سرسیلندر موتور چیست؟ آموزش کامل روش و ترتیب بستن پیچ‌های آن

سرسیلندر یکی از مهم‌ترین قطعات موتور خودرو است که روی بلوک سیلندر نصب می‌شود و وظیفه آب‌بندی محفظه احتراق را بر عهده دارد. از آنجا که سرسیلندر ضخامت زیادی دارد و در معرض تغییرات فشاری و دمایی بالایی قرار می‌گیرد، برای جلوگیری از تاب برداشتن آن، حتماً باید الگوی سفت‌کردن پیچ‌های آن مطابق دستورالعمل سازنده رعایت شود. معمولاً برای سفت‌کردن پیچ‌های سرسیلندر از دو الگوی حلزونی راست‌گرد و ترتیبی استفاده می‌گردد.

سرسیلندر چیست و چرا الگوی صحیح بستن پیچ آن مهم است؟

برای بستن درپوش هايی كه ضخامت زيادی دارند  مانند سرسيلندر موتور که تحت تاثير تغييرات فشاری و دمايی زيادی قرار می گیرند ، به جهت جلوگيری از تاب برداشتن آن حتماً بايد به الگوی سفت كردن پيچ های آن مطابق دستورالعمل سازنده توجه نمود.

الگوهای بستن پیچ سرسیلندر (روش حلزونی و ترتیبی)

معمولاً برای سفت كردن پيچ های سرسيلندر از دو الگوی حلزونی راست گرد شكل (1) و ترتيبی شكل (2) استفاده می گردد.

شكل 1- سفت كردن پيچ های سرسيلندر موتور به صورت حلزونی راست گرد

روش حلزونی راست‌گرد

شكل (1) در اكثر موتورهای بنزينی چهارزمانه چهارسيلندر مورد استفاده قرار می گيرد. شكل مذكور مربوط به خودرو رنو 18 می باشد.

روش ترتیبی

شكل(2)نيز نحوه سفت كردن پيچ های موتور Rolls –Royce Eagle MK III را نشان می دهد.

شكل 2 – سفت كردن پيچ های سرسيلندر به صوت ترتيبی

آچار تورک‌متر چیست و چرا استفاده از آن ضروری است؟

توجه كنيد كه سفت كردن پيچ های سرسيلندر بايد به صورت تدريجی بوده و با گشتاور مناسب مطابق توصيه سازنده انجام گيرد . جهت اعمال گشتاور مناسب حتماً از تورك متر (Torque meter) استفاده نمائيد. استفاده صحیح از آچار تورک‌متر مهارتی است که به‌صورت کاملاً عملی در دوره آموزش تعمیر موتور هیوندای و کیا دانشگاه صنعتی شریف آموزش داده می‌شود.

اجزای آچار تورک‌متر

شكل(3) ساختار ظاهری آچار تورك متر فنر را نشان می دهد.

1– بازوی دندانه دار2- بازوی گشتاوری  دندانه دار 3- صفحات جانبی 4- بازوی انتهايی آچار تورك متر كه به آچار بكس وصل می شود5- محل تنظيم گشتاور مورد نياز

شكل 3 -شكل ظاهری آچار تورك متر

نحوه عملکرد آچار تورک‌متر

شكل(4)حالت (a ) وضعيتی را نشان می دهد كه آچار تورك متر درحال سفت كردن پيچی می باشد و حالت (b ) وضعيتی را نشان می دهد كه گشتاور سفت شدن پيچ با گشتاور تورك متر برابری می كند و تورك متر به حالت خلاص رسيده است .

1- بازوی تنظيم گشتاور 2- پيچ تنظيم پيش بار فنر 3- دسته متحرک روی قسمت مدرج تورک متر     4- واشر تنظيم (Shim) 5- فنر تنظيم پيش بار 6- پلانچر 7- بازوی واسطه 8- بازوی دندانه دار 9- بازوی گشتاوری دندانه دار 10- بازوی انتهای آچار تورك متر كه به آچار بكس وصل می شود 11-جهت اعمال نيرو

a ) حالت سفت كردن پيچ         b ) رسيدن گشتاور به گشتاور تورك متر و خلاص شدن تورك متر

شكل 4- عملكرد آچار تورك متر در وضعيت سفت كردن پيچ و خلاص شدن

واشر سرسیلندر و وظایف آن

بین سیلندر و سرسیلندر از واشر سرسيلندر موتور استفاده می شود که وظایف زیر را را بر عهده دارد :

