پس از بررسی مفاهیم پایه در مقاله انتقال توان با تسمه، اکنون نوبت به بررسی کاربردیترین بخش این سیستم در خودرو رسیده است. تجهیزات جانبی موتور از جمله دینام یا آلترناتور، پمپ هیدرولیک فرمان، کمپرسور کولر و حتی واترپمپ، همگی حیات خود را مدیون دوران پولی میل لنگ هستند که توسط تسمه دینام یا تسمه تجهیزات جانبی منتقل میشود.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
اما سوال اصلی اینجاست: تسمه دینام شیاردار بهتر است یا معمولی؟ و چطور میتوان از روی اعداد روی تسمه، مدل مناسب خودرو را تشخیص داد؟ در این مقاله، ضمن معرفی انواع تسمه دینام، با نگاهی به جدول استاندارد تسمههای V شکل، روشهای شناسایی و طبقهبندی ابعادی این قطعه حیاتی را بررسی خواهیم کرد تا دیگر نگران انتخاب تسمه اشتباه برای خودروی خود نباشید.
دوره آموزش تعمیر موتور ایرانی
با 3 مدرک معتبر از دانشگاه شریف
آموزش تعمیر موتور های K4M TU3 TU5 XU7 EF7
تسمه دینام یا تسمه تجهیزات جانبی؛ تفاوتها و کاربردها
باتوجه به مقدمه، ممکن است این سؤال پیش بیاید که از بین این همه دستگاههایی که با تسمه تجهیزات جانبی متصل بودند چرا این تسمه به تسمه دینام معروف است. پاسخ این است که در موتورهای قدیمی بیشتر تجهیزات ذکر شده وجود نداشت در این خودروها دینام و واتر پمپ نیروی خود را توسط تسمه از پولی دریافت میکردند. به همین دلیل از قدیم این تسمه به تسمه دینام شناخته میشود. اگرچه تجهیزات بیشتری امروزه نیروی خود را از این تسمه دریافت میکنند که میتوان گفت نام تسمه تجهیزات جانبی موتور (Serpentine belt) نامگذاری مناسب تری به شمار میرود.
وظیفه تسمه دینام؛ قلب تپنده تجهیزات جانبی موتور
وظیفه اصلی تسمه تجهیزات جانبی، انتقال نیروی دورانی از میل لنگ به قطعات حیاتی خودرو است. در واقع، این تسمه با چرخش خود، انرژی مکانیکی موتور را به قطعات زیر میرساند:
-
دینام (Alternator): برای شارژ مداوم باتری و تأمین برق خودرو.
-
کمپرسور کولر: جهت خنکسازی کابین.
-
پمپ هیدرولیک فرمان: برای نرم شدن فرمان هنگام چرخش.
چرا عملکرد صحیح این تسمه حیاتی است؟ اگر تسمه دچار لغزش یا پارگی شود، نه تنها سیستم برقرسانی مختل میشود، بلکه فرمان خودرو سفت شده و موتور به دلیل توقف کارکرد واترپمپ (در برخی مدلها)، به سرعت داغ میکند. برای اطمینان از سلامت آن، همیشه باید به اعداد روی تسمه توجه کنید تا کشش استانداردی روی پولیها ایجاد شود
انواع تسمه دینام و تجهیزات جانبی (معرفی مدلهای پرکاربرد)
شکل 1 انواع روشهای دستهبندی تسمه دینام را نشان میدهد.
شکل 1- انواع تسمه دینام
در مقاله انتقال توان با تسمه توضیح داده شد که تسمه تجهیزات جانبی معمولاً از نوع ذوزنقهای یا شیاردار استفاده میشود. در موتورهای بسیار قدیمی عموماً از نوع ذوزنقهای ساده استفاده میشود. تسمه ذوزنقهای با نام تسمه V شکل نیز شناخته میشود. اما احتمال لغزش , ساییدگی، شیشهای شدن و بیرون زدن بهصورت کلی خرابی در این تسمهها نسبت به نوع شیاردار بسیار بیشتر است بنابراین در خودروهای نوع ذوزنقهای ساده مشاهده نمیشود بلکه بهجای آن از تسمههای ذوزنقهای دندانهدار استفاده شد. شکل 2 این دو نوع تسمه V شکل را با هم از نظر ظاهر مقایسه میکند.
