مدیریت الکترونیکی دریچه گاز در واقع برنامه کنترل سیستمهایی که دریچهگاز برقی دارند. در مقالههای قبلی در مورد دو عضو مهم این سیستم یعنی واحد سنسور پدال گاز و واحد دریچهگاز برقی مطالبی بیان شد. این مقاله در مورد نحوه کنترل و ارتباط بین این دو واحد خواهد بود. سطح مقاله برای کاربرانی که با سیستمهای مدیریت موتور آشنایی دارند مناسب است.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
عملکرد عمومی مدیریت الکترونیکی دریچه گاز
در مقاله سنسور پدال گاز در مورد دلیل استفاده از سیستم کنترل دریچهگاز به روش برقی مطالبی بیان شد. (پیشنهاد میشود ابتدا آن را مطالعه کنید) و همچنین برای آشنایی با اجزای داخلی دریچه گاز برقی، مطالعه مقاله دریچه گاز برقی چیست و از چه اجزایی تشکیل شده است؟ پیشنهاد میشود.) کنترل دریچه گاز توسط واحد ECM یا همان ایسیو موتور انجام میشود. ایسیو موتور به اطلاعات زیادی دسترسی دارد. این اطلاعات توسط سنسورهای مختلف به این واحد ارسال میشود؛ بنابراین این واحد مرجع مناسبی برای تعیین میزانباز شدن دریچهگاز است.
1- ایسیو موتور 2- سنسور پدال گاز 3- موتور دریچهگاز 4- سنسور دریچه گاز
A- اطلاعات ارسالی از سنسور پدال گاز
B- فرمان به موتور دریچه گاز
C- بازخورد از سنسور دریچه گاز
شکل 1- ساختار مدیریت الکترونیکی دریچه گاز
همانطور که در شکل 1 نشان داده شده، اطلاعات میزان فشرده شدن پدال گاز توسط سنسور پدال گاز به واحد ایسیو موتور ارسال میشود. ایسیو موتور با توجه به اطلاعات موجود فرمان حرکت موتور دریچهگاز را صادر میکند. و همزمان از طریق سنسور دریچه گاز صحت عملکرد آن را بررسی میکند و در صورت لزوم آن را تصحیح میکند. شکل 2 از دیدگاه مدیریتی عملکرد این سیستم را نشان میدهد.
1- نیازهای داخلی گشتاور 2- نیازهای خارجی گشتاور 3- مقایسه و بررسی 4- حداکثر بازده
شکل 2- ساختار مدیریت الکترونیکی دریچه گاز
منظور از نیازهای داخلی، همان نیازهای سیستم موتور است و منظور از نیازهای خارجی نیاز سایر سیستمهای خودرو + نیاز راننده برای شرایط رانندگی است. کلیات این نیازها در شکل 3 آمده است.
شکل 3- برخی از نیازهای خودرو که روی گشتاور موتور تاثیر دارند
توجه: منظور از نیازهای داخلی نیازهای خاص موتور و منظور از نیازهای خارجی، سایر نیازها غیر از موتور است.
توجه: این سیستم مدیریت الکترونیکی دریچهگاز با نام Gas by wire (ترجمه تحت لفظی گاز دادن با سیم برقی) نیز شناخته میشود که بخشی از سیستم مدیریت Drive by Wire است.
آموزش صفر تا صد برق خودرو با مدرک معتبر از دانشگاه شریف
مزایای مدیریت الکترونیکی دریچه گاز
باتوجهبه موارد اشاره شده استفاده از این سیستم دارای مزایایی است که در شکل 4 نشان داده شده است.
شکل 4- مزایای استفاده از سیستم مدیریت الکترونیکی دریچه گاز
- کاهش اجزا مکانیکی متحرک مانند کابل سیم گاز و در نتیجه کاهش تاثیر خرابیهای ناشی از استهلاک قطعات متحرک مکانیکی
- تطبیق بهتر و راحتتر با سیستمهای نوین مدیریت حرکت مانند، کروز کنترل، کروز کنترل تطبیقی، مدیریت ترمز , مدیریت پایداری خودرو
- مدیریت تغییر دوربرای تطبیق با سیستم انتقال گشتاور. متناسب با نوع سیستم انتقال قدرت بکار روفته در خودرو، هر خودرو حداکثر تغییر سرعت دورانی دارد. اگر دور موتور ناگانی بالا برود و میزان تغییرات دور بیش از حد تحمل مجموعه انتقال قدرت بکار رفته در خودرو باشد. حالت لغزش بین موتور و جعبه دنده یا سایر اجزا سیستم انتقال قدرت بوجود می اید بنابراینبهتر است از افزایش ناگهانی دور موتور پرهیز شود.
