتور را نشان می‌دهد.

شکل 5- محل اورینگ‌های سوزن انژکتور و نمونه‌ای از خرابی آن

یکی از دلایل نشتی داخلی عملکرد نادرست فنر و سوزن داخلی انژکتور است. اگر فنر ضعیف باشد سوزن نمی‌تواند به‌درستی مجرا (مجراهای) خروجی را ببندد؛ بنابراین نشتی داخلی پیدا می‌شود اصطلاحات انژکتور چکه می‌کند. برای بررسی این حالت پیشنهاد می‌شود ریل سوخت و انژکتورها با هم از روی سرسیلندر جدا شوند. سپس زیر انژکتورها یک کارتن یا مقوا قرار داده شود. سوئیچ باز شود. بعد از چند دقیقه خیس شدن مقوا با بنزین بررسی شود. (البته این مورد می‌تواند علاوه بر خرابی سوزن و فنر، مشکل از خرابی پمپ‌بنزین و یا رگولاتور نیز باشد)

یکی دیگر از بررسی‌های ظاهری در عیب‌یابی انژکتور که بسیار ساده است، بررسی محکم‌بودن کانکتور معمولاً در حالت نوسانی کارکردن موتور می‌تواند شل بودن کانکتور سوزن انژکتور یکی از دلایل باشد.

تست سوزن انژکتور با دیاگ

همانطور که در همه بررسی‌ها بیان شده است. بررسی و عیب‌یابی انژکتور با کمک دستگاه دیاگ یکی از بهترین و ساده‌ترین روش‌ها برای کنترل عملکرد اجزا مختلف از جمله انژکتورها است.

کدهای خطای سوزن انژکتور (P0200 تا P0214)

کدهای خطا مربوط به سوزن انژکتور معمولاً وجود مشکل در بخش کنترل الکترونیکی را نشان می‌دهد. این کدهای خطا در ادامه آمده است.

شکل 6- جدول بررسی کدهای خطا مرتبط با سوزن انژکتور

تست عملگر انژکتور (Actuator Test)

یکی از راه‌های بررسی و عیب‌یابی انژکتور با کمک دستگاه دیاگ بررسی با استفاده از منو تست عملگر (Actuator test) است. در این گزینه متناسب با نوع کنترل (گروهی، جفتی یا تکی) می‌توان انژکتورها را فعال کرد. برای تست انژکتور باید از ابتدا وارد ایسیو موتور (ECM) شده سپس از گزینه تست عملگرها، تست انژکتورها را انجام داد.

بررسی زمان پاشش و پارامترهای انژکتور

برای عیب‌یابی انژکتور با بررسی پارامتر ابتدا باید منوهای دستگاه دیاگ را بررسی کد. معمولاً پارامترهای مربوط به سوزن انژکتور متناسب با نوع دیاگ و نوع موتور می‌تواند متفاوت باشد؛ اما معمولاً همه دیاگ‌ها مدت‌زمان باز بودن انژکتور (بر حسب میلی‌ثانیه) و امپدانس بوبین انژکتور (بر حسب اهم) در تمامی دیاگ‌ها قابل‌مشاهده است. با مقایسه این اعداد با اعداد استاندارد شرکتی می‌توان به سالم یا معیوب‌بودن انژکتور یا اجزا مرتبط به آن پی برد.

1- زمان پاشش انژکتور 2- پارامترهای مرتبط با تصحیح
شکل 7- نحوه نمایش برخی پارامترهای مربوط به انژکتور در techsteam شرکت تویوتا

معمولاً بررسی زمان باز بودن انژکتورها در 3 وضعیت انجام می‌شود.

• حالت دور ارام
• حالت شتاب لحظه ای
• حالت تحت بار.
  به‌عنوان نمونه در جدول شکل 8 می‌توانید برخی از پارامترهای استاندارد در حالت دور آرام موتور را مشاهده کنید.

شکل 8- برخی پارامترهای مربوط به زمان پاشش در دور آرام

تست سوزن انژکتور با مولتی‌متر؛ ولتاژ تغذیه و مقاومت

با کمک مولتی متر می‌توان ولتاژ تغذیه سوزن انژکتور و همین‌طور مقاومت داخلی آن را بررسی کرد. به‌عنوان نمونه آزمایش‌های روی مدار یک خودرو نشان‌داده‌شده است.

شکل 9- بررسی وجود ولتاژتغذیه – مدار پراید نیو زیمنس

همانطور که مشاهده می‌شود ولتاژ تغذیه انژکتور از طریق رله دوبل تعیین می‌شود. این ولتاژ در کمترین حالت باید حداقل 10 ولت باشد. عدد کمتر از این ولت نشانه وجود مقاومت در مسیر تا سوکت انژکتور است.
برای بررسی مقاومت انژکتور ابتدا باید کانکتور انژکتور جدا شده و پراب‌ها به دوپایه انژکتور اتصال داده شود. شکل 10 این آزمایش را نشان می‌دهد.

شکل 10- بررسی مقاومت سوزن انژکتور

درصورتی‌که می‌توان به منحنی ولتاژ یا آمپر نیز با کمک اسیلوسکوپ، دیتالاگر و یا حتی دستگاه دیاگ ( قیمت دستگاه دیاگ ) دسترسی داشت می‌توان از روی منحنی عملکرد به وجود ایراد در سیستم پی برد. شکل 11 نمونه منحنی ولتاژ را نشان می‌دهد.