1- ذوزنقهای ساده 2- ذوزنقهای دندانهدار
شکل 2- تسمه ذوزنقهای (V شکل)
اما در خودروهای امروزی تقریباً تمامی موتورها از تسمه دینام شیاردار استفاده میکنند. شکل 3 این نوع تسمهها را نشان میدهد.
شکل 3- انواع تسمههای مورداستفاده برای تجهیزات جانبی موتور
تسمه دینام شیاردار بهتر است یا معمولی؟
انتخاب بین تسمه شیاردار (Serpentine Belt) و تسمه معمولی (V-Belt) مستقیماً به طراحی فولیهای خودروی شما بستگی دارد. اما اگر بپرسید کدام تکنولوژی برتر است، پاسخ قطعاً تسمه شیاردار است.
چرا تسمه شیاردار عملکرد بهتری دارد؟
-
انتقال قدرت بیشتر: به دلیل سطح تماس بیشتر با فولی، لغزش کمتری دارد.
-
طول عمر بالاتر: حرارت کمتری تولید کرده و دیرتر دچار ترکخوردگی میشود.
-
انعطافپذیری: این تسمهها میتوانند از روی چندین پولی (دینام، هیدرولیک، کولر) عبور کنند.
در مقابل، تسمههای معمولی یا V شکل قدیمیتر هستند و بیشتر در خودروهای کلاسیک یا سیستمهای تکمنظوره استفاده میشوند. برای تشخیص دقیق، حتماً باید به اعداد روی تسمه و جدول استاندارد تسمههای V شکل مراجعه کنید تا ضخامت و عرض مناسب را انتخاب کنید؛ چرا که استفاده از تسمه معمولی بجای شیاردار (یا بالعکس) باعث آسیب جدی به یاتاقانهای دینام میشود
آشنایی با اجزای سیستم تسمه تجهیزات جانبی و دینام
تسمههای معمولاً از چندین بخش تشکیل میشوند یکی از اجزا اصلی در این تسمهها رشتههای افتی برای استحکام بیشتر این تسمهها است. شکل 4 اجزا تسمه V شکل (ذوزنقهای) را نشان میدهد.
1- لایه بالایی 2- لایه محافظ رشتهها 3- رشتههای کششی 4- لایه الاستومری
شکل 4- اجزا تسمه از نوع ذوزنقهای ساده / v-belt
تسمه از نوع دندانهدار کم عرض و تسمه شیاردار هم از نظر اجزا با تسمه V شکل یکسان هستند اما فقط لایه الاستومری شکل پروفیل متفاوتی دارد. شکل 5 و 6 این دو نوع تسمه را نشان میدهد.
شکل 5- اجزا تسمه ذوزنقهای دندانهدار / Raw edge v-belt
شکل 6- اجزا تسمه شیاردار / ribbed v belt
روش شناسایی و خواندن اعداد روی تسمه دینام
باتوجهبه وسعت دامنه کاربری تسمهها در صنعت، استانداردهای مختلفی برای طبقهبندی تسمهها وجود دارد. همه این استانداردها در خودرو کاربرد ندارند. در اینجا معروفترین استانداردهای تسمههای مورداستفاده برای تجهیزات جانبی موتور معرفی میشود. آنچه در ادامه میآید یک روش دستهبندی است که شاید با شیوه معرفی شده در کاتالوگ تسمههای یک شرکت همخوانی نداشته باشد.
طبقهبندی ابعادی و کدخوانی اعداد روی تسمه
از نظر زاویه تسمههای ذوزنقهای عموماً در دو زاویه 40 درجه و 38 درجه وجود دارند. جدول شکل 7 این دستهبندی را نشان میدهد.