• پر کردن پستی و بلندی های سیلندر و سرسیلندر
• پوشش دادن عدم صافی سطح و تاب داشتن جزیی سیلندر و سرسیلندر به خاطر خطای ساخت
• جلوگیری از خروج سوخت و هوای فشرده شده یا محترق شده درون سیلندر
• جلوگیری از مخلوط شدن روغن موتور با مایع خنک کننده موتور
• جلوگیری از ورود روغن موتور و مایع خنک کننده موتور به داخل سیلندر

انواع واشر سرسیلندر (مسی، دیزلی، فولادی)

از این رو واشرسرسيلندر موتور باید به اندازه کافی نرم باشد تا بتواند به راحتی فضاهای خالی بین سرسیلندر و سیلندر را پر کند و از طرفی باید به انتقال حرارت بالایی داشته باشد تا از سوختن آن جلوگیری شود ، لذا واشر سرسیلندر مطابق شکل (5) دارای انواع مختلفی می باشد.

 

شکل 5- انواع مختلف واشر سرسيلندر موتور

• طرح (a) قدیمی بوده و به علت استفاده از مس ، نسبت به طرحی های دیگر قیمت بالاتری دارد ، لذا امروزه کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.
• طرح (b) در موتورهای دیزل مورد استفاده قرار می گیرد ، در حالیکه طرح های دیگر که از آسبست و فولاد استفاده شده است ، در موتورهای بنزینی استفاده می گردد .
• طرح (c) که فقط دارای یک لایه فولاد است ، هر دو طرف لایه فولادی را با لايه ای به ضخامت 0/04 میلی متر از لاک مقاوم در مقابل گرما پوشش می دهند تا عمل آب بندی را به خوبی انجام دهد .

علائم سوختن واشر سرسیلندر و ضرورت تعویض آن

لازم به توضيح است كه در هربار تعمير بايد واشر سرسيلندر موتور را عوض نمود ، چرا كه استفاده از واشر سرسيلندر كهنه ، عمل آب بندی بين سيلندر و سرسيلندر را به صورت كامل انجام نداده و موجب كاهش قدرت و افزايش مصرف سوخت می شود .
چنانچه پیچ های سرسيلندر موتور به اندازه کافی و به روش صحیح سفت نشوند ، واشر سرسیلندر به دلیل انتقال حرارت کم ، سوخته و باعث می شود که مایع خنک کننده موتور با روغن موتور ترکیب شده و در نتیجه روغن موتور به رنگ تقریبی شیری رنگ در می آید.

سوالات متداول

آیا فرمولی برای تبدیل درجه گردش به نیوتن‌متر یا کیلوگرم‌متر وجود دارد؟

خیر، این دو پارامتر مستقیماً قابل تبدیل به یکدیگر نیستند، مگر با در اختیار داشتن اطلاعات دقیق ماده (مانند میزان پیچش، طول، ممان اینرسی و مدول برشی). به همین دلیل، سازنده هر موتور مقدار گشتاور و درجه گردش را جداگانه و به‌صورت اختصاصی اعلام می‌کند؛ برای مثال، جدول کامل این اعداد برای خانواده پژو (پژو ۴۰۵، سمند، سورن) را می‌توانید در مقاله روش بستن سرسیلندر موتور مشاهده کنید.

منظور از سفت‌کردن پیچ به همراه «چند درجه گردش» بعد از رسیدن به گشتاور چیست؟

در پیچ‌هایی که علاوه بر گشتاور، مقدار درجه گردش هم مشخص شده، پس از اینکه ترکمتر با تولید صدا نشان داد گشتاور موردنظر محقق شده، باید بدون توقف، پیچ به‌اندازه درجه اعلام‌شده نیز بیشتر چرخانده شود؛ این کار با استفاده از ترکمتر مجهز به زاویه‌سنج به‌راحتی و در پیچ‌های بدون زاویه‌سنج به‌صورت تقریبی قابل انجام است.

نشتی روغن از زیر سرسیلندر بعد از بستن به چه معناست؟

معمولاً به این معناست که پیچ‌ها به‌درستی و با گشتاور کافی سفت نشده‌اند و آب‌بندی واشر سرسیلندر به‌طور کامل انجام نشده است. در این حالت معمولاً نیاز به باز کردن مجدد سرسیلندر و استفاده از واشر نو خواهد بود.

نویسنده: مهندس صیاد نصیری