گیربکس DCT (Dual Clutch Transmission) یا گیربکس دو کلاچه، نوعی جعبهدنده است که از دو کلاچ مجزا برای مدیریت دندههای فرد و زوج استفاده میکند و ترکیبی از سرعت گیربکس دستی و راحتی گیربکس اتوماتیک را ارائه میدهد. این گیربکس یکی از پرکاربردترین سیستمهای انتقال قدرت در خودروهای امروزی است.
در مقاله دسته بندی جعبهدنده در خودرو انواع گیربکسها بهطور کلی معرفی شدند و در مقاله انواع گیربکسهای موجود در ایران مدلهای رایج روی خودروهای داخل کشور بررسی شدند. با توجه به استفاده گسترده گیربکس DCT روی خودروهای موجود، در این سلسله مقالات، انواع، اجزا، عملکرد و روش عیبیابی این گیربکس بررسی خواهد شد. این مقاله به معرفی انواع و اجزای کلی این سیستم میپردازد و سطح آن مقدماتی و برای تمام علاقهمندان به تکنولوژی خودرو مناسب است.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
گیربکس DCT چیست و چگونه کار میکند؟
همانطور که در مقالههای قبلی نیز اشاره شد در سیستمهای گیربکس اتومات از نوع AT با اینکه نیاز به تعویض دنده توسط راننده وجود ندارد که سبب آسایش کاربر خواهد شد؛ اما به دلیل استفاده از مبدل گشتاور هیدرولیکی بهعنوان کلاچ در سیستم، راندمان مکانیکی این نوع گیربکسها کمتر از نوع مکانیکی است. مهندسین برای رفع این مشکل طرحهای مختلفی را ارائه دادند که یکی از آنها استفاده از گیربکس دو کلاچه است.
جعبهدنده دو کلاچه در واقع از نظر ساختار عملکرد گیربکس، شبیه نوع جعبهدنده دستی است؛ اما همانطور که از نام آن بر میآید دارای دو کلاچ است. بخشی از دندهها (مثلاً دندههای فرد 1-3-5) توسط یک کلاچ مدیریت میشوند و بخش دیگری از دندهها (مثلاً دندههای زوج 2-4-6) توسط کلاچ دیگر فعال میشوند. این کار روند تعویض دنده را بسیار نرمتر میکند.
شکل 1- مجموعه گیربکس دو کلاچه – Jac S5
مزایا و معایب گیربکس دوکلاچه
باید توجه داشت که هیچ سیستمی ایده ال نیست؛ بنابراین هر سیستم دارای نقاط قوت و ضعف است. هنگامی که خودرو ساز در حا طراحی سیستم خودرو است باید این موارد را در نظر بگیرد. در ادامه نکات مهم در مورد این گیربکس معرفی میشود. (جدول 2)
| معایب | مزایا |
|---|---|
|
|
شکل 2- مزایا و معایب گیربکس DCT
مزایای گیربکس DCT نسبت به گیربکس اتومات و دستی
همانطور که در شکل 2 مشخص است مزایای این سیستم نسبت به معایب آن بسیار زیاد است. با توجه به اینکه ساختار ان مشابه نوع گیربکس دستی است؛ بنابراین راندمان مکانیکی ان بالا است. به همین دلیل مصرف سوخت را با این گیربکس میتوان نسبت به نوع AT در شرایط مساوی کاهش داد. مورد دیگر عکس العمل کلاچ است. در سیستم AT فرایند با دلیل وجود مایع هیدرولیک داخل مبدل گشتاور زمان بر است و اصلاحا تاخیر دارد؛ اما در این این نوع هم مانند نوع دستی، تعویض دنده به سرعت انجام میشود و در کنار ان شوک تغییر دنده نیز نسبت به حالت دستی بسیار کمتر احساس میشود. یکی دیگر از مزایای این نوع جعبهدنده سادگش فرایند قابلیت دستی کردن یا اتوماتیک کردن تعویض دنده توسط راننده است.
معایب و چالشهای گیربکس دو کلاچه
در کنار این معایب ممکن است قیمت تمام شده این گیربکس نسبت به نوع دستی و CVT بیشتر باشد. البته قیمت تمام شده آن نسبت به نوع AT تفاوت زیادی ندارد و متناسب با آن حتماً هزینه تعمیرات آن نسبت به نوع دستی بیشتر خواهد بود. درصورتیکه راننده آشنا با کار با این نوع گیربکسها نباشد در اوایل کار ممکن است حالت ضربهزنی در دندههای پایین را بیشتر احساس کند که بهمرورزمان این اتفاق کاهش پیدا خواهد کرد.
باتوجهبه موارد ذکر شده مشاهده میشود استفاده از گیربکس دو کلاچه در خودروهای احتراقی بسیار متداول شده است. شکل 3 جدول مقایسهای گیربکسهای مورداستفاده در خودروها را نشان میدهد.
توقف ضررهای میلیونی؛ همین حالا متخصص گیربکس اتوماتیک شوید
با آموزش تعمیر گیربکس اتوماتیک کاملاً عملی و مدرک معتبر دانشگاه شریف به پیچیدهترین عیوب گیربکس مسلط شوید و به عنوان یک فرد خبره، درآمد خود را متحول کنید.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←
شکل 3- مقایسه گیربکسهای نصب شده در خودروهای تولیدی و اروپا بر حسب سال و نوع گیربکس
بنابراین، همانطور که مشاهده میشود نسبت استفاده از خودرو های دارای گیربکس DCT افزایش پیدا میکند. حتی تا سال 2030 که خودرو های برقی تعداد زیادی از خودرو های تولیدی را بر اساس پیش بینیها تشکیل میدند بین خودرو های احتراق داخلی باز هم سهم گیربکس دو کلاچه سهم قابل توجهی است.
تاریخچه گیربکس دو کلاچه
ایده اولیه سیستم کلاچ دوبل به سال 1939 توسط مهندس فرانسوی آدولف کگرس (Adolphe Kégresse) بر میگردد که قرار بود روی خودرو سیتروئن ترکشن اوانته اجرا شود که به دلایل مشکلات اقتصادی این کار عملی نشد. در سال 1961 شرکت اسمیت و روتر یک گیربکس دو کلاچه با ساختار الکترومغناطیسی را روی خودرو هیلمن میناکس Hillman Minx معرفی کردند. (شکل 4)
شکل 4- هیلمن میناکس – 1961 – با گیربکس دو کلاچه الکترومکانیکی
پورشه این دیده را توسعه داد و در بسیاری از خودروهای مسابقهای خود در دهه 1970 استفاده کرد. اگرچه تا اولیل قرن 21 بسیاری از خودرو سازان معتبر حداقل یک خودرو با گیربکس DCT داشتند؛ اما باید گفت قرن 21 شروع توسعه استفاده از این نوع گیربکس بود. خودرو های تولیدی در سال 2001 به بعد برای استفاده از این گیربکس اقبال زیادی نشان دادند. اولین خودرو با تولید انبوه که از سیستم DCT استفاده کرد گلف MK4 از شرکت فولکس بود.
شکل 5- گلف MK4 شرکت فولس اولین خودرو تولید انبود با گیربکس DCT
انواع گیربکس دو کلاچه: تر (WDCT) و خشک (DDCT)
بهصورت کلی دستهبندیهای زیادی برای این گیربکس وجود ندارد. معروفترین روش دستهبندی را در شکل 6 مشاهده میکنید.
شکل 6- انواع گیربکس DCT
همانطور که مشاهده میشود به دودسته کلی گیربکسهای خشک DDCT (Dry DCT) و گیربکسهای تر WDCT (شاید بهتر باشد عبارت روغنی استفاده شود) تقسیم میشوند. گیربکسهای خشک معمولاً برای موتورها با توان کمتر و گیربکسهای تر (روغنی) برای موتورهای با توان متوسط یا بالا استفاده میشود. جدول شکل 7 این دو مدل رابا هم مقایسه میکند.