A- شروع زمان پاشش B – طول پاشش C- اثر خودالقا بوبین بعد از قطع‌شدن مدار
شکل 11- نمونه استاندارد منحنی ولتاژ در انژکتور

تست الگوی پاشش با دستگاه انژکتورشور

دستگاه انژکتورشور هم زمان می‌تواند میزان پاشش را نیز بررسی کند. درصورتی‌که مجاری داخلی گرفتگی داشته باشد و یا برعکس بیش از حد گشاد شده باشد می‌توان با کمک تست با دستگاه انژکتورشور آن را تشخیص داد که میزان و الگو پاشش صحیح است یا خیر. (شکل 12)

1- الگو صحیح پاشش 2- پاشش ناقص 3- اتمیزه شدن ناقص 4- چکه کردن
شکل 12- نمونه ای از الگوهای پاشش سوزن انژکتور در حالت سالم بودن و خرابی

بهترین حالت انتشار ذرات بنزین در تمامی جهات به‌صورت مساوی است. حالت‌های دیگر می‌تواند ناشی از گرفتگی یا ساییدگی و باز شدن بیش از مجاری و یا خرابی فنر و سوزن انژکتور یا صافی باشد. معمولاً صافی انژکتورها قابل‌ تعویض هستند. استفاده از مایع شستشو و حوضچه اولتراسونیک نیز می‌تواند بخش عمده‌ای از گرفتگی‌ها را تصحیح کند.

سوالات متداول علائم خرابی سوزن انژکتور

اگر سوزن انژکتور نشتی داشته باشد چه می‌شود؟

نشتی داخلی باعث ورود سوخت اضافی به سیلندر می‌شود و ممکن است موتور روشن نشود، یا با عطسه در مانیفولد هوا و دود روشن شود. نشتی خارجی باعث بوی بنزین و خیس شدن مانیفولد می‌شود و اگر زیاد باشد، خطر آتش‌سوزی در موتور دارد. هر دو نوع نشتی مصرف سوخت و آلایندگی را هم بالا می‌برند.

چطور نشتی داخلی سوزن انژکتور را تست کنیم؟

ریل سوخت و انژکتورها را با هم از روی سرسیلندر جدا کنید، یک مقوا زیر انژکتورها بگذارید و سوئیچ را باز کنید. اگر بعد از چند دقیقه مقوا با بنزین خیس شد، انژکتور چکه می‌کند. البته این حالت ممکن است به خاطر خرابی پمپ بنزین یا رگولاتور هم باشد.

برق سوزن انژکتور چند ولت است؟

در خودرویی مثل پراید نیو زیمنس، ولتاژ تغذیه سوزن انژکتور از طریق رله دوبل تامین می‌شود و در کمترین حالت باید حداقل ۱۰ ولت باشد. عدد کمتر از این نشانه وجود مقاومت در مسیر تا سوکت انژکتور است.

مقاومت سوزن انژکتور چند اهم است؟

مقاومت سوزن انژکتور بسته به نوع آن ممکن است کم (۱ تا ۳ اهم)، متوسط (۸ تا ۱۲ اهم) یا بالا (۱۷ تا ۲۰ اهم) باشد. برای مقایسه دقیق باید به کتاب راهنمای تعمیرات همان موتور مراجعه کرد؛ مثلاً در پراید نیو زیمنس این عدد بین ۱۱.۷۵ تا ۱۲.۷۵ اهم است.

کدهای خطای P0200 تا P0212 به چه معناست؟

کد P0200 نشان‌دهنده ایراد در مدار کنترل انژکتورهاست، مثل مشکل در مقاومت یا اتصال کوتاه بوبین، یا قطعی دسته سیم. کدهای P0201 تا P0212 همین خطا هستند، با این تفاوت که هر کدام مخصوص انژکتور یک سیلندر خاص‌اند؛ مثلاً P0201 مربوط به انژکتور سیلندر ۱ است.

در پایان

خرابی سوزن انژکتور معمولاً با علائمی مثل بد روشن شدن موتور، دود و عطسه، بوی بنزین، لرزش و افزایش مصرف سوخت خودش را نشان می‌دهد و بیشتر این علائم از نشتی داخلی یا خارجی، خرابی اورینگ یا گرفتگی مجاری ناشی می‌شوند. برای تشخیص دقیق، بهتر است از بررسی ظاهری شروع کنید و بعد با دستگاه دیاگ، مولتی‌متر و در صورت نیاز دستگاه انژکتورشور، ایراد را مرحله‌به‌مرحله پیدا کنید. اگر علائم به سوزن انژکتور محدود نیست و کل سیستم را باید بررسی کرد، راهنمای عیب‌یابی سیستم سوخت‌رسانی انژکتوری را ببینید. برای یادگیری عملی این تست‌ها روی خودرو، دوره تنظیم موتور خودرو ایمگ در کارگاه اتومکانیک دانشگاه صنعتی شریف کار با دیاگ و عیب‌یابی انژکتور را از پایه آموزش می‌دهد.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی