روش نقشه‌خوانی الکتریکی خانواده تیبا

خانواده تیبا مجموعه بزرگی از محصولات شرکت سایپا را در بر می‌گیرد؛ این محصولات از پراید یورو ۴ گرفته تا تیبا صندوق‌دار، تیبا ۲، ساینا معمولی و ساینا اس را شامل می‌شود. از آنجایی که ساختار و نقشه‌های الکتریکی مورد استفاده برای این خانواده از خودروها تقریباً کاملاً شبیه به یکدیگر هستند، شما با تسلط بر روش نقشه‌خوانی تیبا، محدوده بزرگی از محصولات پلتفرم X200 را می‌توانید به راحتی عیب‌یابی و رفع اتصال کنید.

مقاله آموزش نقشه‌خوانی تیبا در ادامه سلسله مقالات تخصصی نقشه‌کشی برق خودرو در آکادمی امگ آماده شده است. برای درک عمیق‌تر اصول پایه، پیشنهاد می‌شود مقاله‌های قبلی در مورد نقشه‌ خوانی خانواده پژو و نقشه‌ خوانی پراید قدیمی مورد بررسی قرار گیرد.

آموزش اصول نقشه‌خوانی و تحلیل نقشه‌های شماتیک تیبا و پراید

فرم آخرین نقشه استاندارد برای خودروهای خانواده پراید برای تسریع در یادگیری روش نقشه خوانی تیبا به‌صورت شکل 1 تعریف شده است.

1-حل درج کد بخش و موضوع نقشه (جهت تفکیک مدارات)
2-محل ارائه نقشه شماتیک اصلی مدار الکترونیکی
3- محل معرفی نام و کد اختصاصی قطعه در نقشه
4- محل معرفی شکل فیزیکی و پین‌های کانکتورهای (سوکت‌ها) مورداستفاده
شکل 1- نقشه شماتیک مدارهای خانواده پراید جدید و تیبا

باتوجه‌به اینکه نقشه‌ها به‌صورت فارسی تهیه شده‌اند مقدار زیادی از مشکلات در نقشه خوانی تیبا در این نمونه‌ها مرتفع شده است.

راهنمای کدهای فنی و رنگ بندی سیم کشی تیبا در مدارات تغذیه

برخلاف نقشه‌های خانواده پژو و پراید قدیمی در این مدل ترسیم در قسمت بالا و پایین نقشه خطوط برق مثبت و منفی تعریف شده‌اند. شکل 2 این بخش را نشان می‌دهد.

شکل 2- نحوه مشخص‌کردن اتصالات برق مثبت و بدنه

همانطور که در شکل 2 مشخص است. دو خط یکی در بالا و با کد 30 و دیگری در پایین و با کد 31 قراردادند. بر اساس استاندارد DIN کد 30 برای نشان‌دادن برق مثبت 12 ولت و کد 31 برای نشان‌دادن جریان اتصال بدنه استفاده می‌شود.
هر خط سیمی که به هرکدام از این دو خط متصل شده باشد به معنی متصل بودن به برق مثبت 12 و یا بدنه متصل شده است. به‌عنوان‌مثال به شکل 3 توجه کنید.

شکل 3- نحوه انشعاب از جریان برق مثبت

باتوجه‌به انشعاب فیوزهای FW1 – FW2 – FW3 از خط سیم با کد 30، تمامی خروجی‌های این فیوزها برق مثبت دایم دارند. در نتیجه سیم‌های 30a و 30b و 30c نیز دارای برق مثبت دائم با کنترل فیوز هستند. همین موضوع در مورد سمت بدنه نیز صدق می‌کند و تمام خطوطی که به خط سیم 31 متصل شده‌اند یعنی اتصال بدنه دارند.

مشخصات فنی و کدهای رنگ بندی سیم کشی تیبا

اگر خطوط سیم‌کشی روی نقشه بررسی شود ملاحظه می‌گردد هر سیم با دو کد مشخص می‌گردد. شکل 4 نمونه‌ای از این کدها را نشان می‌دهد.

شکل 4- مشخصات فنی و کدهای اختصاصی سیم روی نقشه تیبا

باتوجه‌به شکل 4، دو نوع کد روس هر سیم وجود دارد یکی از نوع عددی و دیگری از نوع حرف انگلیسی. عدد نشان‌دهنده سطح مقطع سیم است و حرف انگلیسی نشان‌دهنده رنگ سیم موردنظر خواهد بود. با بررسی نقشه‌ها ملاحظه می‌گردد بزرگ‌ترین سیم (کابل) اتصال بین استارت و باتری است که به کدهایB /15.0 مشخص شده است که در واقع همان کابل باتری به استارت است و رنگ سیم آن نیز سیاه است.

جدول کدهای رنگ بندی سیم کشی خودرو (سایپا و پراید جدید)

کدبندی رنگ‌ها بر اساس استاندارد انگلیسی انجام شده است. جدول شکل 5 این کدبندی را نشان می‌دهد.

شکل 5- کدبندی رنگ‌های سیم در نقشه خوانی تیبا

مشخصات و نحوه تحلیل کانکتورها (سوکت‌ها) در نقشه تیبا

در این نقشه تمامی کانکتورها کدبندی شده‌اند. شکل 6 نمونه از این کدبندی‌ها را نشان می‌دهد.

شکل 6- ساختار و الگوی کدبندی کانکتورها در نقشه‌خوانی تیبا

به‌عنوان‌مثال در شکل 6 سه کانکتور با کدهای X37-X38-X39 با سه رنگ مختلف نشان‌داده‌شده است. کانکتور X39 دارای حداقل 6 پایه است که به حروف (A,B,C,D,E,F) مشخص شده‌اند. این کانکتور مربوط به قطعه S19 است که با مراجعه به جدول مجاور نقشه (قسمت 3 شکل 1) مشاهده می‌شود. (شکل 7)

شکل 7- نحوه پیداکردن نام قطعه و شکل کانکتور و تعداد پایه‌های آن

بر اساس شکل 7 کانکتور مربوط به دسته برف‌پاک‌کن است که 6 پایه دارد. نحوه قرارگرفتن پایه‌ها در قسمت نمایش کانکتورها نشان‌داده‌شده است.

نحوه تشخیص ارتباط و تقاطع سیم‌ها در نقشه‌های سایپا

باتوجه‌به اینکه مدارها داری سیم‌کشی‌های فراوانی هستند ممکن است در ترسیم آن خطوط سیم با هم تقاطع داشته باشند که در آنجا تشخیص اینکه آیا سیم‌ها به هم متصل هستند یا خیر دشوار خواهد بود.
برای حل شدن این مشکل روی خطوطی که به هم اتصال دارند (گره) یک نقطه سیاه پررنگ قرار داده می‌شود. اگر روی تقاطع دو سیم نقطه‌ای وجود نداشت به این معنی است که آن دو سیم به هم متصل نیستند. شکل 8 این مورد را نشان داده است

رنگ آبی: سیم‌ها اتصال ندارند
رنگ قرمز: سیم‌ها اتصال دارند
شکل 8- نحوه نمایش گره در مدار در نقشه خوانی تیبا

مشخصات و تحلیل وضعیت کلیدها در نقشه خوانی تیبا

کلیدها یکی از اجزا پرکاربرد در سیستم‌های الکتریکی هستند در نقشه‌های خانواده پراید شکل کلید درج می‌شود. تعداد حالت ممکن در کلید نیز نشان داده می‌شود اما تمامی پایه‌ها و اتصال آن فقط بر اساس مدار مربوطه درج می‌شود به‌عنوان نمونه به شکل 9 توجه کنید.

شکل 9- نحوه نمایش سوئیچ اصلی (مغزی سوئیچ) در نقشه

با بررسی شکل 9 مشخص می‌شود تمامی وضعیت‌های ممکن این سوئیچ نمایش‌داده‌شده است (0123). اما فقط از پایه ACC سیم به خارج راه پیدا کرده است. این کار به دلیل عدم نیاز به نمایش پایه‌های دیگر در این مدار است.

راهنمای تحلیل نقشه جانمایی قطعات در خانواده تیبا

بررسی نقشه جانمایی در خانواده تیبا بسیار ساده است باتوجه‌به اینکه تمامی مجموعه به‌صورت فارسی مشخص شده است به‌راحتی با جستجوی نام قطعه می‌توان محل نصب آن را روی مدار مشاهده کرد. شکل 10 نمونه‌ای از نقشه جانمای این خانواده را نشان می‌دهد.

شکل 10- نقشه جانمایی در نقشه خوانی تیبا

 توجه داشته باشید که قدم اول و حیاتی برای عیب‌یابی الکتریکی در هر خودرویی، ابتدا نقشه‌خوانی و سپس تحلیل دقیق مدار است. آنچه در این مقاله تخصصی آمد، اصول و روش نقشه‌خوانی مربوط به خانواده پلتفرم X200 و پراید جدید بود که پایه‌ای‌ترین مهارت برای ورود به دنیای باتری‌سازی و برق خودرو محسوب می‌شود.

سوالات متداول

 استارت تیبا کجاست و چطور عیب‌یابی می‌شود؟

استارت تیبا در پشت موتور، زیر منیفولد دود و در نزدیکی محل اتصال موتور به گیربکس قرار گرفته است. برای عیب‌یابی آن باید ابتدا ولتاژ سیم اتوماتیک استارت را در زمان سوئیچ باز (حالت استارت) تست کنید.

چطور از روی رنگ بندی سیم کشی تیبا مدارات را عیب‌یابی کنیم؟

در دسته‌سیم‌های سایپا، هر سیم دارای یک کد رنگی و یک شماره فنی مشخص است که در نقشه‌های الکترونیکی ثبت شده است. برای مثال، سیم‌های تغذیه اصلی، اتصال بدنه‌ها و سیگنال‌های سنسورها کدهای رنگی ثابتی دارند که کار ردیابی سیمِ قطع‌شده یا دارای اتصالی را راحت می‌کند.

آیا نقشه سیم کشی تیبا زیمنس با مدل‌های ساژم یا کروز تفاوت دارد؟

بله، در مدل‌های تیبا با ایسیو زیمنس (Siemens)، چیدمان پایه‌های (Pinout) کانکتور ایسیو و برخی رنگ‌بندی‌های سیم‌های سنسورها و عملگرها نسبت به مدل‌های کروز یا تک‌سوز/دوگانه‌سوز متفاوت است و باید حتماً از نقشه اختصاصی زیمنس استفاده شود. اگر می‌خواهید با ساختار، تفاوت‌های سخت‌افزاری و نحوه تشخیص این کامپیوترها آشنا شوید، توصیه می‌کنیم حتماً مقاله تفاوت ایسیو زیمنس و ایسیو ساژم را در سایت ما بخوانید.

 علت کار نکردن کولر در نقشه سیم کشی کولر تیبا چیست؟

مدار کولر تیبا از طریق رله کولر در جعبه‌فیوز کالسکه و دستور مستقیم ایسیو مدیریت می‌شود. در صورت قطع شدن سیم سیگنال فشنگی سه‌کاره کولر یا خرابی رله، ایسیو منفیِ کلاچ مغناطیسی کمپرسور را وصل نکرده و کولر روشن نمی‌شود.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی