علائم خرابی مقاومت فن – وظیفه، اجزا و عواقب خرابی

مقاومت فن قطعه‌ای در سیستم خنک‌کننده خودرو است که وظیفه ایجاد دور کند (آرام) در فن خنک‌کننده موتور را بر عهده دارد. علائم خرابی آن شامل کار نکردن دور کند و فعال‌شدن مستقیم دور تند است که در خودروهایی مثل پراید، پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ شایع است. در این مقاله وظیفه، اجزا و علائم خرابی مقاومت فن بررسی می‌شود.

شناخت اجزای الکتریکی سیستم خنک‌کننده، از جمله تشخیص دقیق نوع خرابی مقاومت فن (سوختن فیوز دمایی، قطع المنت یا اتصال ضعیف کانکتور)، نیازمند شناخت عمیق‌تری از مدارهای برقی خودرو است که در دوره‌های آموزش برق خودرو آموزش داده می‌شود؛ همان‌طور که در مقاله سیستم خنک‌کننده موتور نیز اشاره شد.

مقاومت فن چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

همانطور که در بخش اجزا الکتریکی سیستم خنک‌کننده موتور اشاره شد برخی از خودروها دارای یک فن خنک‌کننده تک دور هستند که با استفاده از قطعه‌ای به نام مقاومت فن حالت دور کند را در مدار ایجاد می‌کنند؛ بنابراین وظیفه مقاومت فن ایجاد دور حداقل یا اصطلاحاً دور کند در فن است.

انواع و اجزا مقاومت فن

می‌توان گفت تقریباً تمامی مقاومت فن‌های مورداستفاده در خودروهای مختلف مانند هم هستند. در شکل 1 چند نمونه از مقاومت فن خنک‌کننده موتور خودروهای مختلف نشان داده می‌شود.

شکل 1- برخی نمونه‌های مقاومت فن خنک‌کننده موتور

می‌توان گفت تقریباً تمامی مقاومت فن‌های مورداستفاده در خودروهای مختلف مانند هم هستند.

شاید بتوان فقط از نظر تعداد پایه‌ها، مقاومت فن را دسته‌بندی کرد. شکل 2 این دسته‌بندی را نشان می‌دهد.

شکل 2- دسته‌بندی مقاومت‌های فن

کانکتور بیشتر مقاومت‌های فن دوپایه هستند اما می‌توانید برخی از مقاومت‌های فن را نیز با سه‌پایه نیز مشاهده می‌شود. شکل 3 مقاومت سه‌پایه فن پژو 206 را نشان می‌دهد.

شکل 3- مقاومت فن سه‌پایه – پژو 206

در واقع در نوع سه‌پایه دوپایه از داخل به هم متصل هستند که جهت سهولت در سیم‌کشی استفاده می‌شود. گاهی نیز سه‌پایه وجود دارد اما فقط دوپایه اصلی متصل به مدار شده‌اند. مقاومت‌های فن اجزای زیادی ندارند. شکل 4 اجزا مقاومت فن را نشان می‌دهد.

1-کانکتور 2- فیوز 3- مقاومت (المنت)
شکل 4- اجزا مقاومت فن خنک‌کننده موتور

کانکتور مقاومت فن

ارتباط الکتریکی بین مقاومت فن و مدار را برقرار می‌کند

المنت – مقاومت مجموعه مقاومت فن

بخش اصلی مقاومت فن را یک سیم مقاومت‌دار با مقاومت پایین تشکیل داده است. برای اینکه در متن کلمه مقاومت با واحد مقاومت اشتباه گرفته نشود از این به بعد به‌جای استفاده از سیم مقاومت‌دار از عبارت ساده‌تر المنت استفاده می‌شود، اگرچه واژه مناسب سیم‌پیچ مقاومت‌دار است. برای قسمت المنت از نوعی مقاومت مفتولی استفاده می‌شود. در زمانی که جریان برق از آن عبور نمی‌کند مقاومت این واحد معمولاً بین 0.2 الی 0.7 اهم در دمای محیطی حدود 20 درجه است. البته این عدد مبنای صحیح برای مقاومت در زمان کارکرد نیست. چون متناسب با شدت جریان مصرفی موتور فن خنک‌کننده موتور، مقدار مقاومت المنتی نیز تغییر خواهد کرد. اما به‌صورت کلی می‌توان گفت این مقاومت در زمان عملکرد سبب می‌شود ولتاژ ورودی فن خنک‌کننده به حدود 5 الی 7 ولت برسد که تقریباً می‌توان گفت با نصف سرعت دوران در حالت دور تند خواهد بود. شکل 5 نمونه‌های مختلفی از المنت را نشان می‌دهد.

شکل 5- چند نمونه از المنت‌های مقاومت‌فن خنک‌کننده

فیوز دمایی (SEFUSE) مقاومت فن

یکی از اجزایی که شاید زیاد درمورد آن اطلاعات زیادی وجود نداشته باشد، فیوز نصب شده روی مقاومت فن است. شکل 6 این فیوز را نشان می‌دهد.

شکل 6- فیوز مقاومت‌فن تیبا

این فیوز در واقع نوعی فیوز دمایی است (Thermal fuse) که با المنت، مقاومت فن خنک‌کننده به‌صورت سری قرار گرفته است. محدوده دمایی عملکرد فیوز متناسب با نوع کار آن مختلف است. معمولاً فیوزهایی که در مقاومت‌فن خنک‌کننده موتور استفاده می‌شوند در محدوده دمایی بین 180 تا 200 درجه سانتی‌گراد هستند. شکل 7 نمونه‌ای از این فیوز را نشان می‌دهد.

شکل 7- فیوز SF مورداستفاده در مقاومت‌فن خنک‌کننده موتور

علت سوختن مقاومت فن

همانطور که اشاره شد این فیوز با المنت به‌صورت سری متصل شده است و همانطور که قبلاً اشاره شد مقاومت فن روی فن و نزدیک رادیاتور نصب می‌شود. در مقاله اجزا الکتریکی سیستم خنک‌کننده موتور در مورد نحوه قرارگرفتن مقاومت‌فن در مدار اشاره شد شکل 8 یادآوری مطلب مربوطه است

1- موتور فن 2- مقاومت‌فن 3- رله دور کند 4- رله دور تند
شکل 8- مدار ساده فن با مقاومت

بنابراین اگر دمای آن محدوده به دلیلی وجود مشکل در سیستم خنک‌کننده موتور بالاتر از حد موردنظر برود این فیوز قطع می‌شود. قطع شدن فیوز و سری بودن آن با المنت مقاومت‌فن سبب قطع شدن مدار دور کند خواهد شد. مکانیزم عملکرد فیوز را در شکل 9 مشاهده کنید.

1-رزین آب‌بندی 2- بوش 3- فنر B 4- ماده ذوب شونده 5-پایه 6- بدنه
7- صفحه اتصال 8- کنتاکت متحرک 9- فنر A 10- پایه سرامیکی 11- پایه
A: قبل از سوختن B: بعد از سوختن
شکل 9- عملکرد فیوز دمایی

• زمانی که دما به حد سوختن فیوز نرسیده

  همانطور که در شکل 9 ملاحظه می‌گردد داخل فیوز یک ماده حساس به دما (شماره 4)وجود دارد که در محدوده دمایی خاصی ذوب می‌شود. در حالتی که دما به حد سوختن فیوز نرسیده باشد پایه سمت چپ (شماره 11) از طریق اتصال به کنتاکت متحرک (شماره 8) به صفحه اتصال سمت چپ رسیده و از طریق فنر B (شماره 3) به صفحه اتصال سمت راست منتقل شده و در نهایت از طریق ماده ذوب شونده (شماره 4) به پایه سمت راست (شماره 5) ارتباط پیدا می‌کند

• زمانی که دما بیش از حد می‌شود

  اگر دمای فیوز از حد خاصی بالاتر برود این ماده ذوب می‌شود. با ذوب شدن این قسمت فنر B (شماره 3) که تا این لحظه تحت‌فشار جمع شده بود. می‌تواند جابه‌جا شود. فنر A (شماره 9) نیز به جابه‌جا شدن این فنر کمک می‌کند. با حرکت فنر B ، و فنر A کنتاکت متحرک (شماره 8) جابه‌جا بشود و دیگر با پایه‌اش (شماره 11) اتصال نخواهد داشت در نتیجه ارتباط بین پایه سمت راست و چپ از بین خواهد رفت.

