آنچه در بازار «سنسور CVVT» یا «سنسور سی وی تی» نامیده میشود، معمولاً یکی از دو قطعه است: سنسور موقعیت میل سوپاپ که زاویه میل سوپاپ را به ECU گزارش میدهد، و شیر برقی OCV که به فرمان ECU فشار روغن را به دنده CVVT میفرستد. هر دو قطعه معمولاً روی سرسیلندر و نزدیک سر میل سوپاپی نصب میشوند که دنده CVVT روی آن قرار دارد؛ برای مثال در موتور EF7 سیستم CVVT فقط روی میل سوپاپ هوا نصب شده است. در موتورهایی که سیستم CVVT ندارند، منظور از سنسور سی وی تی معمولاً همان سنسور میل سوپاپ است. CVVT یا سیستم تایمینگ متغیر پیوسته، زمان باز و بسته شدن سوپاپها را تغییر میدهد تا راندمان موتور بالا برود. پیش از این در مقاله انواع سوپاپ خودرو وظیفه سوپاپ را بررسی کردیم؛ در این مقاله محل سنسور و شیر CVVT، انواع سیستم تایمینگ متغیر در خودروهای موجود در کشور و اجزای آن را بررسی میکنیم. شناخت سیستمهای تایمینگ موتور از مباحث مهم در دورههای مکانیک خودرو است و عیبیابی و تعمیر این سیستم روی موتورهای ایرانی را در دوره آموزش تعمیر موتور ایرانی ایمگ بهصورت عملی یاد میگیرید.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را بهصورت عملی یاد بگیرید
با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف
در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، بهصورت کاملاً عملی با باز و بست، عیبیابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا میشوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازهگیری دقیق قطعات، تایمگیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقانزدن، شما را برای ورود حرفهای به بازار کار آماده میکند.
مشاهده سرفصلها و ثبتنام در دوره ←سنسور CVVT چیست؟
سیستم CVVT برای کار کردن به دو اطلاعات و یک فرمان نیاز دارد: ECU باید بداند میل سوپاپ در هر لحظه در چه زاویهای است، باید بداند موتور در چه شرایطی کار میکند و سپس با فرمان به شیر برقی OCV، روغن را به محفظههای آوانس یا ریتارد دنده CVVT بفرستد. وظیفه اول را سنسور میل سوپاپ بر عهده دارد و وظیفه آخر را شیر OCV؛ به همین دلیل در بازار به هر دو قطعه «سنسور CVVT» گفته میشود. علاوه بر این اجزا، واحد میل سوپاپ، ECM (کنترل یونیت موتور) و اویل پمپ هم در چرخه کاری این سیستم نقش دارند.
خرابی هر یک از این اجزا، بهویژه شیر برقی، میتواند به روشن شدن چراغ چک و افت شتاب منجر شود. روشهای تست فنی و رفع این مشکلات را در مقاله راهنمای جامع عیبیابی و علائم خرابی سیستم CVVT توضیح دادهایم.
سنسور و شیر برقی CVVT کجاست؟
سنسور میل سوپاپ روی سرسیلندر و روبهروی چرخ یا زائدهای نصب میشود که روی میل سوپاپ قرار دارد، تا با هر دور چرخش میل سوپاپ، موقعیت آن را به ECU اعلام کند. شیر برقی OCV هم روی سرسیلندر یا نزدیک آن نصب میشود، چون باید مسیر روغن موتور را مستقیماً به دنده CVVT سر میل سوپاپ هدایت کند. شکل 6 در ادامه همین مقاله، اجزای اصلی سیستم CVVT را نشان میدهد و شکل کامل مدار هیدرولیکی و الکتریکی این سیستم، شامل ECU، سنسور میل سوپاپ، دنده CVVT، شیر OCV و اویل پمپ را در مقاله CVVT چیست میتوانید ببینید.
محل دقیق این قطعات در هر موتور متفاوت است. پیش از باز کردن یا تعویض سنسور یا شیر CVVT، کد قطعه و نوع موتور خودرو را بررسی کنید و اگر موتور خودرو سیستم CVVT ندارد، به یاد داشته باشید که قطعه موردنظر سنسور میل سوپاپ است، نه بخشی از سیستم تایمینگ متغیر.
وظیفه سیستم CVVT و تأثیر آن بر قدرت موتور خودرو
سوپاپها وظیفه کنترل گازهای ورودی و خروجی موتور را بر عهده دارند؛ سوپاپهای موتور در کمتر از دو صدم ثانیه باز و بسته میشوند و در طول عمر موتور حدود ۱۰۰ میلیون سیکل کاری انجام میدهند. طراحان همیشه سعی داشتهاند با تغییر قطر دهانه سوپاپها یا زمان باز و بسته بودن آنها، بازده حجمی موتور را افزایش دهند. دور درجای یک موتور خودروی سواری حدود ۱۰۰۰ دور بر دقیقه است و در این دور هر سوپاپ حدود ۸ بار در ثانیه باز و بسته میشود.
با بالا رفتن دور موتور، سرعت و دفعات باز و بسته شدن سوپاپها بهقدری زیاد میشود که فرصت ورود مخلوط سوخت و هوا و خروج گازهای حاصل از احتراق کاهش مییابد. این موضوع باعث کاهش توان موتور و افزایش گازهای آلاینده میشود؛ به همین دلیل مکانیزم تایمینگ متغیر میل سوپاپ (VVT) طراحی شد تا این ایراد برطرف شود.
انواع سیستم تایمینگ متغیر در موتور خودروهای موجود در کشور
سیستمهای تایمینگ متغیر از نوع CVVT به دو دسته کلی تقسیم میشوند. شکل 1 این دو دسته را نشان میدهد.
شکل 1- دستهبندی انواع سیستم CVVT
امروزه بیشتر موتورها از سیستم هیدرولیکی برای ایجاد تغییرات در زمانبندی استفاده میکنند که در همان سیستم هیدرولیکی هم برای راهاندازی، از یک شیر برقی یا سلونوئید استفاده میشود؛ اما در نوع تمامالکتریکی از نوعی موتور الکتریکی استفاده میشود. شکل 2 این دو نوع را نشان میدهد.
1- مکانیزم هیدرولیکی 2- مکانیزم تمامالکتریکی
شکل 2- دستهبندی انواع CVVT از نظر مکانیزم عملکرد
با توجه به اهمیت بیشتر تایمینگ متغیر روی سوپاپ هوا نسبت به سوپاپ دود، در برخی از موتورها برای کاهش هزینه ساخت و تولید، این مکانیزم فقط روی سوپاپ هوا (ورودی) نصب میشود؛ نصب سیستم CVVT روی موتور EF7 نمونهای از این طراحی است. البته بهترین حالت آن است که هم سوپاپ هوا و هم سوپاپ دود تغییر زمانبندی داشته باشند. شکل 3 و 5 تفاوت این دو نوع مکانیزم را نشان میدهند.
شکل 3- سیستم CVVT روی سوپاپ هوا
همانطور که در این شکل دیده میشود، موتور دارای دو میل سوپاپ رو (DOHC) است و مکانیزم تایمینگ متغیر فقط روی یکی از میل سوپاپها، یعنی میل سوپاپ هوا، اعمال شده است. مزایای استفاده از این سیستم در شکل 4 نشان داده شده است.
شکل 4- مزایای استفاده از سیستم CVVT
نکته: تأثیر تایمینگ متغیر سوپاپ هوا روی میزان آلایندگی زیاد نیست. با توجه به اهمیت مسائل زیستمحیطی، بسیاری از خودروسازان از تایمینگ متغیر روی هر دو سوپاپ استفاده میکنند تا مقدار بیشتری از آلایندههای موتور را کنترل کنند. البته قرار دادن سیستم تایمینگ متغیر روی سوپاپ دود، علاوه بر کنترل بیشتر آلایندگی، روی سه فاکتور دیگر نیز تأثیر دارد، اما میزان این تأثیر نسبت به سوپاپ هوا کمتر است (شکل 5).
شکل 5- سیستم CVVT فعال روی هر دو سوپاپ
همانطور که در شکل 5 دیده میشود، در این سیستم تایمینگ سوپاپهای هوا و دود هر دو تغییر میکند. سیستم CVVT در موتورهای هیوندای و کیا هم بسیار رایج است و عیبیابی آن در دوره آموزش تعمیر موتور هیوندای و کیا ایمگ آموزش داده میشود.
نکته: ممکن است در برخی موتورها مکانیزم VVT فقط روی میل سوپاپ دود قرار گرفته باشد، اما چون استفاده از این سیستم روی میل سوپاپ دود تأثیر چندانی روی قدرت و توان موتور ندارد، از معرفی آن در این مقاله خودداری میشود.
اجزای اصلی سیستم CVVT
مکانیزم CVVT دو عضو اصلی دارد که شکل 6 آنها را نشان میدهد. غیر از این اجزای اصلی، واحد میل سوپاپ، سنسور میل سوپاپ، ECM و اویل پمپ نیز در چرخه کاری این سیستم فعال هستند.
شکل 6- اجزای اصلی سیستم CVVT
برای درک دقیقتر نحوه جابهجایی روغن و تغییر فاز میل سوپاپ، مقاله آموزش کامل عملکرد سیستم CVVT به زبان ساده را مطالعه کنید.
دنده CVVT تعمیر میشود یا باید تعویض شود؟
در صورت خرابی چرخدنده CVVT، تعویض آن توصیه میشود. این قطعه را میتوان بهتنهایی تعویض کرد و برای تعویض آن نیازی به تعویض میل سوپاپ نیست. پیش از تعویض هم به کیفیت و ویسکوزیته روغن موتور توجه کنید؛ ویسکوزیته روغن عامل بسیار مهمی در کارکرد مکانیزم VVT و همچنین تایپت هیدرولیکی است و گاهی روغن بیکیفیت یا افزایش نشتیهای داخلی موتور با بالا رفتن کارکرد، باعث عملکرد نامناسب این سیستم میشود. اگر با تعویض روغن، صدای موتور در استارت سرد برطرف نشد، بهتر است مشکل زودتر بررسی و رفع شود تا به آسیبهای بیشتر منجر نشود؛ ضعف این سیستم را با دستگاه دیاگ هم میتوان تشخیص داد.
سوالات متداول
سنسور CVVT کجاست؟
منظور از سنسور CVVT معمولاً سنسور میل سوپاپ یا شیر برقی OCV است. هر دو قطعه معمولاً روی سرسیلندر و نزدیک سر میل سوپاپی نصب میشوند که دنده CVVT روی آن قرار دارد؛ محل دقیق در هر موتور متفاوت است.
سنسور CVVT چیست؟
در بازار به سنسور میل سوپاپ، که زاویه میل سوپاپ را به ECU گزارش میدهد، و به شیر برقی OCV، که فشار روغن را به دنده CVVT میفرستد، سنسور CVVT گفته میشود. ECU با اطلاعات سنسور میل سوپاپ، شیر OCV را فرمان میدهد تا زمانبندی سوپاپها تغییر کند.
خرابی سنسور یا شیر CVVT چه علائمی دارد؟
خرابی اجزای سیستم CVVT، بهویژه شیر برقی OCV، معمولاً با روشن شدن چراغ چک و افت شتاب همراه است. روش تست این قطعات در مقاله عیبیابی و علائم خرابی سیستم CVVT آمده است.
چرخدنده CVVT قابل تعمیر است یا باید تعویض شود؟
در صورت خرابی، تعویض چرخدنده CVVT توصیه میشود. این قطعه بهتنهایی قابل تعویض است و برای تعویض آن نیازی به تعویض میل سوپاپ نیست.
روغن موتور چه تأثیری بر عملکرد CVVT دارد؟
سیستم CVVT با فشار روغن موتور کار میکند و ویسکوزیته روغن عامل بسیار مهمی در کارکرد آن و همچنین تایپت هیدرولیکی است. استفاده از روغن بیکیفیت یا نامناسب میتواند باعث عملکرد نادرست این سیستم شود.
CVVT روی کدام میل سوپاپ موتور EF7 نصب شده است؟
در موتور EF7 برای کاهش هزینه ساخت، سیستم CVVT فقط روی میل سوپاپ هوا (ورودی) نصب شده است؛ در حالی که در برخی موتورها هر دو میل سوپاپ هوا و دود تایمینگ متغیر دارند.
