شکل 7- دستهبندی تسمه V شکل از نظر زاویه
| کد | Z | A | B | C | D | E | 20 | 25 | 45 | 50 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| a (mm) | 10 | 13 | 17 | 22 | 32 | 40 | 20 | 25 | 45 | 50 |
| s (mm) | 6 | 8 | 11 | 14 | 19 | 25 | 12.5 | 16 | 20 | 20 |
| وزن (gr/m) | 60 | 100 | 175 | 300 | 610 | 930 | 240 | 400 | 1200 | 1365 |
| حداقل قطر پولی (mm) | 60 | 90 | 125 | 200 | 300 | 500 | 160 | 250 | 320 | 320 |
| دمای کاری | -30°C ÷ +80°C | |||||||||
| استانداردهای مربوطه | RMA/MPTA IP20 – DIN 2215 – ISO 4184 / ISO 1813 | |||||||||
شکل 8- جدول ابعاد استاندارد برای تسمه ذوزنقهای ساده
در تسمههای شیاردار زاویه تسمه شاخص مهمی به شمار نمیرود. جدول شکل 9 مشخصات تسمه شیاردار را نشان میدهد.
| کد تسمه | RA | RB | RC | R3V | R5V | R8V | RSPZ | RSPA | RSPB | RSPC | R3VX | R5VX |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| a (mm) | 13 | 17 | 22 | 9 | 15 | 25 | 9.7 | 12.7 | 16.3 | 22 | 9 | 15 |
| s (mm) | 8 | 11 | 14 | 8 | 13 | 23 | 8 | 10 | 13 | 18 | 8 | 13 |
| t (mm) | 10 | 13 | 16 | 10 | 15 | 25.5 | 10.5 | 12.5 | 15.5 | 22.5 | 10 | 15 |
| e (mm ± 0.3) | 15 | 19 | 25 | 10.3 | 17.4 | 27.5 | 10.2 | 15 | 19 | 25 | 10.3 | 17.4 |
| دمای کاری | -30°C ÷ +80°C | |||||||||||
| استانداردهای مربوطه | ASAE S 211.4 – ISO 8419 | |||||||||||
شکل 9- جدول استاندارد تسمه شیاردار
روش ذکر شده طبقهبندی تسمهها عمومی با کاربری صنعتی است. روش دیگری که برای طبقهبندی تسمهها استفاده میشود و کاربرد بیشتری در خودروها دارد در ادامه شرح داده میشود.
برای سهولت استفاده در خودروها تسمههای ذوزنقهای یا همان V شکل طوری کدبندی میشوند که بتوان با توان به آن کد تسمه مناسب برای قسمت موردنظر انتخاب کرد. شکل 10 مشخصات و کدبندی تسمههای ذوزنقهای مورداستفاده در خودرو را نشان میدهد.
شکل 10- مفهوم کد درج شده روی تسمه دینام خودرو از نوع V شکل
همانطور که ذکر شد تسمههای شیاردار امروزه جایگزین تسمههای V شکل در خودروها شدهاند و کمتر تسمه از نوع ذوزنقهای بهعنوان تسمه تجهیزات جانبی استفاده میشود. شکل 11 جدول مشخصات تسمه شیاردار مورداستفاده در خودروها را نشان میدهد.
شکل 11- جدول مشخصات تسمه شیاردار
| مدل | گام شیار (mm) (Pb) |
ارتفاع تسمه (mm) (H) |
ارتفاع شیار (mm) (h) |
پهنای لبه شیار (mm) (R1) |
زاویه شیار (°) (a) |
|---|---|---|---|---|---|
| PH | 1.60 | 3.00 | 1.33 | 0.30 | 40 |
| PJ | 2.34 | 2.35 | 2.35 | 0.40 | 40 |
| PK | 3.56 | 5.00 | 2.50 | 0.60 | 40 |
| PL | 4.70 | 10.00 | 4.69 | 0.40 | 40 |
| PM | 9.40 | 17.00 | 10.25 | 0.75 | 40 |
شکل 12- تسمه شیاردار دوطرفه با کد 6DPK1836 – ولو C70
آنچه ذکر شد انواع و اجزا و استانداردهای تسمه تجهیزات جانبی یا اصطلاحاً تسمه دینام بود. باتوجهبه اهمیت مشکلات و خرابیهای این تسمه در یک مقاله مجزا آثار و دلایل خرابی این تسمه بررسی خواهد شد.
نویسنده: مهندس بهروز خطیبی
اشتراک در
0 نظرات
تازهترین
تازههای آموزشی