علائم خرابی مقاومت فن پراید، ۲۰۶، ۲۰۷ و سایر خودروهای داخلی

همان‌طور که در شکل ۱۰ مشاهده می‌شود، عیوب رایج مقاومت فن در سه دسته اصلی قرار می‌گیرند: سوختن فیوز، خرابی یا قطع شدن المنت و اتصال ضعیف در کانکتور. در صورت سوختن فیوز یا خرابی المنت باید مقاومت تعویض شود. اتصال ضعیف کانکتور که معمولاً در اثر سولفاته شدن یا زنگ زدن پایه‌ها ایجاد می‌شود، در بسیاری از موارد قابل ترمیم است. استفاده از مقاومت فن با کیفیت پایین یکی از شایع‌ترین دلایل بروز این عیوب در خودروهایی مثل پراید، پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ است.

شکل 10- عیوب رایج مقاومت‌فن خنک‌کننده موتور

عواقب خرابی‌ مقاومت فن خنک‌کننده

وجود مشکل در مقاومت‌فن، حالت‌های خرابی زیادی را ایجاد نمی‌کند. البته مدار خودرو مربوطه در عیوب احتمالی بسیار مؤثر است. شکل 11 آثار خرابی مقاومت فن خنک‌کننده موتور را به‌صورت عمومی ، فارغ از نوع مدار مورد بررسی قرار داده است.

شکل 11- آثار عمومی خرابی مقاومت فن

همانطور که در شکل 11 نیز مشاهده می‌شود عیوب به دو حالت عمل‌نکردن و یا بد عمل‌کردن مقاومت فن دسته‌بندی می‌شود. باتوجه‌به اینکه از خروجی مقاومت‌فن (و ورودی فن) یک سیم به ECM (یونیت موتور) متصل می‌شود بنابراین در بیشتر خودروها پس از خرابی مقاومت فن، خطا مدار کنترل فن P0480 یا P0481 را نشان می‌دهد که یکی از علائم آن وجود خرابی در مقاومت‌فن خنک‌کننده موتور خواهد بود. در استاندارد OBD I معمولاً این خطا با روشن شدن چراغ چک همراه نخواهد بود.

سوالات متداول مقاومت فن

علائم خرابی مقاومت فن چگونه تست می‌شود؟

اگر فن هم دور کند و هم دور تند کار کند، مقاومت سالم است. اگر فقط دور تند کار کند و دور کند وجود نداشته باشد، مقاومت فن دچار مشکل شده است.

علائم خرابی مقاومت فن در تارا، رانا و کوییک چیست؟

علائم مشابه سایر خودروهاست: عدم کارکرد دور کند و فعال‌شدن مستقیم دور تند، که در این مدل‌ها هم بیشتر به‌دلیل کیفیت پایین قطعات یدکی بازار رخ می‌دهد.

علت سوختن مقاومت فن پراید و ۲۰۶ چیست؟

در بیشتر موارد جنس نامرغوب مقاومت دلیل اصلی است. همچنین اگر موتور فن بیش از حد جریان بکشد یا اتصال کوتاهی در سیم‌کشی وجود داشته باشد، مقاومت زودتر می‌سوزد. استفاده از مقاومت فن مرغوب و ترجیحاً شرکتی این مشکل را کاهش می‌دهد.

علائم خرابی مقاومت فن چیست؟

مهم‌ترین نشانه خرابی مقاومت فن این است که فن فقط روی دور تند کار می‌کند و دور کند ندارد. در برخی موارد چراغ چک روشن می‌شود یا چراغ استپ همزمان با روشن شدن دور تند فعال می‌شود.

اگر مقاومت فن حذف شود چه اتفاقی می‌افتد؟

با حذف مقاومت فن، مدار تبدیل به یک فن تک‌دور می‌شود و فقط دور تند خواهید داشت. این موضوع باعث می‌شود موتور یا بیش از حد سرد بماند یا به‌درستی خنک نشود.

چرا مقاومت فن ۲۰۶ زود به زود می‌سوزد؟

معمولاً به دلیل کیفیت پایین مقاومت است. اگر با مقاومت مرغوب هم مشکل ادامه داشت، باید جریان مصرفی موتور فن اندازه‌گیری شود و سیم‌کشی از لحاظ اتصال کوتاه بررسی شود.

مقاومت فن پراید کجاست؟

مقاومت فن در اطراف قاب فن و نزدیک رادیاتور نصب می‌شود تا در مسیر باد فن قرار بگیرد و خنک بماند.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی