علائم خرابی بوستر ترمز پراید و سایر خودروها – روش‌های تست و عیب‌یابی

بوستر ترمز یکی از اجزای حیاتی سیستم ترمز خودرو است که در مقاله  عملکرد بوستر ترمز در مورد این عضو مهم، که وظیفه تقویت کردن نیروی پای راننده به‌صورت خطی را به عهده دارد مطالبی بیان شد.خرابی این قطعه در خودروهایی مثل پراید، ۲۰۶، سمند و پژو ۴۰۵ می‌تواند باعث سفت شدن پدال ترمز، شنیدن صدای هیس، نشتی روغن ترمز از بوستر و کاهش قدرت ترمزگیری شود. شناخت این علائم از جمله مهارت‌های پایه‌ای است که هر مکانیک خودرو است که باید با آن آشنا باشد. در این مقاله علائم خرابی بوستر ترمز و روش‌های تست آن از ساده‌ترین بررسی‌های بدون ابزار تا تست‌های تخصصی با گیج خلأ به صورت مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌شود.

مهم‌ترین علائم خرابی بوستر ترمز خودرو

اگر با یکی از موارد زیر مواجه هستید، بوستر ترمز شما نیاز به بررسی دارد:

• سفت شدن پدال ترمز (اصطلاحاً چوب شدن)
• شنیدن صدای “هیس” موقع ترمز گرفتن
• بالا نرفتن دور موتور یا بد کار کردن ماشین در حالت درجا
• ضعیف شدن قدرت ترمزگیری نسبت به قبل

در ادامه، روش‌های تست و عیب‌یابی دقیق این موارد را برای انواع خودروها (پراید، ۲۰۶، سمند و…) بررسی می‌کنیم. نظر به اینکه در اغلب خودروهای سواری امروزی واحد بوستر و واحد پمپ ترمز یکپارچه هستند. بررسی این دو بخش با هم انجام می‌شود. (شکل 1)

شکل 1- مجموعه بوستر خودرو

علائم خرابی بوستر ترمز و پمپ ترمز پراید و سایر خودروها

 خرابی واحد پمپ و بوستر مانند هر سیستم دیگر دارای نشانه‌های عمومی هستند. با مشاهده هر یک از این نشانه‌ها به‌عنوان یکی از خرابی‌های احتمالی باید پمپ و بوستر مورد بررسی قرار گیرد. شکل 2 این  علائم احتمالی را نشان می‌دهد.

• خط ترمز طولانی
• کشیده شدن خودرو به یک سمت
• صدای غیر عادی در ترمز
• نشتی ظاهری
• اسفنجی شدن پدال ترمز
• چوب کردن پدال ترمز

شکل 2- علائم خرابی بوستر ترمز و پمپ

روش‌های ساده تشخیص خرابی بوستر ترمز بدون ابزار تخصصی

ساده‌ترین روش های بررسی خرابی بوستر ترمز و پمپ، بررسی و تست نشتی‌های مجموعه است. شکل 3 انواع نشتی‌های بوستر و پمپ را نشان می‌دهد.

• نشتی پمپ
• نشتی بوستر

شکل 3- انواع نشتی‌های احتمالی مجموعه پمپ و بوستر ترمز

شکل 4 دو نمونه نشتی مایع هیدرولیک ترمز در واحد پمپ اصلی و بوستر را نشان می‌دهد.

A: نشتی لوله پمپ اصلی B: نشتی بوستر در محل اتصال به پمپ
شکل 4- نمونه‌ای از نشتی‌های مایع ترمز پمپ اصلی و بوستر

نشتی‌های خلأ می‌تواند از خرابی شیلنگ خلایی موتور به بوستر، شل بودن بست شیلنگ‌ها، خرابی سوپاپ یک‌طرفه (Check valve) و یا بدنه بوستر باشد. معمولاً نشتی خلأ با نوعی صدای سوت کشیدن همراه است که این صدای سوت کشیدن با گاز دادن به موتور تغییر می‌کند.

1- خرابی شیلنگ 2- خرابی سوپاپ یک‌طرفه 3- شل بودن بست 4- خرابی بدنه بوستر
شکل 5- عوامل احتمالی نشتی خلأ

در صورت بروز هرگونه نشتی (غیر از شل بودن بست‌ها) باید قطعه موردنظر تعویض و یا تعویض شود.

تست سوپاپ یک طرفه شیلنگ خلأ

سوپاپ یک‌طرفه از روی بوستر جدا شود و به‌صورت ساده مطابق شکل 6 آزمایش شود.

شکل 6- روش بررسی عملکرد سوپاپ یک‌طرفه

مطابق شکل 6 و متناسب با جهت جریان هوا (به سمت موتور) اگر سمت موتور هوا دمیده شود. مجرا باید کاملاً بسته شود و اگر هوا مکیده شود مجرا باید باز باشد. در غیر این صورت سوپاپ باید تعویض شود.
نکته: در صورت دردسترس‌بودن پمپ وکیوم دستی بهتر است آزمایش با آن انجام شود. (شکل 7)

شکل 7- بررسی سوپاپ یک‌طرفه با پمپ وکیوم دستی

تست بوستر ترمز پراید و سایر خودروها بدون ابزار تخصصی

•  روش اول :در زمان خاموش بودن موتور , پدال ترمز چندین بار فشار شود. پدال ترمز را در حالت فشردن نگه داشته شده و موتور روشن شود. شکل 8 این آزمایش را نشان می‌دهد.

A: پدال زدن – موتور خاموش    B: پایین رفتن پدال ترمز بعد از روشن شدن موتور
شکل 8- آزمایش بوستر

درصورتی‌که بلافاصله پس از روشن شدن خودرو، پدال کمی به‌طرف پائین حرکت کند، بوستر سالم است. در غیر این صورت باید بوستر تعویض شود

• روش دوم : ابتدا موتور را روشن کرده و بعد از گذشت چند دقیقه موتور خاموش شود. سپس پدال را چهار الی پنج بار تا انتهای کورس خود فشار دهید . (شکل 9)

B: خراب                           A: سالم
شکل 9- بررسی علائم خرابی بوستر ترمز بعد از خاموش‌کردن موتور

همانطور که در شکل مشاهده می‌شود اگر پدال ترمز در هر بار فشرده شدن کمتر پایین برود نشانه سالم بودن مجموعه بوستر ترمز است.

تست‌های تخصصی بوستر ترمز با ابزار اندازه‌گیری

ابتدا خودرو را روشن‌کردن و سپس بر اساس کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مربوطه نیرویی ثابت به پدال وارد شود (حدود 100 N). درحالی‌که پدال را نگه داشته شده است موتور را خاموش شود و حدود 30 ثانیه پدال را نگه در همان وضعیت نگه داشته شود. درصورتی‌که پس از گذشت زمان 30 ثانیه ارتفاع پدال ترمز تغییر نکند (پایین نرود) بوستر سالم و در غیر این صورت بوستر معیوب است و باید تعویض گردد.

 تست هواکشیدن بوستر ترمز یا نشتی خلأ  در حالت بدون بار

مطابق شکل 10 گیج خلأ را در مسیر شیلنگ موتور به بوستر قرار دهید.

شکل 10- قراردادن گیج فشار در مسیر شیلنگ خلایی

موتور را روشن کرده و پس از رسیدن میزان خلأ به 500mmHg موتور را خاموش کنید. اگر پس از گذشت 15 ثانیه میزان خلأ 450-500mmHg ثابت بماند بوستر سالم بوده و نیاز به تعویض ندارد درصورتی‌که میزان خلأ نشان‌داده‌شده کمتر از مقدار ذکر شده باشد، بوستر باید تعویض گردد.

تست هوا کشیدن بوستر ترمز یا خلا در حالت کارکرد یا تحت‌ فشار بودن پدال ترمز

همانند آزمایش قبلی گیج را در مسیر شیلنگ به بوستر قرار دهید و موتور را روشن کنید. به پدال ترمز نیروی معادل 20kg پدال وارد کنید .بعد از رسیدن به فشار 500mmHg موتور را خاموش کنید. (درحالی‌که به پدال نیرو وارد می‌گردد. بعد از گذشت 15 ثانیه میزان خلأ بوستر را کنترل شود. اگر عدد روی گیج 450-500mmHg را نشان دهد بوستر سالم بوده و نیاز به تعویض ندارد و در غیر این صورت اقدام به تعویض آن نمایید

تفاوت علائم خرابی بوستر ترمز با خرابی پمپ ترمز

اگرچه بوستر ترمز و پمپ ترمز در اغلب خودروهای سواری به‌صورت یکپارچه نصب می‌شوند، اما علائم خرابی آن‌ها متفاوت است و تشخیص درست این تفاوت نقش مهمی در عیب‌یابی اصولی سیستم ترمز دارد.

در خرابی بوستر ترمز معمولاً مشکل به تقویت نیروی پای راننده مربوط می‌شود. در این حالت پدال ترمز سفت یا اصطلاحاً «چوب» می‌شود و برای ترمزگیری نیاز به فشار بسیار بیشتری وجود دارد. شنیدن صدای «هیس» یا سوت هنگام فشردن پدال، تغییر دور موتور در حالت درجا و کاهش کمک ترمز از دیگر نشانه‌های خرابی بوستر یا نشتی خلأ در مجموعه آن است. نکته مهم این است که در خرابی بوستر، ارتفاع پدال ترمز معمولاً ثابت می‌ماند و پایین نمی‌رود.

