روش ساخت تست لامپ 12 ولتی

امروزه هر خودرو دارای تعداد زیادی مدار و سیم‌کشی الکتریکی است. مانند سایر اجزا خودرو این بخش نیز ممکن است دچار مشکل شود. برای بررسی و عیب‌یابی دسته سیم، از یکی از ابزارهای کاربردی در عیب‌یابی مدارهای برقی خودرو تست‌لامپ یا چراغ تست است. در این مقاله روش ساخت تست لامپ به صورت بسیار ساده و گام‌به‌گام توضیح داده خواهد شد.

هدف استفاده از تست لامپ

به‌عنوان ساده‌ترین تعریف می‌توان گفت هدف استفاده از تست‌لامپ، تشخیص وجود یا عدم جریان برق در مدار است. متناسب با نوع تست لامپ و روش آزمایش می‌توان موارد زیر را با کمک تست‌لامپ تشخیص داد.

• اطمینان از وجود برق 12 ولت در مدار
• تشخیص قطع شدن برق مثبت 12 ولت در مدار
• تشخیص اتصال بدنه شدن سیم برق مثبت
• اطمینان از وجود منفی در سیم‌کشی مدار
• تشخیص قطع شدن اتصال بدنه سیم‌کشی
• تشخیص اتصال کوتاه بین سیم مثبت و منفی

البته تمامی موارد بالا را می‌توان با کمک مولتی متر نیز انجام داد. اما با کمک تست‌لامپ این کارها را راحت‌تر می‌توان انجام داد.

انواع تست‌لامپ

تست‌لامپ 12 ولتی انواع مختلفی دارد. شکل 1 معروف‌ترین انواع تست لامپ را معرفی کرده است

شکل 1- انواع تست لامپ 12 ولتی

همانطور که در شکل 1 نشان‌داده‌شده است به‌صورت کلی 3 نوع تست‌لامپ 12 ولتی وجود دارد در این مقاله ساخت تست‌لامپ ساده و تست‌لامپ مثبت/منفی آموزش داده خواهد شد. ساخت تست لامپ هوشمند به دلیل نیاز به تجهیزات الکترونیکی بیشتر در یک مقاله مجزا آموزش داده می‌شود.

اجزا تست لامپ

تست‌لامپ‌ها به‌صورت عمومی از سه بخش کلی تشکیل می‌شود.

• سیم و اتصالات
• کیت تشخیص
• بدنه

شکل 2 این اجزا را نشان می‌دهد.

شکل 2- اجزا اصلی تست لامپ

بدنه تست‌لامپ

بدنه تست لامپ کاملاً سلیقه‌ای و ابتکاری است اما دو نمونه از معروف‌ترین بدنه‌ها که برای تست‌لامپ می‌توان استفاده کرد در شکل 3 نشان‌داده‌شده است.

فازمتر            سر پراب
شکل 3- بدنه متداول برای ساخت تست‌لامپ

فاز متر انتخاب خوب و مناسبی است و در تمامی الکتریکی‌ها هم در دسترس است. بسیاری از افرادی که تست‌لامپ درست می‌کنند ترجیح می‌دهند از فازمتر استفاده کنند چون استحکام مناسبی دارد.
هنگام تهیه فازمتر برای بدنه تست لامپ به این نکات توجه کنید.

• ترجیحاً فازمترهای سایز متوسط استفاده کنید. فازمترهای بزرگ شاید در برخی نقاط (مخصوصاً اجزا و سیم‌کشی داخل موتور) به‌راحتی قابل‌استفاده نخواهند بود.
• باتوجه‌به اینکه کیت تشخیص باید داخل فاز متر قرار داده شود قسمت داخلی فازمتر باید دارای قطری با اندازه حداقل یک دیود داشته باشد
• فازمترهای که قطر بدنه زیادی دارند برای تبدیل به تست لامپ مناسب نیستند
• کیت موجود فازمتر باید خارج شود چون آن کیت برای تشخیص فاز در جریان برق متناوب طراحی شده است
• برخی از فازمترها در قسمت داخلی دارای یک مقاومت به شکل میله کوچک هستند برای ساخت تست‌لامپ حتماً باید جدا شوند. شکل 4 اجزا داخلی فازمتر را نشان می‌دهد.

1-نوک فازمتر 2- مقاومت 3- فنر 4- درپوش عقب 5 – کیت تشخیص فاز
شکل 4 – اجزا داخلی فازمتر

بر اساس شکل 4 قطعه شماره 2 و 5 برای تهیه تست لامپ ضروری نیستند و نوک فاز متر هم باید به‌صورت سوزنی در بیاید که می‌توان این کار را با یک دستگاه سنگ‌زنی انجام داد.

سر پراپ از فازمتر بسیار خوش دست‌تر و کوچک‌تر است. تست لامپ تهیه شده با ان کوچک‌تر و جمع و جورتر خواهد بود. اما معمولاً سر پراب‌ها در فروشگاه‌های لوازم الکتریکی در دسترس نیستند و باید ان را از قطعات الکترونیکی فروشی تهیه کرد. نکته دیگر آن است که معمولاً کیت تشخیص را نمی‌توان داخل سر پراب موجود در بازار نصب کرد. به همین دلیل شاید برخی این مدل را دوست نداشته باشند. شکل 5 تست لامپ با کمک سر پراب را نشان می‌دهد.

