اجزای شمع خودرو؛ ساختار داخلی، مقاومت شمع و تفاوت شمع سرد و گرم

شمع خودرو از پنج بخش اصلی ساخته شده است: ترمینال، عایق سرامیکی (چینی)، بدنه فلزی رزوه‌دار، الکترود مرکزی و الکترود بدنه. در بیشتر شمع‌های امروزی، یک مقاومت داخلی هم بین ترمینال و الکترود مرکزی قرار دارد که پارازیت الکتریکی جرقه را کم می‌کند. ولتاژ بالای کویل از ترمینال وارد شمع می‌شود و در فاصله هوایی بین دو الکترود جرقه می‌زند. شمع‌ها بر اساس کد حرارتی هم به سه نوع سرد، نیمه‌گرم و گرم تقسیم می‌شوند و انتخاب کد حرارتی درست به نوع موتور بستگی دارد. در ادامه هر بخش شمع، مقاومت داخلی آن و تفاوت شمع سرد و گرم را توضیح می‌دهیم.

ساختمان شمع جرقه

1- مهره ترمينال2- رزوه ترمينال3- مانع نشت جريان4- عايق آلومين 5- رسانای شيشه­ای مخصوص (مقاومت داخلی شمع) 6- ميله ترمينال 7- آچارخور و هادی جريان 8- واشر درزگير 9-عايق چينی 10- الكترود مركزی 11- الكترود بدنه

شكل 1- ساختمان شمع موتور خودرو

اجزای شمع خودرو؛ شمع از چه بخش‌هایی ساخته شده است؟

ترمینال شمع؛ محل اتصال و انتقال ولتاژ از وایر

جنس اين ترمينال از فولاد بوده كه از بالا به واير شمع و از پائين توسط هادي شيشه ه­ای (مقاومت داخلی شمع) به الكترود مركزی شمع وصل می­ شود. اين ترمينال درون عايق سراميكی به طور كامل عايق­ بندی می­ شود و وظيفه آن انتقال جريان برق فشار قوی از واير شمع به الكترود مركزی است .

مقاومت داخلی شمع خودرو چقدر است؟

مقاومت داخلی شمع همان رسانای شیشه‌ای مخصوص (شماره ۵ در شکل ۱) است که بین میله ترمینال و الکترود مرکزی قرار دارد. وظیفه این مقاومت کم کردن پارازیت الکترومغناطیسی جرقه است تا سیستم صوتی و یونیت‌های الکترونیکی خودرو مثل ECU دچار اختلال نشوند. مقدار مقاومت در بیشتر شمع‌های مقاومت‌دار حدود ۵ کیلواهم است و بسته به برند و مدل معمولاً بین ۱ تا ۱۰ کیلواهم قرار می‌گیرد. عدد دقیق را باید از کاتالوگ سازنده شمع گرفت. شمع‌هایی که در کد آن‌ها حرف R آمده، مثل BPR6ES یا FR7DC، مقاومت‌دار هستند. اگر مقاومت شمع با اهم‌متر خیلی بیشتر از مقدار استاندارد باشد یا قطع نشان دهد، جرقه ضعیف می‌شود و موتور ممکن است ریپ بزند. مقاومت وایر شمع موضوع جداگانه‌ای است که روش تست آن در مقاله علائم خرابی وایر شمع آمده است.

عایق سرامیکی (چینی شمع)؛ سد حرارتی و الکتریکی

جنس اين عايق از اكسيد آلومينيم (3O2AL) يا آلومين مي­باشد كه دارای 28 درصد اكسيد آلومينيم،6/5 درصد اكسيد آهن و درصد زيادی اكسيد تيتان مي­باشد و نقطه ذوب آن Cº 2050 می باشد. وظيفه عايق سراميكی، عايق ­بندی ترمينال اصلی و الكترود مركزی شمع از بدنه شمع می باشد.
برای اطمينان از عمل عايق­بندی، عايق سراميكی را فشرده كرده، سپس سطح خارجی آن را به وسيله لعاب شيشه، می­ پوشانند. استفاده از لعاب شيشه باعث پوشانيده شدن منافذ و جلوگيری از چسبيدن رطوبت و كثافات و در نتيجه جلوگيری از افت ولت می ­شود. عايق سراميكی بايد تا دمای Cº1200 خصوصيات عايق بودن خود را حفظ كند.

بدنه فلزی و رزوه شمع؛ تکیه‌گاه و انتقال‌دهنده حرارت

جنس آن از فولاد بوده و وظيفه آن محكم نگه داشتن شمع به بدنه سرسيلندر می­‌باشد. قسمت بالايی بدنه شمع دارای آچارخور شش گوش ميی باشد و قسمت پائين آن دارای رزوه می­ باشد كه داخل سرسيلندر پيچيده می­ شود. بين بدنه شمع و سرسيلندر با استفاده از واشر درزبند، عمل آب­ بندی را انجام داده و از خروج مخلوط سوخت و هوا جلوگيری می­ شود. برای جلوگيری از پوسيدگی بدنه شمع قسمت خارجی آن را با نيكل می پوشانند.

