تسمه‌سفت‌کن اهرمی چیست و چه وظیفه‌ای در تسمه تایم و دینام دارد؟

تسمه‌سفت‌کن اهرمی قطعه‌ای فنردار است که با ایجاد کشش ثابت در تسمه تایم و تسمه دینام (تجهیزات جانبی) از لغزش و پارگی آن‌ها جلوگیری می‌کند و بخش بزرگی از ارتعاشات پیچشی تسمه را مستهلک می‌کند.

بسیاری از رانندگان و تعمیرکاران تفاوت عملکردی بین انواع تسمه‌سفت‌کن و هرزگردها را نمی‌دانند؛ هرزگرد فقط مسیر حرکت تسمه را اصلاح می‌کند، اما سفت‌کن وظیفه حفظ کشش استاندارد را بر عهده دارد. در این مقاله اجزای سفت‌کن اهرمی، تفاوت آن در پراید، روش عیب‌یابی و خطر رانندگی بدون آن را بررسی می‌کنیم. اگر می‌خواهید این قطعه را روی موتور واقعی تعمیر کنید، دوره آموزش تعمیر موتور ایرانی ایمگ را ببینید.

🔧 آموزش تخصصی موتور خودروهای ایرانی

تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را به‌صورت عملی یاد بگیرید

با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف

در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، به‌صورت کاملاً عملی با باز و بست، عیب‌یابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا می‌شوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازه‌گیری دقیق قطعات، تایم‌گیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقان‌زدن، شما را برای ورود حرفه‌ای به بازار کار آماده می‌کند.

مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←

تسمه تایم و ادوات آن1-چرخ تسمه واترپمپ 2-چرخ تسمه میل‌سوپاپ 3-تسمه سفت‌کن تسمه تایم 4-هرزگرد تسمه تایم 5-چرخ تسمه میل‌لنگ
شکل 1-تسمه تایم و ادوات آن

وظیفه سفت کن تسمه تایم و دینام چیست؟

سفت‌کن تسمه تایم سه وظیفه اصلی دارد. اول، تسمه را در مسیری قرار می‌دهد که بیشترین راندمان، بیشترین طول عمر و کمترین لغزش و صدا را ایجاد کند. دوم، کشش مناسب را در تسمه تایم حفظ می‌کند تا از لغزش جلوگیری شود.

وظیفه سوم، استهلاک ارتعاش است. گشتاور موتور که از میل‌لنگ به میل‌سوپاپ منتقل می‌شود سرشار از ارتعاشات پیچشی است و باز و بسته شدن سوپاپ‌ها هم بار ضربه‌ای و متناوب به میل‌سوپاپ وارد می‌کند. بنابراین تسمه تایم در معرض ارتعاشات پیچشی زیادی قرار دارد و انتظار می‌رود سفت‌کن بخش عمده‌ای از آن‌ها را مستهلک کند تا طول عمر تسمه بیشتر شود. سفت‌کن تسمه دینام نیز همین نقش را برای تسمه تجهیزات جانبی (تسمه دینام) دارد.

انواع تسمه سفت کن کدام‌اند؟

مطابق شکل 2، علاوه بر مدل اهرمی، انواع دیگری مانند تسمه‌سفت‌کن هیدرولیکی و تسمه‌سفت‌کن خارج از مرکز هم وجود دارند و هرکدام کاربرد خاص خود را دارند. این مقاله فقط درباره مدل اهرمی است.

انواع تسمه سفت‌کن: اهرمی، خارج از مرکز و هیدرولیکی
تسمه‌سفت‌کن اهرمی تسمه‌سفت‌کن خارج از مرکز تسمه‌سفت‌کن هیدرولیکی
شکل 2-انواع تسمه‌سفت‌کن

اجزای تسمه سفت کن اهرمی چیست؟

شکل 3 اجزای تسمه‌سفت‌کن اهرمی را نشان می‌دهد.

اجزای تسمه سفت‌کن مکانیکی1-واشر 2-غلتک تسمه‌سفت‌کن 3-درپوش بالایی 4-بوش مخروطی تفلونی 5-فنر 6-درپوش پایینی
شکل 3-اجزای تسمه‌سفت‌کن مکانیکی

جزء وظیفه
واشر استقرار مطمئن غلتک روی درپوش بالایی با پیچ چپ‌گرد
غلتک تماس با تسمه؛ بخش بیرونی پلی‌آمید و بخش داخلی بلبرینگ
درپوش بالایی حمل غلتک و چرخش نسبت به درپوش پایینی
بوش مخروطی تفلونی کاهش اصطکاک و کمک به استهلاک ارتعاش
فنر ایجاد کشش مناسب و ثابت در تسمه
درپوش پایینی تثبیت روی بدنه موتور و نگه‌داشتن سر پایینی فنر

واشر مخصوص و آب‌بندی سفت‌کن

این واشر از طریق پیچ چپ‌گردی که روی درپوش بالایی نصب می‌شود، ضامن استقرار مطمئن غلتک تسمه‌سفت‌کن روی درپوش بالایی است.

غلتک تسمه سفت کن دینام و تایم

این قطعه مطابق شکل 4 از دو بخش تشکیل شده است. بخش بیرونی غلتک از جنس پلی‌آمید است تا کمترین میزان حرارت از موتور به تسمه تایم منتقل شود (البته در برخی سفت‌کن‌ها بخش بیرونی هم فلزی است و طبیعتاً حرارت بیشتری به تسمه تایم منتقل می‌کند که طول عمر آن را کاهش می‌دهد). بخش داخلی غلتک هم یک بلبرینگ است که روی درپوش بالایی سفت‌کن قرار می‌گیرد.

غلتک تسمه سفت‌کن اهرمی1-غلتک از جنس پلی‌آمید 2-بلبرینگ
شکل 4-غلتک تسمه‌سفت‌کن اهرمی

درپوش بالایی سفت‌کن

درپوش بالایی تسمه‌سفت‌کن اهرمی در شکل 5 نشان داده شده است.

درپوش بالایی تسمه سفت‌کن1-پیچ چپ‌گرد 2-محور نشیمنگاه غلتک 3-شیار نشیمنگاه بالایی فنر 4-بدنه درپوش بالایی 5-محور مخروطی درپوش بالایی 6-سوراخ محل استقرار پین ضامن تسمه‌سفت‌کن برای سهولت نصب
شکل 5-درپوش بالایی تسمه‌سفت‌کن اهرمی

همان‌گونه که ملاحظه می‌شود غلتک روی محور شماره 2 مستقر شده و با پیچ چپ‌گرد شماره 1 در محل خود تثبیت می‌گردد. محور مخروطی شماره 5 نیز در درپوش پایینی قرار می‌گیرد و بین این محور و نشیمنگاهش یک بوش تفلونی وجود دارد. روانکاری این بخش با گریس ذخیره‌شده در شیار روی محور شماره 5 انجام می‌شود.

روی درپوش بالایی سوراخ شماره 6 تعبیه شده است. پس از تولید سفت‌کن، پینی از این سوراخ عبور می‌کند و سفت‌کن را در حالت خلاص نگه می‌دارد تا نصب آن راحت انجام شود. پس از نصب، پین از سوراخ برداشته می‌شود و سفت‌کن در حالت فعال قرار می‌گیرد.

بوش مخروطی تفلونی (کاهش اصطکاک)

این بوش در شکل 6 نشان داده شده است.

بوش تفلونی تسمه سفت‌کنشکل 6-بوش تفلونی تسمه‌سفت‌کن

بوش تفلونی درون بوش مرکزی درپوش پایینی نصب می‌شود و محور درپوش بالایی روی آن قرار می‌گیرد. پس از ساخت، شیار محور درپوش بالایی با مقداری گریس پر می‌شود تا روانکاری بین محور و بوش تفلونی انجام شود.

لازم است بین بوش تفلونی و محور درپوش بالایی مقداری اصطکاک خشک وجود داشته باشد تا استهلاک ارتعاشات تسمه تایم به‌سرعت و به‌راحتی انجام شود و طول عمر تسمه افزایش یابد.

فنر قوی در سفت کن تسمه تایم

سر بالایی فنر در شیار درپوش بالایی و سر پایینی آن در درپوش پایینی مقید می‌شود. بنابراین درپوش بالایی که غلتک را حمل می‌کند نسبت به درپوش پایینی که روی بدنه موتور ثابت است فنربندی می‌شود و عملیات سفت کردن تسمه انجام می‌شود. در این حالت همواره کشش مناسبی در تسمه وجود دارد که راندمان و طول عمر آن را افزایش و لغزش را کم می‌کند.

درپوش پایینی سفت‌کن

شکل 7 درپوش پایینی تسمه‌سفت‌کن را نشان می‌دهد.

درپوش پایینی تسمه سفت‌کن1-درپوش پایینی 2-پین تثبیت ابتدای کورس 3-نشیمنگاه مخروطی بوش تفلونی 4-نشیمنگاه پایینی فنر
شکل 7-درپوش پایینی تسمه‌سفت‌کن

این درپوش روی بدنه موتور نصب و تثبیت می‌شود. روی بدنه درپوش پایینی، پین شماره 2 به‌صورت پرسی نصب شده است تا پس از باز شدن سفت‌کن از روی موتور و تسمه، درپوش بالایی بیش از حد مجاز نچرخد و این پین آن را در ابتدای کورس نگه دارد.

بخش 3 از درپوش پایینی یک سوراخ مخروطی است که بوش تفلونی درون آن قرار می‌گیرد و محور درپوش بالایی در داخل بوش واقع می‌شود. بخش 4 هم شیار مارپیچی است که سر پایینی فنر درون آن مقید می‌شود و از چرخش فنر جلوگیری می‌کند تا فنربندی پیچشی بین دو درپوش درست انجام شود.

تسمه‌سفت‌کن پراید چه فرقی دارد؟

در پراید، سفت‌کن تسمه دینام (تجهیزات جانبی) از نوع پیچی است و هنگام تعویض تسمه باید دستی رگلاژ (تنظیم کشش) شود. اما سفت‌کن تسمه تایم پراید فقط از یک غلتک و فنر تشکیل شده و ساختار بسیار ساده‌ای دارد.

در سفت‌کن‌هایی که با فنر کار می‌کنند، مانند مدل اهرمی توضیح داده‌شده در این مقاله، فنر ضعیف یا لق دلیل قطعی برای تعویض سفت‌کن است. پس اگر در پراید با صدا یا شل شدن تسمه روبه‌رو شدید، غلتک و فنر را همراه با تسمه بررسی کنید.

علائم خرابی سفت کن تسمه تایم و دینام چیست و چگونه عیب‌یابی می‌شود؟

برای عیب‌یابی تسمه‌سفت‌کن اهرمی چهار مورد را بررسی کنید. اول، دوران غلتک باید راحت، روان و بی‌صدا باشد. وجود هر نوع صدا، حرکت غیریکنواخت، شکستگی، سایش و مخروطی شدن بخش بیرونی غلتک دلیل قطعی برای تعویض سفت‌کن است.

دوم، دوران دو درپوش نسبت به یکدیگر نیز باید راحت، روان و بی‌صدا باشد و در صورت وجود صدا یا حرکت غیریکنواخت، سفت‌کن باید تعویض شود. سوم، هر نوع لقی شعاعی بین درپوش‌ها نشانه قطعی خرابی سفت‌کن است. چهارم، با حرکت دادن دو درپوش نسبت به یکدیگر نیروی فنر را بررسی کنید؛ اگر فنر ضعیف باشد یا خلاصی داشته باشد، باید سفت‌کن را تعویض کرد.

نکته: پاره شدن تسمه تایم به موتور آسیب جدی می‌زند و هزینه زیادی ایجاد می‌کند، و یکی از مهم‌ترین دلایل آن خرابی تسمه‌سفت‌کن است. لذا قویاً توصیه می‌شود در هر بار تعویض تسمه تایم، مجموعه تسمه‌سفت‌کن و غلتک‌های هرزگرد نیز تعویض شود تا از هدر رفتن زمان، انرژی و هزینه جلوگیری شود.