- کاهش تلفات پمپهای مختلف مانند پمپ بنزین، توربو و … باز کردن دریچهگاز در سرعتهای بالا در نتیجه میزان گشتاور بیشتری ایجاد خواهد شد.. بعلاوه به دلیل دقیق بودن نسبت هوا به سوخت میزان نیاز به سیستمهای کمکی مانند EGR کمتر خواهد بود و در صورتی که EGR نیز وارد عمل شود میزان بازده حرارتی موتور نیز بالاتر خواهد رفت.
- شتاب گیری نرم و روان، هر چه تغییرات دریچه گاز روانتر اتفاق بیافتد، شتابگیری خودرو نیز با شیب ملایمتری رخ خواهد داد اجزا مختلف خودرو تحت نوسانات کمتری قرار گرفته و استهلاک آنها کمتر خواهد شد.
- عدم نیاز به استپر موتور
نکته: در کنار این مزایا معایبی نیز وجود دارد به عنوان مثال کند کار کردن یا عکس العمل کند میتواند یکی از این موارد باشد
تنظیم زاویه دریچه گاز
ECU برای کنترل دقیق مقدار هوای ورودی به موتور، باید زاویه پروانهای دریچه گاز را در هر لحظه بداند و تنظیم کند. این فرآیند از طریق حلقه بسته کنترلی بین ECM، موتور DC و پتانسیومتر انجام میشود.
زوایای استاندارد دریچه گاز
دریچه گاز در سه موقعیت اصلی کار میکند:
- موقعیت پیشفرض (Default Position): هنگامی که سیستم برقی خودرو خاموش است، فنر پیچشی دریچه را در زاویهای حدود ۶ تا ۸ درجه باز نگه میدارد. این موقعیت توسط سازنده تنظیم شده و قابل تغییر نیست.
- موقعیت دور آرام (Idle Position): در این حالت ECU دریچه را معمولاً بین ۲ تا ۵ درجه کنترل میکند تا هوای کافی برای دور آرام پایدار تأمین شود.
- موقعیت کاملاً باز (WOT – Wide Open Throttle): در این حالت پروانهای تقریباً ۹۰ درجه باز است و بیشترین مقدار هوا وارد موتور میشود.
نحوه تنظیم زاویه توسط ECM
ECU برای تنظیم دقیق زاویه دریچه گاز از یک حلقه کنترلی استفاده میکند:
- ECU زاویه مطلوب را بر اساس اطلاعات سنسور پدال گاز، دمای موتور و سایر پارامترها محاسبه میکند
- فرمان چرخش به موتور DC از طریق سیگنال PWM ارسال میشود
- پتانسیومتر دریچه گاز زاویه واقعی را به ECU بازخورد میدهد
- ECU مقایسه بین زاویه مطلوب و زاویه واقعی را انجام داده و تا رسیدن به تطابق کامل، فرمان موتور را تنظیم میکند.
کالیبراسیون دریچه گاز
پس از تعویض دریچه گاز یا ECU، انجام کالیبراسیون (یادگیری دریچه گاز) ضروری است. در این فرآیند:
- ECU موقعیت کاملاً بسته و کاملاً باز دریچه را ثبت میکند
- مقادیر پتانسیومتر در هر دو موقعیت در حافظه ECU ذخیره میشود
- بدون انجام کالیبراسیون، ECU نمیتواند زاویه دریچه را به درستی تفسیر کند و کدهای خطا ثبت خواهد شد
نشانههای عدم تنظیم صحیح زاویه دریچه گاز
-
- دور آرام بسیار بالا یا پایین
- پاسخ نامناسب به فشار پدال گاز
- مصرف سوخت غیرعادی
- ثبت کدهای خطای P0120 تا P0124 در ECU
دوره آموزش تنظیم موتور خودرو با مدرک معتبر از دانشگاه شریف
عملکرد سیستم دریچه گاز
بهصورت ساده میتوان عملکرد سیستم را به دو بخش کلی دستهبندی کرد.