در مقابل، خرابی پمپ ترمز بیشتر به مدار هیدرولیک مربوط می‌شود. در این حالت پدال ترمز حالت اسفنجی پیدا می‌کند یا به‌تدریج تا انتهای کورس پایین می‌رود. نشتی مایع ترمز از پشت پمپ یا اطراف بوستر، کاهش تدریجی سطح روغن ترمز در مخزن و کاهش یکنواخت فشار ترمزگیری از علائم رایج خرابی پمپ ترمز هستند. برخلاف خرابی بوستر، در خرابی پمپ معمولاً سفتی پدال دیده نمی‌شود.

به‌طور خلاصه، پدال سفت و صدای نشتی هوا نشانه‌های غالب خرابی بوستر ترمز هستند، درحالی‌که پدال اسفنجی، پایین رفتن تدریجی پدال و نشتی مایع ترمز بیشتر به خرابی پمپ ترمز مربوط می‌شود. تشخیص صحیح این تفاوت‌ها از تعویض اشتباه قطعات و افزایش هزینه تعمیرات جلوگیری می‌کند.

جمع‌بندی علائم خرابی و روش‌های تست بوستر ترمز

بوستر ترمز یکی از اجزای کلیدی سیستم ترمز خودرو است که با استفاده از خلأ موتور، نیروی پای راننده را تقویت کرده و باعث کاهش نیروی لازم برای ترمزگیری می‌شود. هرگونه اختلال در عملکرد بوستر یا واحد پمپ ترمز، مستقیماً ایمنی خودرو و توان کنترل آن را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

علائمی مانند سفت شدن یا اسفنجی شدن پدال ترمز، شنیدن صدای هیس یا سوت، کاهش قدرت ترمزگیری، خط ترمز طولانی و نشتی‌های هیدرولیکی یا خلأ، همگی می‌توانند نشانه‌ای از خرابی بوستر، پمپ ترمز یا متعلقات آن مانند شیلنگ خلأ و سوپاپ یک‌طرفه باشند. در این مقاله روش‌های ساده و تخصصی تست بوستر ترمز، از آزمایش‌های بدون ابزار تا تست با گیج خلأ و پمپ وکیوم دستی، به‌صورت مرحله‌به‌مرحله بررسی شد.

سوالات متداول درباره علائم خرابی و تست بوستر ترمز

مهم‌ترین علائم خرابی بوستر ترمز چیست؟

سفت شدن یا چوب شدن پدال ترمز، شنیدن صدای هیس یا سوت هنگام ترمزگیری، کاهش قدرت ترمز، بد کار کردن موتور در حالت درجا و خط ترمز طولانی از مهم‌ترین علائم خرابی بوستر ترمز هستند.

صدای هیس هنگام ترمز گرفتن نشانه چیست؟

این صدا معمولاً ناشی از نشتی خلأ در شیلنگ بوستر، خرابی سوپاپ یک‌طرفه یا آسیب‌دیدگی بدنه بوستر ترمز است.

ساده‌ترین روش تست بوستر ترمز بدون ابزار چیست؟

در حالت خاموش بودن موتور، چند بار پدال ترمز را فشار دهید، سپس پدال را نگه داشته و موتور را روشن کنید. اگر پدال بلافاصله کمی پایین برود، بوستر سالم است.

چگونه می‌توان سوپاپ یک‌طرفه بوستر ترمز را تست کرد؟

سوپاپ یک‌طرفه از بوستر جدا شده و با دمیدن و مکش هوا بررسی می‌شود. عبور هوا باید فقط در جهت مشخص (به سمت موتور) امکان‌پذیر باشد؛ در غیر این صورت سوپاپ معیوب است.

آیا بوستر ترمز قابل تعمیر است؟

در اغلب موارد بوستر ترمز قطعه‌ای تعمیرپذیر نیست و در صورت خرابی داخلی یا نشتی خلأ باید به‌طور کامل تعویض شود. البته در برخی موارد مثل شل بودن بست شیلنگ خلأ یا خرابی سوپاپ یک‌طرفه، با تعویض همان قطعه مشکل برطرف می‌شود.

تفاوت علائم خرابی بوستر با خرابی پمپ ترمز چیست؟

خرابی بوستر معمولاً باعث سفت شدن پدال می‌شود، در حالی که خرابی پمپ ترمز بیشتر با اسفنجی شدن پدال، نشتی روغن ترمز و کاهش فشار هیدرولیکی همراه است.

نویسنده : مهندس بهروز خطیبی