رانندگی بدون سفت کن چه خطری دارد؟

رانندگی بدون سفت‌کن توصیه نمی‌شود. سفت‌کن و غلتک با هم تعویض می‌شوند و اگر غلتک نباشد، تسمه از جای خود خارج می‌شود و دینام کار نمی‌کند. در این حالت باتری خالی می‌شود و فرمان هیدرولیک از کار می‌افتد و سفت می‌شود. پس حتی برای مسافت کوتاه (مثلاً پنجاه تا شصت کیلومتر) با سفت‌کن افتاده حرکت نکنید و خودرو را برای تعمیر ببرید. برای یادگیری عملی عیب‌یابی و تعویض این قطعه‌ها هم می‌توانید دوره‌های مکانیک خودرو را ببینید.

🔧 آموزش تخصصی موتور خودروهای ایرانی

تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را به‌صورت عملی یاد بگیرید

با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف

در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، به‌صورت کاملاً عملی با باز و بست، عیب‌یابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا می‌شوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازه‌گیری دقیق قطعات، تایم‌گیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقان‌زدن، شما را برای ورود حرفه‌ای به بازار کار آماده می‌کند.

مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←

سوالات متداول سفت کن تسمه تایم و دینام

وظیفه سفت کن تسمه تایم چیست؟

سفت‌کن تسمه را در مسیر درست نگه می‌دارد، کشش مناسب و ثابتی در آن ایجاد می‌کند تا لغزش نکند و بخش مهمی از ارتعاشات پیچشی تسمه را مستهلک می‌کند.

فرق سفت کن تسمه تایم و تسمه دینام چیست؟

هر دو کشش تسمه را حفظ می‌کنند، ولی روی دو تسمه متفاوت کار می‌کنند. تسمه تایم میل‌لنگ و میل‌سوپاپ را هماهنگ می‌کند و در معرض ارتعاشات پیچشی است. تسمه دینام (تجهیزات جانبی) دینام و قطعات جانبی مانند پمپ فرمان هیدرولیک را می‌چرخاند.

سفت‌کن تسمه تایم و دینام پراید چه فرقی دارند؟

در پراید، سفت‌کن تسمه دینام پیچی است و هنگام تعویض تسمه باید دستی رگلاژ شود. سفت‌کن تسمه تایم پراید فقط یک غلتک و فنر ساده است.

بدون سفت‌کن می‌شود رانندگی کرد؟

خیر. بدون غلتک تسمه از جایش خارج می‌شود، دینام کار نمی‌کند، باتری خالی می‌شود و فرمان هیدرولیک سفت می‌شود. بنابراین توصیه نمی‌شود حتی مسافت کوتاه با سفت‌کن افتاده رانندگی کنید.

از کجا بفهمیم سفت‌کن خراب شده است؟

صدا یا حرکت غیریکنواخت غلتک، شکستگی و سایش آن، لقی شعاعی بین درپوش‌ها و ضعیف بودن یا خلاصی فنر نشانه خرابی‌اند و در هر مورد باید سفت‌کن تعویض شود.

آیا می‌شود فقط بوش تفلونی سفت‌کن را عوض کرد؟

توصیه می‌شود به‌جای تعویض بوش، کل سفت‌کن تعویض شود. بوش تفلونی بخشی از مجموعه است و جداگانه تعویض آن توصیه نمی‌شود.

هنگام تعویض تسمه تایم باید سفت‌کن را هم عوض کرد؟

بله. یکی از مهم‌ترین دلایل پاره شدن تسمه تایم خرابی سفت‌کن است، پس در هر بار تعویض تسمه، سفت‌کن و غلتک‌های هرزگرد را هم عوض کنید.

نویسنده: مهندس صیاد نصیری

2.8 4 رای ها
امتیازدهی به این مطلب
guest

12 نظرات کاربران
keyboard_arrow_up