- حالت آزاد بودن پدال گاز
- حالت فشردن پدال گاز
هر یک از این دو مرحله کاری در سهفاز مختلف اجرایی میشود.
مرحله اول: حالت رها بودن پدال گاز
هنگامی که موتور روشن باشد و پدال گاز فشرده نشود به این معنی است که موتور در حالت دور درجا قرار دارد. شکل 5
شکل 5- فاز اول: تشخیص شرایط دور درجا بر اساس اطلاعات دریافتی از سنسورپدال گاز
باتوجهبه اینکه ایسیو تغییرات ولتاژی بر اساس عملکرد سنسور پدال گاز (نوع نشاندادهشده در شکل پتانسیومتری تفاضلی است) دریافت نمیکند؛ بنابراین فرایند کنترل دریچهگاز در حالت دور درجا شروع میشود. (شکل 6)
شکل 6- فاز دوم: آغاز فرایند کنترل موتور دریچهگاز با ارسال سیگنال
همانطور که در شکل 6 مشاهده میشود ایسیو پس از دریافت اطلاعات (شکل 5) و بررسی نیاز داخلی موتور (دمای هوا- فشار هوا- دمای موتور….) , فرمان چرخش دریچه گاز را از طریق ارسال سیگنال PWM واحد دریچهگاز صادر میکند. در این حالت دریچهگاز در زاویه بسیار کمی نسبت به حالت بسته بودن قرار میگیرد.
حال وضعیت قرارگرفتن پروانهای دریچهگاز توسط سنسور دریچه گاز تشخیصدادهشده و به اطلاع ایسیو میرسد. (شکل 7)
شکل 7- فاز سوم: فرایند تصحیح موقعیت دریچهگاز در دور آرام
پس از دریافت اطلاعات موقعیت دریچهگاز توسط ایسیو، واحد بررسی و مقایسه ورودیهای مختلف و نیازهای موتور را مجدداً کنترل میکند. درصورتیکه ضرورتی برای تغییردادن زاویه پروانهای دریچهگاز وجود داشته باشد. ECU موتور فرمان تصحیح زاویه دریچه گاز را به واحد موتور ارسال میکند. این فرایند بهصورت دایمی انفاق میافتد و هر زمان تغییر کوچکی در نیازهای داخلی موتور بروز کند، ایسیو فرمان جدیدی برای موتور دریچهگاز ارسال خواهد کرد.
مرحله دوم: حالت فشردن پدال گاز
زمانی که رانند پدال گاز را فشار میدهد. تغییرات ولتاژ خروجی متناسب با میزان فشردهشدن در سنسور پدال گاز اتفاق میافتد. (شکل 8)
شکل 8- فاز اول: دریافت اطلاعات پدال و شرایط موتور
پس از اینکه ECM از میزان فشرده شده پدال مطلع شد. باتوجهبه نیاز داخلی موتور فرمان حرکت دریچهگاز را صادر میکند. هم زمان با این موضوع ایسیو موتور فرمان تغییرات مناسب برای تایمینگ جرقه و تایمینگ و مدتزمان پاشش انژکتور را نیز صادر میکند.
در فاز دوم فرایند تصحیح اولیه آغاز میشود. این فاز نیز مانند حالت دور درجا، اطلاعات محل قرارگرفتن دریچهگاز از طریق پتانسیومتر دریچه گاز به ایسیو ارسال میشود. (شکل 9)
شکل 9- فاز دوم: تصحیح اولیه زاویه دریچهگاز در زمان فشردن پدال
همانطور که در شکل مشخص است. اطلاعات دریافتی از موقعیت دریچه گاز باعث میشود ایسیو بتواند بهصورت دقیق محل قرارگرفتن پروانهای را تشخیص دهد و در صورت نیاز فرمان تغییر زاویه را به موتور دریچهگاز ارسال کند.