جدول مقایسه گیربکس دو کلاچه تر و خشک
| موضوع مقایسه | دوکلاچه خشک | دو کلاچه تر |
|---|---|---|
| کنترل دمایی | کم | زیاد |
| بار قابل انتقال | زیاد | نسبتاً زیاد |
| بازده انتقال | خوب | نسبتاً خوب |
| قیمت | نسبتاً کم | نسبتاً زیاد |
| سرویس و نگهداری | ساده | ساده نیست |
| ساختار | ساده – جمعوجور | جمعوجور |
| وزن | کم | نسبتاً زیاد |
| خودروهای مورد استفاده | سواری با توان کم تا متوسط | شاسیبلند و خودروهای با توان بالا |
| تعویض دنده | خوب | نسبتاً خوب |
شکل 7- مقایسه گیربکس دو کلاچه تر و خشک
تفاوتهای کلیدی گیربکس تر و خشک
تفاوتهای مهم در این دو نوع مدل آن است که در سیستم خشک، اصطکاک های چند صفحه ای استفاده شده است اما در مدل تر داخل مجموعه کلاچ از روغن مخصوص استفاده شده است. هدف از استفاده از این روغن افزایش خنک کاری در سیستم است. به عبارت ساده تر نوع تر همانطور که در شکل 7 نیز قابل مشاهده است، کنترل دمایی در نوع تر بسیار بالاتر است.
اجزای اصلی گیربکس DCT
شکل 8 اجزا عمومی و اصلی یک گیربکس دوکلاچه را نشان میدهد.
1- عملگرهای آزاد کن کلاچ 2- گیربکس 3- سیستم تعویض دنده 4- واحد دو کلاچه
5- ماژول عملگر کلاچ 6- سلکتور دنده روی گیربکس 7- سنسور 8- پوسته گیربکس
شکل 8- اجزا اصلی گیربکس DCT
در این مقاله معرفی، تاریخچه، انواع و اجزای عمومی سیستم گیربکس دو کلاچه معرفی شدند. در مقالههای بعدی عملکرد و وظیفه هر یک از اجزا این سیستم مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
توقف ضررهای میلیونی؛ همین حالا متخصص گیربکس اتوماتیک شوید
با آموزش تعمیر گیربکس اتوماتیک کاملاً عملی و مدرک معتبر دانشگاه شریف به پیچیدهترین عیوب گیربکس مسلط شوید و به عنوان یک فرد خبره، درآمد خود را متحول کنید.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←سوالات متداول
گیربکس DCT چیست؟
گیربکس دو کلاچه از نظر ساختار شبیه گیربکس دستی است، با این تفاوت که دارای دو کلاچ است؛ یک کلاچ دندههای فرد (۱، ۳، ۵) و کلاچ دیگر دندههای زوج (۲، ۴، ۶) را مدیریت میکند و همین موضوع تعویض دنده را نرمتر میکند.
گیربکس DCT چه تفاوتی با گیربکس اتوماتیک (AT) دارد؟
در گیربکس AT بهدلیل استفاده از مبدل گشتاور هیدرولیکی، تعویض دنده تأخیر دارد و راندمان مکانیکی پایینتر است؛ اما گیربکس DCT مانند گیربکس دستی عمل میکند، تعویض دنده سریعتر انجام میشود و مصرف سوخت کمتری دارد.
گیربکس تر (WDCT) با گیربکس خشک (DDCT) چه تفاوتی دارد؟
در گیربکس خشک از اصطکاک چندصفحهای استفاده میشود و معمولاً برای موتورهای کمتوان مناسب است؛ در گیربکس تر از روغن مخصوص برای خنککاری استفاده میشود که کنترل دمایی بالاتری دارد و برای موتورهای با توان متوسط تا بالا کاربرد دارد.
اولین خودروی تولید انبوه با گیربکس DCT چه بود؟
اولین خودروی تولید انبوه که از گیربکس DCT استفاده کرد، گلف MK4 شرکت فولکسواگن بود که از سال ۲۰۰۱ به بعد استفاده از این گیربکس در خودروهای تولیدی رواج یافت.
مزایای اصلی گیربکس دو کلاچه چیست؟
راندمان مکانیکی بالا (و در نتیجه مصرف سوخت کمتر)، سرعت بالای تعویض دنده، شوک کمتر هنگام تعویض دنده نسبت به گیربکس دستی، و قابلیت انتخاب حالت دستی یا اتوماتیک توسط راننده.
نویسنده : مهندس بهروز خطیبی
