الکترود بدنه؛ نقطه پایان مسیر جرقه

اين الكترود دارای مقطع مستطيل شكل بوده و به بدنه شمع متصل می باشد. به دليل آنكه به جهت تنظيم فاصله هوايی بين الكترود بدنه و الكترود مركزی شمع، الكترود بدنه بايد قابليت خم شدن را داشته باشد، جنس آن از آلياژ كرم، نيكل می­ باشد.

الکترود مرکزی شمع؛ جنس مس، پلاتین و نقره

دو نوع شمع با جنس الكترود مركزي متفاوت

a: الكترود مركزی مركب                                         b: الكترود مركزی از جنس پلاتين يا طلای سفيد

1- رسانای شيشه ه­ای مخصوص (مقاومت داخلی شمع موتور خودرو)      2- فاصله هوايی بين الكترود مركزی و عايق چينی به جهت انبساط الكترود مركزی 3- امتداد عايق چينی 4- الكترود مركزی مركب 5- كنتاكت فلزی 6- الكترود مركزی از جنس پلاتين يا طلای سفيد        7- الكترود بدنه

شكل 2- دو نوع شمع موتور خودرو با جنس الكترود مركزی متفاوت

اين الكترود با توجه به كاربرد شمع دارای جنس­ های گوناگونی می‌باشد.
در بعضی از شمع­‌ها جنس هسته الكترود مركزی را از مس در نظر گرفته، سپس آن را با آلياژ نيكل – كرم، نيكل – منگنز يا نيكل – سيليكون می ­پوشانند. منگنز و سيليكون باعث مقاومتر شدن الكترود در مقابل عوامل شيميايی مانند دي­اكسيد سولفور كه از احتراق سوخت بدست می­ آيد، می­ شود. اين نوع الكترود­ها را الكترود با جنس مركب گويند. فلز ديگری كه به عنوان الكترود مركزی در نظر گرفته می شود، پلاتين می باشد. اين فلز در مقابل پوسيدگی بسيار مقاوم است.
اين دو نوع الكترود در شكل (2) ملاحظه مي­شود. در برخی موارد نيز جنس الكترود مركزی را از نقره سخت در نظر می ­گيرند. لازم به ذكر است كه در بين فلزات، نقره بيشترين قابليت هدايت گرمايی و الكتريكی را دارا می‌­باشد. بنابراين استفاده از نقره در الكترود مركزی بهتر بوده ولی قيمت شمع موتور خودرو را افزايش مي­دهد. قطر الكترود مركزی اين نوع شمع­ ها، از شمع­های معمولی كمتر است ولی برخلاف قطر كمتر، انتقال حرارت آن نسبت به شمع­‌های معمولی بهتر است.

شمع­ها با الكترودهاي مركزي متفاوت

شكل 3- شمع­ها با الكترودهای مركزی متفاوت

شكل (3) شمع­ ها، با الكترودهای مركزی متفاوت را نشان می­ دهد.

A : شمع با الكترود مركزی از جنس مواد مركب
B : شمع با الكترود مركزی از جنس پلاتين
C : شمع با الكترود مركزی از جنس نقره

نكته: مواد خالص دارای هدايت الكتريكی بهتری می­ باشند.

فاصله هوايي بين الكترود بدنه و الكترود مركزي شمع

شكل 4- فاصله هوايی بين الكترود بدنه و الكترود مركزی شمع

فاصله هوایی و چیدمان الکترودهای شمع

با توجه به فاصله هوايی بين الكترود مركزی و الكترود بدنه شمع موتور خودرو وجود دارد. به طوری كه جريان برق با ولتاژ زياد از اين فاصله پرش نموده و جرقه را بوجود می ­آورد. اين فاصله هوايی با توجه به نوع موتور خودرو و نوع سيستم جرقه ­زنی بايد بين 0/5 تا 1/5 ميلي­متر باشد كه مقدار دقيق آن در كاتالوگ خودرو مورد نظر آمده است. روش تنظیم دهانه و اندازه فیلر شمع را در مقاله عیب یابی شمع خودرو توضیح داده‌ایم.

انواع چيدمان الكترود بدنه و الكترود مركزي شمع

شكل 5- انواع چيدمان الكترود بدنه و الكترود مركزی شمع

شكل (5) انواع شمع را از لحاظ چيدمان الكترود بدنه و الكترود مركزی شمع موتور، را  نشان می‌دهد.
لازم به ذكر است كه شمع­ هايی كه دارای دو يا چند الكترود بدنه هستند، معمولاً فاصله هوايی بين هر الكترود بدنه يا الكترود مركز با فاصله هوايی بين ديگر الكترودهای بدنه و الكترود مركزی متفاوت بوده و توسط شركت سازنده به طور كاملاً دقيق تنظيم می­‌شود. از اينرو بايد از تنظيم دهانه شمع اين نوع شمع­‌ها خودداری كرد. شناخت ساختار شمع و تست جرقه آن، همراه با کویل، انژکتور و دیاگ، در دوره تنظیم موتور خودروهای داخلی به‌صورت عملی آموزش داده می‌شود.

⚡ با ارائه مدرک معتبر دو زبانه دانشگاه شریف + نقشه‌های رایگان

دوره آموزش تنظیم موتور خودرو داخلی

در مجموعه آموزشی ایمگ، با آموزش کاملاً عملی و تخصصی بر عیب‌یابی و تنظیم موتور خودروهای پژو، سمند و پراید با دستگاه دیاگ، تحلیل سنسورها و عملگرها و نقشه‌خوانی انژکتور خودرو مسلط شوید.

مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←

انواع شمع خودرو بر اساس کد حرارتی؛ تفاوت شمع سرد و گرم چیست؟

دسته­ بندي شمع ­ها

1- شمع ­گرم 2- شمع نيم­گرم 3- شمع سرد

شكل 6- دسته­ بندی شمع ­ها

دمای قسمتی از شمع كه درون محفظه احتراق قرار مي­گيرد. بايد بين Cº450 تا Cº850 باشد. اگر دما كمتر از Cº450 باشد، احتراق نامناسب ايجاد شده و شمع رسوب مي­گيرد و اگر دما بيش از Cº850 باشد، شمع بيش از حد گرم شده و باعث ايجاد احتراق خود به خود يا خودسوزی در محفظة احتراق می ­شود.
از طرفی ديگر موتورهای خودرو دارای خصوصيات متفاوتی از قبيل : بار اعمال شده به خودرو، اصول كار (دو زمانه، چهار زمانه، وانكل و …) ، نسبت تراكم، دور موتور، نحوه خنك ­كاری، تنظيم سيستم سوخت‌رسانی و نوع سوخت می­ باشند و اين امر باعث می­ شود كه دمای احتراق موتورها متفاوت بوده و نتوان در همه آنها از يك نوع شمع  موتور استفاده نمود.
با توجه به مطالب فوق شمع­ ها را به سه گروه گرم، نيمه­ گرم و سرد دسته­ بندی می­‌كنند.

شمع سرد (پایه کوتاه) چیست؟

شمعی است كه سطح عايق سراميكی درون محفظه احتراق كوچك بوده و در نتيجه حرارت كمتری از احتراق سوخت و هوا دريافت می­‌كند و به آن شمع پايه كوتاه نيز گفته می ­شود.

شمع نیمه‌گرم چیست؟

اين نوع شمع موتور خودرو دارای سطح حرارت­ گيری بيشتری نسبت به شمع سرد مي­باشد، يعنی سطح عايق سراميكی درون محفظه احتراق بزرگتر می ­باشد و در نتيجه حرارت  بيشتری از احتراق مخلوط سوخت و هوا دريافت می­ كند.

شمع گرم (پایه بلند) چیست؟

انتقال حرارت شمع

شكل 7- انتقال حرارت شمع موتور خودرو

‌اين شمع دارای سطح حرارت‌گيری زيادی بوده و سطح عايق سراميكی درون محفظه احتراق حرارت زيادتری از احتراق سوخت و هوا دريافت مي­كند. به اين نوع شمع، شمع پايه بلند نيز گفته مي‌شود. اين سه نوع شمع در شكل (6) ديده می­ شوند.
نحوه انتقال حرارت شمع خودرو به بدنه سرسيلندر و هوای محيط در شكل (7) ملاحظه می­ شود.

جذب حرارت به عايق سراميكی موجود در محفظه احتراق بستگی دارد، در حاليكه انتقال حرارت به نوع و جنس الكترود مركزی نيز وابسته است.
با توجه به شكل (8) ديده مي­شود كه اگر جنس الكترود مركزی از نقره باشد، حرارت جذب شده بوسيله عايق سراميكی دارای دمايی در حدود Cº 850 می باشد ولی به دليل آنكه نقره انتقال حرارت زيادتری دارد، دمای الكترود مركزی آن در حدود Cº 500 می­ باشد.
نحوه انتقال حرارت شمع با توجه به جنس الكترود مركزي

a : دمای عايق اطراف الكترود مركزی               b: دمای الكترود مركزی

شكل 8- نحوه انتقال حرارت شمع با توجه به جنس الكترود مركزی

کد حرارتی شمع چیست؟ اعداد شمع سرد و گرم در استاندارد بوش

دسته ­بندی شمع سرد و گرم براساس استاندارد SAE و Bosch مطابق شكل (9) می­ باشد. همان گونه كه از شكل پيداست اعداد كوچكتر، 2 تا 4 بيان­ كننده شمع سرد، اعداد 5 و 6 برای شمع نيمه­ گرم و اعداد 7 تا 11 شمع گرم را نشان می­ دهند.