شکل 5- تست‌لامپ با بدنه سر پراب

سیم و اتصالات

سیم‌های مورداستفاده برای تست لامپ اهمیت فراوانی در عملکرد تست لامپ دارد. بهتر است از سیم‌های نازک با مقاومت بسیار کم استفاده شود. هر چه مقاومت داخلی سیم کمتر باشد تست لامپ عملکرد بهتری خواهد داشت. معمولاً متناسب با نوع تست لامپ (یک سیمه / دوسیمه)، حدود 4 متر سیم لازم است. اگر فقط برای فاصله‌های کم تست لامپ می‌سازید می‌توانید از سیم گوشی تلفن‌های معمولی استفاده کنید. به دلیل پیچ‌دار بودن سیم فضای کمتری را اشغال می‌کند.

شکل 6- سیم تلفن ثابت

برای اتصال تغذیه معمولاً از گیره سوسماری استفاده می‌شود. گیره سوسماری سایز متوسط برای این کار مناسب است. شکل 7 نوعی گیره سوسماری سایز متوسط را نشان می‌دهد.

شکل 7 – دو نوع گیره سوسماری سایز متوسط

برای نوک تست لامپ بهترین گرینه همان سر فاز متر است.( که تیز شده باشد) اما برخی از سیم مفتول ضخیم مسی نیز برای هدایت بهتر جریان استفاده میکنند.( ضخامت مفتول مسی باید آنقدر باشد که در برابر فشار خم نشود). غیر از موارد ذکر شده هر نوع فلز نوک تیز مانند میخ که رسانای جریان برق است نیز میتواند مورد استفاده قرار گیرد اگرچه به کیفیت سر فازمتر یا مفتول ضخیم مسی نخواهد بود.

کیت تشخیص

اصلی‌ترین قسمت در تست لامپ کیت تشخیص است، شاید بکار بردن اصطلاح کیت تشخیص برای تسترهای ساده و یا تستر مثبت و منفی کمی اغراق‌آمیز به نظر برسد اما بهر حال به‌صورت کلی باتوجه‌ به هدف مجموعه، عنوان نامناسبی نیز نمی‌باشد.
متناسب با نوع تست لامپ می‌توان از اجزا مختلف برای این کیت استفاده کرد.

ساخت لامپ تست حرفه ای:

ساده‌ترین نوع کیت تست لامپ این مدل است. در این مدل با استفاده از یک لامپ چراغ سقفی پیکانی یا پرایدی (شکل 8) و قراردادن آن داخل فازمتر 4 و قراردادن لامپ به‌جای آن اتصال سیم به بخش انتهایی مطابق شکل 8 ، در کوتاه‌ترین زمان ممکن یک تست لامپ ساده ساخت.

شکل 8- تست لامپ ساده

اگر می‌خواهید با LED تست لامپ ساده بسازید، باید از ترکیب یک LED و یک مقاومت استفاده کنید. متناسب با نوع LED می‌توانید از مقاومتی بین 360 اهم الی 1000 (یک کیلو) اهم استفاده کنید. (شکل 9)

شکل 9- دو نوع LED موجود در بازار

شکل 10- زیباسازی کیت تست‌لامپ ساده

همانطور که در شکل ملاحظه می‌شود یک سر LED (سر سیمی که پایه بلندتری دارد) به بدنه لامپ و پایه دیگر LED به مقاومت و سر دیگر مقاومت به‌طرف دیگر بدنه لامپ لحیم شده است. شکل 11 کیت تست این نوع تستر را نشان می‌دهد

1-LED قرمز 2- پایه بلند LED 3- مقاومت (360 الی 1000 اهم) 4- اتصال به انتهای تستر 5- اتصال به نوع فازمتر یا پراب
شکل 11- مدار تستر ساده

ساخت لامپ تست خودرو مثبت و منفی

برای ساخت تست‌لامپ مثبت و منفی طرح‌های زیادی وجود دارد در ادامه ساده‌ترین طرح‌ها آموزش داده می‌شود.
برای ساخت تست لامپ مثبت / منفی به 2 رنگ متفاوت برای تفکیک جریان مثبت از منفی نیاز است. زیباترین حالت استفاده از LED دورنگ / دوپایه است این LEDها با جابه‌جا کردن مثبت و منفی با رنگ متفاوتی روشن می‌شوند.

1- اتصال به سر تستر 2- اتصال به خروجی تستر
شکل 13- استفاده از دو دیود تک‌رنگ

همانطور که در شکل 13 نشان‌داده‌شده است پایه بلندتر یک LED به پایه کوتاه‌تر LED دیگر متصل می‌شود.

شکل 14- نحوه اتصال مقاومت‌ها و سیم پر تستر به LEDها

چند پیشنهاد

1- برای زیباسازی می‌توانید از کانکتورهای کوچک 2 پایه مخصوص اتصالات بردهای الکترونیکی استفاده کنید. این کانکتورها در فروشگاه‌های لوازم الکترونیکی یا خدمات کامپیوتری قابل تهیه هستند. . (شکل 15)

شکل 15- استفاده از کانکتور 2 پایه مینیاتوری

2- برای بدنه پیشنهاد از قطعات خاص و فانتزی مانند لوله خودکار، سرنگ یا هر مجموعه دیگری که بتوان کیت را داخل آن نصب کرد استفاده کنید. اگرچه هنوز هم بهترین انتخاب بدنه فازمتر یا سر پراب است.

شکل 16 –نمونه از بدنه قابل‌استفاده

3- با اضافه‌کردن یک سر فیش، مانند سر فیش آنتن به انتهای مجموعه می‌توانید کاری کنید که کابل قابل تعویض باشد.

در یک مقاله دیگر روش ساخت تست‌لامپ هوشمند بیان خواهد شد. توجه کنید نباید از تست لامپ‌ها در برخی مدارهای الکترونیکی، مخصوصا مدارهای حساس مانند مدار ایربگ یا برخی مدارهای شبکه در خودرو‌ها استفاده کرد. برای بررسی آن مدارها معمولا از مولتی متر‌ها با مقاومت داخلی مخصوص باید استفاده شود.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی