میللنگ (Crankshaft) قطعهای است که حرکت خطی پیستون را به حرکت دورانی تبدیل میکند و قلب یک موتور احتراق داخلی پیستونی محسوب میشود. با انتقال این حرکت دورانی به سایر اجزای سیستم انتقال قدرت و در نهایت چرخها، میللنگ باعث حرکت خودرو میشود. مهمترین علائم خرابی میللنگ شکستگی، سایش غیرعادی و خط افتادن روی محورها، تاب داشتن، دوپهنی و مخروطی شدن محورها و گیرپاژ کردن موتور است و اعدادی مثل ۲۵، ۵۰ و ۷۵ روی میللنگ یا یاتاقان، میزان تراش خوردن محورها در تعمیر موتور را نشان میدهند. شناخت میللنگ و عیبیابی آن از مباحث پایه در دورههای مکانیک خودرو است و اندازهگیری، تراش و نصب میللنگ روی موتورهای ایرانی را در دوره آموزش تعمیر موتور ایرانی ایمگ بهصورت عملی یاد میگیرید.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را بهصورت عملی یاد بگیرید
با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف
در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، بهصورت کاملاً عملی با باز و بست، عیبیابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا میشوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازهگیری دقیق قطعات، تایمگیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقانزدن، شما را برای ورود حرفهای به بازار کار آماده میکند.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←
میل لنگ موتور چهار سیلندر
اجزای میل لنگ کدامند؟
شکل زیر میللنگ یک موتور چهارزمانه چهارسیلندر را نشان میدهد. میللنگ از محورهای ثابت، محورهای متحرک و وزنههای تعادل تشکیل شده است.
محورهای ثابت یا اصلی
به محورهایی از میللنگ که در راستای یکدیگر قرار گرفتهاند، محورهای اصلی یا ثابت گفته میشود. همانطور که در شکل دیده میشود، این میللنگ ۵ محور اصلی یا ثابت دارد که میللنگ از طریق آنها روی بلوکه سیلندر تکیه میکند و حول محور اصلی خود دوران میکند.
محورهای متحرک یا فرعی
به محورهایی که در راستای محورهای اصلی یا ثابت نیستند، محورهای متحرک یا فرعی گفته میشود. حرکت خطی پیستون از طریق شاتون به محورهای متحرک منتقل میشود. محورهای ثابت و متحرک از طریق سوراخهایی به یکدیگر متصل هستند که در واقع سوراخهای روغنکاری محورهای متحرکاند؛ روغن موتور پس از عبور از پمپ روغن و فیلتر روغن، از طریق مجاری داخل بلوکه سیلندر به یاتاقانهای ثابت میرسد و محورها و یاتاقانهای ثابت را روغنکاری میکند، سپس از طریق سوراخهای داخل میللنگ از محورهای ثابت به محورهای متحرک منتقل میشود و یاتاقانها و محورهای متحرک را روغنکاری میکند.
R: شعاع لنگ
a: فلانچ فلایویل
b: محورهای اصلی یا ثابت میل لنگ
c: محورهای متحرک میل لنگ
d: محل نصب چرخ تسمه یا چرخ زنجیر تایمینگ و پولی سر میل لنگ
e: محل نصب کاسهنمد سر میل لنگ
f: انحنای مخصوص پاشش روغن به زیر پیستون
g: وزنه تعادل میل لنگ
میل لنگ موتور چهارزمانه چهارسیلندر
وزنههای تعادل
از آنجا که محورهای متحرک میللنگ در راستای محورهای اصلی نیستند، هنگام دوران میللنگ نیروی گریز از مرکز ناشی از نابالانسی محورهای متحرک به میللنگ وارد میشود که گاهی به حدود چند تن میرسد و باعث آسیب دیدن میللنگ یا یاتاقانهای آن میشود. به همین دلیل در سمت مخالف محورهای متحرک، وزنههایی به میللنگ متصل میکنند که به وزنههای تعادل میللنگ معروفاند. وضعیت یاتاقانها و لقی آنها نسبت به محورها را هم در یاتاقانگذاری موتور XU7 بررسی کردهایم.
متعلقات و قطعات متصل به جلوی میللنگ
چرخ تسمه یا چرخ زنجیر تایم: مطابق شکل زیر، این چرخ تسمه یا چرخ زنجیر بخشی از قدرت موتور را به میل سوپاپ منتقل میکند و باعث میشود سوپاپها با زمانبندی و نظم مشخصی باز و بسته شوند. چون قطر چرخ تسمه متصل به میللنگ نصف قطر چرخ تسمه متصل به میل سوپاپ است، دور میل سوپاپ نصف دور میللنگ است.
تسمه تایم موتور
پولی تجهیزات جانبی: مطابق شکل زیر، از طریق این پولی و تسمه بخشی از قدرت موتور به تجهیزات جانبی منتقل میشود.
تجهیزات جانبی موتور
با دوران دینام یا آلترناتور جریان برق تولید میشود که هم باتری را شارژ میکند و هم برق مصرفکنندههای الکتریکی را تأمین میکند. بخشی از قدرت موتور هم از طریق تسمه به واترپمپ یا پمپ آب منتقل میشود تا مایع خنککننده موتور جریان پیدا کند و دمای آن در حد مجاز بماند. در صورت فعال شدن کلاچ الکترومغناطیسی کمپرسور کولر، گاز مبرد کولر فشرده میشود و با ورود به شیر انبساط و اواپراتور، دمای هوای کابین را کاهش میدهد. بخشی از توان موتور هم از طریق تسمه به پمپ هیدرولیک فرمان میرسد تا جریان روغن هیدرولیک با فشار تقریبی ۱۰۰ بار تأمین شود و فرماندهی خودرو بهسادگی و بدون تأخیر انجام شود. این تسمه و انواع آن را در مقاله تسمه دینام توضیح دادهایم.
اگر پولی سر میللنگ هنگام کار موتور تابدار بچرخد، یا ایراد از خود پولی است یا جای نشستن پولی روی میللنگ مشکل دارد؛ برای مثال ممکن است خار سر میللنگ آسیب دیده باشد. اگر خودرو گارانتی دارد، به آن دست نزنید و به نمایندگی مراجعه کنید.
متعلقات و قطعات متصل به انتهای میللنگ
فلایویل و چرخ دندانهدار سنسور دور موتور
فلایویل: این دیسک به انتهای میللنگ متصل میشود و وظیفه آن یکنواخت کردن انرژی دورانی میللنگ است؛ به این صورت که در کورس احتراق مقداری از انرژی احتراق را جذب میکند و در کورسهای تخلیه، مکش و تراکم پس میدهد تا هم کار موتور تداوم داشته باشد و هم ارتعاشات دورانی میللنگ کاهش یابد و موتور نرمتر کار کند.
رینگ دندانهدار سنسور دور موتور: این رینگ معمولاً روی فلایویل قرار دارد، اما در برخی موتورها روی خود میللنگ و داخل کارتل نصب میشود.
بالانس کردن میللنگ چگونه انجام میشود؟
اگر قطعاتی مانند تایر خودرو، فن کولر و میللنگ که حرکت دورانی دارند بالانس نباشند، نیروهای گریز از مرکز زیادی تولید میکنند که باعث آسیب دیدن قطعه و یاتاقانهای آن میشوند. چون این نیرو با توان دوم سرعت زاویهای عضو دوار رابطه مستقیم دارد، با افزایش دور، نیروی تولیدی هم بهصورت تصاعدی افزایش مییابد؛ و از آنجا که دور میللنگ گاهی به ۶۰۰۰ دور بر دقیقه هم میرسد، بالانس نبودن میللنگ میتواند صدمات جدی به موتور بزند. به همین دلیل پس از تولید میللنگ به روش آهنگری (فورجینگ) یا ریختهگری، هر میللنگ مطابق شکل زیر روی دستگاه بالانس نصب و بالانس میشود.
بالانس میل لنگ با استفاده از دستگاه بالانس
بالانس میللنگ باید شامل بالانس استاتیکی و دینامیکی باشد؛ یعنی هم جرم دو طرف خط مرکزی میللنگ یکسان باشد و هم موقعیت توزیع جرم در دو طرف خط مرکزی یکی باشد، که البته به دلیل عبور شاتون نمیتوان آن را بهطور کامل پوشش داد. برای این کار با سوراخ کردن بخشهایی از وزنههای تعادل که جرم اضافی دارند، جرم دو طرف خط مرکزی میللنگ برابر میشود تا نیروی گریز از مرکز به حداقل برسد و از آسیب دیدن میللنگ و یاتاقانها و ایجاد ارتعاش در بلوکه سیلندر جلوگیری شود.
تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را بهصورت عملی یاد بگیرید
با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف
در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، بهصورت کاملاً عملی با باز و بست، عیبیابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا میشوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازهگیری دقیق قطعات، تایمگیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقانزدن، شما را برای ورود حرفهای به بازار کار آماده میکند.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←مهمترین علائم خرابی میللنگ چیست؟
خرابی میللنگ معمولاً با نشانههای فیزیکی و ظاهری همراه است. پنج مورد از شایعترین آنها شکستگی میللنگ، سایش غیرعادی و خط افتادن روی محورها، تاب داشتن میللنگ، دوپهنی و مخروطی شدن محورها و گیرپاژ کردن یا قفل کردن موتور است که در ادامه بررسی میشوند.
شکستگی میللنگ (Crankshaft Fracture)
مطابق شکل زیر، در اثر گشتاورهای زیادی که به دلیل بار بیش از حد خودرو یا گیر کردن خودرو در موانع جادهای به وجود میآید، به مرور ترکهایی در میللنگ ایجاد میشود که به شکستگی میللنگ منجر میشود و در این حالت میللنگ باید تعویض شود.
شکستگی میل لنگ
علت و علائم سایش غیرمعمول و خط افتادن روی میللنگ
شکل زیر سایشهای نامتعارف در سطوح محورهای ثابت و متحرک میللنگ را نشان میدهد.
سایش غیرمعمول سطوح محورهای ثابت و متحرک میل لنگ
کیفیت نامناسب روغن، کم بودن روغن موتور، طولانی شدن فاصله تعویض روغن، مشکل در سیستم روغنکاری موتور، افزایش بیش از حد دمای موتور و بار و دور زیاد موتور باعث سایش غیرعادی و خط افتادن روی سطح محورهای ثابت و متحرک میللنگ میشود. در این حالت در برخی خودروها باید میللنگ را تعویض کرد و در برخی دیگر میتوان محورهای ثابت و متحرک را در چند مرحله سنگزنی کرد و از یاتاقان ضخیمتر استفاده کرد.
میللنگ استاندارد، ۲۵، ۵۰ و ۷۵ یعنی چه؟ (راهنمای سنگزنی)
بسیاری از کاربران درباره معنی میللنگ ۱۰، ۲۰ یا ۲۵ سؤال میپرسند. این اعداد نشان میدهند محورهای میللنگ در فرایند بازسازی چقدر تراش خوردهاند و باید از یاتاقانی با همان سایز تعمیری استفاده شود. اعداد ۲۵، ۵۰ و ۷۵ بر حسب صدم میلیمتر و اعداد ۰۱۰، ۰۲۰ و ۰۳۰ معادل اینچی همین سایزها (هزارم اینچ) هستند:
| سایز میللنگ | میزان تراش و کاربرد |
|---|---|
| استاندارد (STD) | میللنگ فابریک و استاندارد کارخانه، بدون تراش |
| تعمیر اول (۲۵ یا ۰۱۰) | ۰.۲۵ میلیمتر تراش؛ برای خط و خش جزئی، همراه با یاتاقان تعمیر اول |
| تعمیر دوم (۵۰ یا ۰۲۰) | ۰.۵۰ میلیمتر تراش؛ وقتی خطوط عمیقتر باشند، همراه با یاتاقان تعمیر دوم |
| تعمیر سوم (۷۵ یا ۰۳۰) | ۰.۷۵ میلیمتر تراش، همراه با یاتاقان تعمیر سوم |
| ۱۰۰ یا ۰۴۰ | ۱ میلیمتر تراش؛ فقط در موتورهایی که سازنده چنین سایزی تعریف کرده باشد |
آخرین سایز مجاز تراش را دفترچه تعمیرات هر موتور مشخص میکند. بعد از آخرین مرحله، لایه سختکاریشده سطح محورها از بین میرود و میللنگ دیگر توان تحمل فشار را ندارد و باید تعویض شود. بعد از تراش و نصب یاتاقان تعمیری هم باید لقی یاتاقانها با پلاستیگیج کنترل شود. شکل زیر دستگاه سنگزنی میللنگ را نشان میدهد. یادگیری تخصصی این فرایند و روشهای اندازهگیری دقیق سایز تعمیر، بخشی از سرفصلهای دوره تعمیر موتور خودرو ایرانی ایمگ است.
دستگاه سنگ زنی میل لنگ
تاب داشتن و خمیدگی میللنگ
در اثر نیروهای عمودی بیش از حد که از پیستون و شاتون به میللنگ وارد میشود، گاهی میللنگ دچار خمیدگی میشود که مطابق شکل زیر میتوان با ساعت اندازهگیر میزان تاب آن را اندازه گرفت. بیشترین میزان تاب یا خمیدگی میللنگ در محور ثابت وسط ایجاد میشود؛ به همین دلیل تاب میللنگ باید از روی محور ثابت وسط اندازهگیری شود. اگر میزان تاب از مقدار مجاز که معمولاً در دفترچه تعمیرات خودرو آمده بیشتر باشد، میللنگ باید تعویض شود.
اندازه گیری میزان تاب یا خمیدگی میل لنگ
دوپهنی و مخروطی شدن محورها
نیروی احتراق سوخت و هوا از طریق پیستون و شاتون به محورهای متحرک و از آنجا به محورهای ثابت وارد میشود و به مرور سطح مقطع محورهای ثابت و متحرک میللنگ از حالت دایرهای خارج شده و به بیضی تبدیل میشود که به آن دوپهن شدن محورها میگویند. برای بررسی آن باید قطر محورها را در دو راستای عمود بر هم اندازه گرفت؛ تفاضل این دو عدد میزان دوپهنی محور را نشان میدهد و اگر بیش از حد مجاز باشد، باید میللنگ تعویض یا در میللنگهایی که تراش مجاز دارند، تراش داده شود.
اندازه گیری میزان دوپهنی و مخروطی شدن محورهای میل لنگ
به همین ترتیب باید قطر هر محور را در ابتدا و انتهای آن و در یک راستا اندازه گرفت تا اگر محورهای ثابت و متحرک از حالت استوانهای به حالت مخروطی درآمده باشند، میللنگ تعویض یا محورها تراش داده شوند.
گیرپاژ کردن یا قفل کردن موتور (Jammed)
نقص در عملکرد سیستم روغنکاری، کمبود روغن، نامناسب بودن نوع روغن، بار بیش از حد روی موتور و افزایش بیش از حد دمای موتور باعث میشود بخش نرم یاتاقان که بابیت نام دارد ذوب شود و به محورهای ثابت و متحرک میللنگ بچسبد و از دوران میللنگ جلوگیری کند؛ به این حالت گیرپاژ کردن، قفل کردن یا جام کردن (Jammed) میللنگ میگویند. معمولاً در این شرایط ترمیم میللنگ با سنگزنی دشوار است و میللنگ باید تعویض شود. شکل زیر نمونهای از قفل کردن میللنگ را نشان میدهد.
گیرپاژ کردن، قفل کردن یا جام کردن میللنگ
نشتی روغن از دو سر میللنگ هم معمولاً به کاسهنمد جلو یا عقب میللنگ مربوط است، نه خود میللنگ؛ علائم و علت این مشکل را در مقاله خرابی کاسهنمد بررسی کردهایم.
دورههای تخصصی مکانیک خودرو از پایه تا پیشرفته
با شرکت در دورههای عملی مکانیک ایمگ (شامل مکانیک عمومی، تعمیرات تخصصی موتور، گیربکسهای اتوماتیک و سیستمهای انتقال قدرت خودروهای داخلی و خارجی)، به یک متخصص حرفهای و آماده ورود به بازار کار تبدیل شوید.
مشاهده و ثبتنام در دورههای مکانیک خودرو ←سوالات متداول درباره علائم خرابی میل لنگ
میللنگ چیست؟
میللنگ قطعهای در موتور خودرو است که حرکت خطی پیستون را به حرکت دورانی تبدیل میکند و از طریق سیستم انتقال قدرت این حرکت را به چرخها منتقل میکند.
مهمترین علائم خرابی میللنگ کدامند؟
شکستگی، سایش غیرعادی و خط افتادن، تاب داشتن، دوپهنی و مخروطی شدن محورها و گیرپاژ کردن موتور از مهمترین علائم خرابی میللنگ هستند.
میللنگ استاندارد، ۲۵، ۵۰ و ۷۵ یعنی چه؟
این اعداد میزان تراش خوردن محورهای میللنگ در بازسازی را نشان میدهند. STD یعنی حالت فابریک و ۲۵، ۵۰ و ۷۵ یعنی محورها به ترتیب ۰.۲۵، ۰.۵۰ و ۰.۷۵ میلیمتر تراش خوردهاند (تعمیر اول، دوم و سوم) و باید یاتاقان همسایز با آنها نصب شود. معادل اینچی این سایزها ۰۱۰، ۰۲۰ و ۰۳۰ است.
علت خط افتادن روی میللنگ چیست؟
نامناسب بودن کیفیت روغن، کم بودن روغن، دیر تعویض کردن روغن، مشکل در سیستم روغنکاری و افزایش بیش از حد دما یا بار موتور از دلایل اصلی سایش غیرعادی و خط افتادن روی میللنگ هستند.
علائم خرابی میللنگ در پراید و پژو ۴۰۵ چیست؟
علائم خرابی میللنگ در پراید و پژو ۴۰۵ همان علائم عمومی است: خط افتادن و سایش محورها، تاب داشتن، دوپهنی و مخروطی شدن محورها و در موارد شدید گیرپاژ کردن موتور. اندازههای مجاز تاب و دوپهنی و سایزهای تعمیری مجاز هر موتور را باید از دفترچه تعمیرات همان موتور گرفت.
چرا پولی سر میللنگ تابدار میچرخد؟
یا ایراد از خود پولی است یا جای نشستن پولی روی میللنگ مشکل دارد؛ برای مثال ممکن است خار سر میللنگ آسیب دیده باشد. اگر خودرو گارانتی دارد، بهتر است به نمایندگی مراجعه کنید تا گارانتی باطل نشود.