در فاز سوم فشردن پدال گاز، کنترل یونیت نیازهای بیرونی کنترل گشتاور را نیز بررسی کرده و در تغییر زاویه دریچهگاز تأثیر میدهد. (شکل 10)
شکل 10- فاز سوم: تصحیح تکمیلی با کمک بررسی سایر نیازهای موتور
در این فاز عوامل خارجی که روی گشتاور موتور مؤثر هستند نیز مورد بررسی قرار میگیرد. موارد مربوط به کروز کنترل، سیستمهای محدودیت سرعت خودرو، سیستم ترمز موتوری (EBC) در سیستمهای دیزل، سیستم پایداری خودرو (TCS) نیز در تعیین موقعیت دریچهگاز مؤثر خواهند بود.
دوره مالتی پلکس خودرو با مدرک معتبر از دانشگاه شریف
برد دریچه گاز برقی
یکی از سوالات و چالشهای بسیار رایج میان تکنسینها و باتریسازان این است که آیا داخل مجموعه دریچه گاز برقی، برد الکترونیکی یا کیت کنترلکننده مجزایی وجود دارد یا خیر؟
پاسخ کوتاه و قطعی: خیر! دریچه گاز برقی به خودی خود دارای هیچگونه برد الکترونیکی مستقل یا آیسی پردازشگر نیست. تمام مدارات درایور، کنترلکننده و پردازش قطعات الکترونیکی دریچه گاز، مستقیماً داخل ایسیو موتور قرار گرفتهاند. به زبان ساده، ایسیو خودرو همان برد کنترلکننده دریچه گاز برقی است و دریچه گاز صرفاً مجری دستورات و ارسالکننده سیگنالهای آنالوگ است.
اجزای الکترونیکی داخل ایسیو مرتبط با دریچه گاز
ایسیو موتور برای کنترل دریچه گاز از چند مدار تخصصی استفاده میکند:
- مدار H-Bridge: چهار ترانزیستور که جهت و سرعت چرخش موتور DC را کنترل میکنند
- مدار PWM: سیگنالهای پالسی را برای کنترل دقیق موتور DC تولید میکند
- مدار خواندن پتانسیومتر: ولتاژ خروجی دو پتانسیومتر دریچه گاز را میخواند و تفسیر میکند
- مدار حفاظتی: در صورت بروز خطا در دریچه گاز، سیستم را وارد حالت اضطراری (Limp Mode) میکند
علائم و نشانههای خرابی مدار دریچه گاز در ایسیو
از آنجا که این قطعات روی برد الکترونیکی ایسیو دائماً زیر بار حرارتی و جریان الکتریکی هستند، مستعد آسیبدیدگی میباشند. در جدول زیر، رایجترین عیوب این مدار و نشانههای بروز آن در خودرو را بررسی کردهایم:
| ردیف | علت فنی و خرابی روی برد ایسیو (ECU) | نشانههای ظاهری و کدهای خطا در خودرو |
|---|---|---|
| ۱ | سوختن ترانزیستورهای درایور H-Bridge
(معمولاً به دلیل شورت شدن یا اتصال کوتاه در سیمکشی سیستم) |
دریچه گاز برقی کاملاً بیحرکت و بیپاسخ میشود و هیچ ولتاژی به سوکت موتور DC نمیرسد. |
| ۲ | خرابی آیسی یا مدار خواندن پتانسیومتر
(به دلیل نوسانات شدید برق خودرو یا آبخوردگی ایسیو) |
خودرو فوراً وارد حالت اضطراری (Limp Mode) شده، دور موتور از حد مشخصی بالاتر نمیرود و چراغ چک/چراغ آچار روشن میشود. |
| ۳ | عدم ارسال یا قطع شدن سیگنال PWM
(آسیبدیدگی میکروکنترلر یا مسیرهای ارتباطی برد) |
ثبت کدهای خطای تخصصی در دستگاه دیاگ از جمله:
|
سیستم مدیریت الکترونیکی دریچه گاز یکی از پیشرفتهترین سیستمهای کنترلی در خودروهای مدرن است. همانطور که در این مقاله بررسی شد، ایسیو موتور (ECM/ECU) با دریافت مداوم اطلاعات از سنسور پدال گاز و سنسور دریچه گاز، زاویه پروانهای را در کسری از ثانیه با دقت بالا تنظیم میکند.
نویسنده: مهندس بهروز خطیبی