کدام موتور شمع سرد و کدام موتور شمع گرم می‌خواهد؟

در انتها بايد دقت كرد كه شمع سرد را برای موتورهای گرم (موتوری كه سيستم خنك­ كاری خوبی ندارد، دور موتور زيادی دارد، نسبت تراكم بالاست، ارزش حرارتی سوخت مصرفی زياد است و ….) و شمع گرم برای موتورهای سرد (دارای سيستم خنك­ كاری خوب، دور موتور پائين، نسبت تراكم پائين، سوخت نامرغوب و…) مورد استفاده قرار داد.
دسته­ بندی شمع بوسيله عدد براساس استاندارد SAE و Bosch

شكل 9- دسته­ بندی شمع موتور بوسيله عدد براساس استاندارد SAE و Bosch

شكل (10)، مفهوم اعداد و عبارات درج شده بر‌ روی شمع خودرو را براساس استاندارد Bosch نشان می دهد.
مشخصات شمع براساس استاندارد Bosch

شكل 10- مشخصات شمع خودرو براساس استاندارد Bosch

شناخت اجزای شمع و انتخاب کد حرارتی مناسب (سرد یا گرم) بر اساس نوع رانندگی شما، اولین قدم برای داشتن موتوری سالم و پرشتاب است. اما فراموش نکنید که حتی بهترین شمع‌ها هم بدون بررسی دوره‌ای و تنظیم دقیق فاصله دهانه، کارایی خود را از دست می‌دهند.

مطالعه این مقالات تخصصی به شما پیشنهاد می‌شود:

سؤالات متداول درباره شمع خودرو

اجزای شمع خودرو کدام‌اند؟

شمع خودرو از ترمینال، عایق سرامیکی (چینی)، بدنه فلزی رزوه‌دار، الکترود مرکزی و الکترود بدنه تشکیل شده است. در شمع‌های مقاومت‌دار، یک رسانای شیشه‌ای مخصوص هم به‌عنوان مقاومت داخلی بین ترمینال و الکترود مرکزی قرار دارد.

مقاومت داخلی شمع خودرو چقدر است؟

مقاومت داخلی بیشتر شمع‌های مقاومت‌دار حدود ۵ کیلواهم است و بسته به برند و مدل معمولاً بین ۱ تا ۱۰ کیلواهم قرار دارد. مقدار دقیق در کاتالوگ سازنده شمع آمده است. این مقاومت پارازیت جرقه را کم می‌کند تا یونیت‌های الکترونیکی خودرو دچار اختلال نشوند.

فرق شمع سرد و گرم چیست؟

در شمع سرد (پایه کوتاه) سطح عایق سرامیکی داخل محفظه احتراق کوچک است و حرارت کمتری می‌گیرد. در شمع گرم (پایه بلند) این سطح بزرگ‌تر است و حرارت بیشتری جذب می‌کند. شمع سرد برای موتورهای گرم مثل موتورهای پردور یا با نسبت تراکم بالا مناسب است و شمع گرم برای موتورهای سرد، کم‌دور یا با نسبت تراکم پایین.

کد حرارتی شمع یعنی چه؟

کد حرارتی عددی است که روی شمع درج می‌شود و نشان می‌دهد شمع سرد است یا گرم. در استاندارد SAE و بوش، اعداد ۲ تا ۴ شمع سرد، ۵ و ۶ شمع نیمه‌گرم و ۷ تا ۱۱ شمع گرم را نشان می‌دهند.

بهترین جنس الکترود مرکزی شمع چیست؟

الکترود مرکزی معمولاً هسته مسی با روکش آلیاژ نیکل دارد. شمع‌های پلاتینی در برابر پوسیدگی بسیار مقاوم‌اند و شمع‌های نقره‌ای بیشترین هدایت گرمایی و الکتریکی را دارند، اما قیمت شمع را بالا می‌برند. انتخاب جنس به نوع موتور و توصیه سازنده خودرو بستگی دارد.

چرا نباید دهانه شمع‌های چند الکترودی را تنظیم کرد؟

در شمع‌هایی که دو یا چند الکترود بدنه دارند، فاصله هر الکترود با الکترود مرکزی متفاوت است و کارخانه سازنده آن را به‌طور دقیق تنظیم کرده است. خم کردن الکترودها این تنظیم را به هم می‌زند.

3.3 7 رای ها
امتیازدهی به این مطلب
guest

22 نظرات کاربران
keyboard_arrow_up