تسمه سفت کن خارج از مرکز (Eccentric) که در میان تعمیرکاران به تسمه سفت کن ساعتی نیز شهرت دارد، کلیدیترین قطعه برای تنظیم دقیق تایمینگ موتور خودروهایی همچون ۲۰۶، ۴۰۵ و پراید است. برخلاف هرزگردهای معمولی که صرفاً مسیر حرکت را اصلاح میکنند، سفتکنهای ساعتی وظیفه حساس حفظ کشش استاندارد و جلوگیری از لغزش تسمه را بر عهده دارند.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
1-چرخ تسمه واترپمپ 2-چرخ تسمه میلسوپاپ 3- تسمه سفتکن خارج از مرکز تسمهتایم 4-هرزگرد تسمهتایم 5-چرخ تسمه میللنگ
شکل1-تسمهتایم و ادوات آن
از آنجایی که هرگونه نقص در این قطعه میتواند منجر به خسارات سنگین به موتور شود، شناخت علائم خرابی سفت کن تسمه تایم و صدای غیرعادی آن اهمیت بالایی دارد. در این مقاله قصد داریم ضمن بررسی اجزای داخلی مدلهای خارج از مرکز، به بررسی دقیق عملکرد و راهنمای عیبیابی این قطعه حیاتی بپردازیم تا با تشخیص بهموقع خرابی، از پارگی تسمه تایم جلوگیری کنید.
وظیفه تسمه سفت کن خارج از مرکز (ساعتی) چیست؟
تسمه سفتکن تسمهتایم دارای وظایف متعددی به شرح زیر است:
- اصلاح مسیر حرکت تسمهتایم به نحوی که باعث افزایش راندمان عملکردی و طول عمر شده و حداقل لغزش و صدا را ایجاد کند.
- ایجاد کشش مناسب در تسمهتایم برای پیشگیری از لغزش
- از آنجایی که گشتاور تولید موتور که توسط میللنگ به سایر اجزا از جمله میلسوپاپ منتقل میشود سرشار از ارتعاشات پیچشی است و از طرفی باز و بسته شدن سوپاپها نیز بار ضربهای و متناوبی به میل سوپاپ اعمال میکنند و نهایتا باعث تشدید ارتعاشات موجود در تسمهتایم میشود، بنابراین تسمهتایم در معرض ارتعاشات پیچشی زیادی قرار دارد که در صورت عدم توجه به این موضوع، عمر تسمهتایم به شدت کوتاه میشود و بنابراین انتظار میرود تسمه سفتکن تسمهتایم بخش عمدهای از این ارتعاشات را مستهلک کند تا باعث ارتقای طول عمر تسمهتایم شود.
انواع تسمه سفتکن:
مطابق شکل 2 انواع دیگری نظیر تسمه سفتکن هیدرولیکی و تسمه سفتکن اهرمی نیز وجود دارند که هر کدام کاربرد خاص خود را دارند.
تسمه سفتکن اهرمی تسمه سفت کن خارج از مرکز تسمه سفتکن هیدرولیکی
شکل 2-انواع تسمه سفتکن
اجزای تسمه سفت کن خارج از مرکز :
شکل 3 اجزای تسمه سفت کن خارج از مرکز را نشان میدهد.
1-تکیهگاه ثابت تسمه سفتکن 2-بشقابک پلیمری فنر 3-فنر 4-غلتک 5-محور خارج از خلاصکن تسمه سفتکن
شکل 3-اجزای تسمه سفت کن خارج از مرکز
تکیهگاه ثابت در سفتکن خارج از مرکز
شکل 4 تکیهگاه ثابت تسمه سفت کن خارج از مرکز را نشان میدهد.
1-زائده محدود کننده کورس فنر 2-شیار تثبیت تکیهگاه روی بلوکه سیلندر 3-سوراخ مهار فنر برای سهولت نصب تسمه سفتکن 4-نشیمنگاه لبه پایینی فنر 5-محور تکیهگاه ثابت تسمه سفتکن
شکل 4-تکیهگاه ثابت تسمه سفتکن
هنگام نصب تسمه سفتکن، تکیهگاه ثابت از طریق شیار شماره 2 بر روی زائده بلوکه سیلندر تثبیت میشود و به عنوان تکیهگاهی ثابت برای تسمه سفتکن ایفای نقش میکند. یک سر فنر تسمه سفتکن بر روی زائده شماره 4 تکیه کرده و ثابت میماند و سر دیگر آن بر روی تکیهگاه متحرک قرار میگیرد. زائده شماره 1 نیز محدود کننده کورس فنر میباشد. در تسمه سفتکن نو، فنر را بوسیله قرار دادن پینی پشت زائده تکیهگاه متحرک که از سوراخ شماره 3 عبور میکند را در حالت انقباض نگه میدارند تا نصب تسمه سفتکن به سهولت انجام شود. بدیهی است پس از نصب تسمهتایم و تسمه سفتکن، پین مربوطه خارج میشود تا تسمه سفتکن به وظایف ذاتی خود بپردازد.
بشقابک پلیمری (کاهش صدای سفتکن)
شکل 5 بشقابک پلیمری فنر تسمه سفت کن خارج از مرکز را نشان میدهد.
1-بشقابک پلیمری فنر 2-محل عبور لبه پایین فنر به منظور تثبیت بر روی نشیمنگاه لبه پایینی فنر
شکل 5-بشقابک پلیمری فنر
با توجه به اهمیت عملکرد فنر در تسمه سفتکنها، از این بشقابک پلیمری استفاده شده است تا از آسیبدیدن فنر به دلیل کمانش پیچشی بیش از حد پیشگیری شود و در واقع این بشقابک به انضمام حلقه وسط تکیهگاه متحرک تواما استوانهای را تشکیل میدهند که باعث دوران پیچشی نرم، یکنواخت و بدون آسیب فنر میشود.
فنر سفت کن تسمه تایم ساعتی
شکل 6 فنر پیچشی تسمه سفت کن خارج از مرکز را نشان میدهد.
1-لبه بالایی فنر 2-فنر 3-لبه پایینی فنر
شکل 6-فنر پیچشی تسمه سفت کن خارج از مرکز
لبه پایینی فنر بر روی تکیهگاه ثابت قرار میگیرد و لبه بالایی فنر نیز بر روی تکیهگاه متحرک تسمه سفتکن مینشیند و با شل و سفت شدن تسمه و همچنین مرتعش شدن آن، فنر پیچشی در شرایط انقباض و انبساط قرار میگیرد.
در این شرایط، خصوصیات فنی فنر پیچشی از جمله میزان هیسترزیس آن و بخصوص در دورهای بالا، نقش بسیار مهمی در مستهلک کردن ارتعاشات موجود در تسمهتایم بر عهده دارد و در واقع مهمترین عامل کیفی تسمه سفتکن، خصوصیات فنی فنر پیچشی است. شکل 7 عملکرد فنر پیچشی و نمودار هیسترزیس یک نوع تسمه سفتکن را نشان میدهد.
همانگونه که ملاحظه میشود رفتار فنر تسمه سفتکن حین انقباض و انبساط متفاوت بوده و این موضوع باعث حذف بسیاری از ارتعاشات تسمهتایم میشود.
شکل 7-نمودار هیسترزیس فنر تسمه سفتکن
غلتک تسمه سفت کن خارج از مرکز :
شکل 8، غلتک تسمه سفت کن خارج از مرکز را نشان میدهد. بخش بیرونی غلتک از جنس پلیآمید است تا کمترین میزان انتقال حرارت از موتور به تسمه تایم منتقل شود (البته در برخی تسمه سفتکنها بخش بیرونی نیز فلزی است و طبیعتا حرارت بیشتری به تسمهتایم منتقل میشود که باعث کاهش طول عمر تسمهتایم میگردد).
نمای جلوی غلتک نمای پشت غلتک
1-روکش غلتک از جنس پلیآمید 2-بلبرینگ 3-محور خارج از مرکز 4-محور تکیهگاه متحرک 5-شاخص خلاص کردن فنر تسمه سفتکن 6-نشیمنگاه لبه بالای فنر 7-کورس حرکت فنر و تکیهگاه متحرک 8-نشیمنگاه داخلی فنر
شکل 8-غلتک تسمه سفت کن خارج از مرکز
در رینگ داخلی بلبرینگ، محور توخالی و خارج از مرکز شماره 3 پرس شده است و از طرفی بازوی متحرک شماره 8 نیز در این محور خارج از مرکز شماره 3 پرس شده است و نهایتا کل غلتک و تکیهگاه متحرک بر روی تکیهگاه ثابت قرار میگیرد. شاخص شماره 5 برای تسهیل در نصب تسمه سفتکن تعبیه شده است به نحوی که با قرار دادن پینی در پشت شاخص شماره 5 که در سوراخ روی تکیهگاه ثابت تعبیه میشود، فنر جمع میشود و نصب تسمه سفتکن تسهیل میگردد و پس از نصب، پین از محل خود خارج میشود تا تسمه سفتکن در حالت فعال قرار گیرد.
شیار شماره 6 نشیمنگاه لبه بالایی فنر روی تکیهگاه متحرک است و فضای شماره 7 نیز میزان کورس بازی کردن تکیهگاه متحرک نسبت به تکیهگاه ثابت را نشان میدهد که در واقع میزان کورس فنر نیز میباشد. نافی شماره8 نیز نشیمنگاه داخلی فنر میباشد به نحوی که ترکیب این نافی با نشیمنگاه پلیمری فنر یک استوانه کامل را تشکیل میدهند که از کمانش غیرمعمول فنر پیچشی و نهایتا آسیب دیدن آن پیشگیری میکند.
محور خلاصکن جهت تنظیم تسمه تایم
شکل 9 محور خارج از مرکزی که به منظور تسهیل در باز و بسته کردن تسمهتایم تعبیه شده است را نشان میدهد.
نمای پشت نمای جلو
1-محور خارج از مرکز 2-محل آچار آلنخور 3-بدنه 4-جهت دوران محور خلاصکن
شکل 9-محور خارج از مرکز خلاصکن تسمه سفتکن
پس از نصب تسمهتایم و تسمه سفتکن، در صورت نیاز به انجام اموری همانند تایمگیری، تعویض تسمهتایم، تعویض تسمه سفتکن و هرزگردها، باید بتوان به راحتی نیروی فنر تسمه سفتکن را خلاص کرد تا باز و بسته کردن تسمه سفتکن به سهولت انجام شود، بدین منظور مطابق شکل 9، از محور خارج از مرکزی در تسمه سفتکن استفاده میشود که پس از شل کردن پیچ یا مهره اتصال تسمه سفتکن به بلوک سیلندر، میتوان با آچار آلن آن را در جهت فلش درج شده، دوران داد و نسبت به خلاص کردن نیرو فنر اقدام کرد تا پس از آن نیرو از روی تسمهتایم حذف شده و باز و بسته کردن تسمه سفتکن به سهولت انجام شود. بدیهی است که پس از انجام امور مربوطه مجددا باید محور خلاصکن را چرخاند تا نیروی فنر تسمه سفتکن به تسمه اعمال شود و وظایف ذاتی خود را انجام دهد.
راهنمای عیبیابی و علائم خرابی سفت کن تسمه تایم ساعتی
برای عیبیابی تسمه سفت کن خارج از مرکز باید به موارد ذیل توجه کرد:
- از دوران راحت، روان و بدون صدای غلتک اطمینان کنید. وجود هر نوع صدا، حرکت غیریکنواخت، شکستگی، سایش و مخروطی شدن بخش بیرونی، دلیل قطعی برای تعویض تسمه سفتکن است.
- از دوران راحت، روان و بدون صدای تکیهگاههای ثابت و متحرک نسبت به یکدیگر اطمینان حاصل کنید در صورت وجود هر نوع صدا و حرکت غیریکنواخت، تسمه سفتکن را تعویض کنید.
- وجود هر نوع لقی شعاعی بین تکیهگاهها، نشانهای قطعی از خرابی تسمه سفتکن است که باید تسمه سفتکن را تعویض کرد.
- با حرکت دو تکیهگاه نسبت به یکدیگر از نیروی فنریت مناسب اطمینان حاصل کنید. در صورتیکه نیروی فنر ضعیف یا فنر دارای خلاصی باشد یا نیروی آن به صورت مرحلهای تغییر کند، باید نسبت به تعویض تسمه سفتکن اقدام کرد.
تازههای آموزشی
سلام ، ببخشید من ماشینم ۲۰۶ تیپ ۵ مدل ۹۳ وقتی روشن میکنم زائده روی تسمه سفت کن شروع به حرکت نیم دایره ای رفت و برگشت میکنه و صدای تق تق میده و گاهی هم ثابت میمونه و هیچ صدایی نمیده مشکل فقط تسمه سفت کنه ؟
سلام بله تسمه سفت کن رو تعویض کنید.
با سلام من پژو405دارم که تازه تعمیر اساسی شده هنگامی ماشین در دور پائین گاز میدم و گاز رو ول میکنم زمانی که دو موتور از دو هزار پایین میاد یک صدای ازار دهنده از سمت تسمه تایم میاد و روی دور 1000قطع میشه شبیه زوزه و لرزش ورق نازک تعمیرکار نتوانسته حلش بکنه و همش طفره میره خدایش تو ترافیک آزار دهنده هست میشه راهنمایی بفرمائید در ضمن از قسمت تسمه تایم زمان تعمیر هیچ چیزی عوض نشده بود چون تسمه سالم بوده و حدود 30هزار تا کار کرده بود
سلام سمت تسمه تایم قطعات دورانی زیادی مثل غلتک تسمه سفت کن تسمه تایم، تسمه سفت کن تسمه دینام، بلبرینگ دینام، واترپمپ، کمپرسور کولر و پمپ هیدرولیک فرمان هست که ممکنه باعث تولید صدا باشند لذا ابتدا تسمه دینام رو آزاد کنید اگه صدا قطع شد مشکل در قطعات دواری هست که با تسمه دینام کار میکنه اگه قطع نشد باید تسمه سفت کن تسمه تایم رو بررسی کرد ضمن اینکه به گوشی مکانیکی یا استاتسکوپ هم متیونید مسیر تولید صدا رو ردیابی کنید لذا خودرو رو روی جک بالابر بذارید بخش ها مختلف موتور مثل دسته موتور، سینی زیر موتور، صفحه حرارتی روی مانیفولد دود، لوله اگزوز و غیره رو از لحاظ ارتعاش و تولید صدا بررسی کنید.
سلام وقت بخیر ، یک دنا پلاس اتوماتیک با کارکرد 1300 کیلومتر دارم بعد از سرویس اولیه که رفتم ، هنگام سرگاز دادن تو هر دنده ای یک صدای تق از سمت راست موتور میادش ، رفتم چنجا نشون دادم گفتن بخاطر دسته موتور یا تسمه سفت کن هستش ، خواستم بپرسم امکان داره بخاطر تسمه سفت کن باشه ؟ چون دسته موتور هم خیلی شل هستش انگار اصلا موتور رو نگه نمیداره ، و فقط موقع سرگاز دادن و رها کردن گاز اینطوری میشه . موقع شتاب گیری این و تعویض دنده این صدا رو نداره ، فقط زمانی که سرگاز میدم و گاز رو رها میکنم این اتفاق میوفته.
سلام احتمال ایراد از دسته موتور بیشتر هست چون گارانتی داره به ماشین دست نزنید و حتما به نمایندگی مراجعه کنید تا باعث ابطال گارانتی نشه.
سلام وقت بخیر ۲۰۶ تیپ ۲ دارم از اردیبهشت تا الان بالای ۵ تا تسمه سفت کن گرفتم و عوض کردم حتی پمپ هیدرولیک عوض کردم ولی بازم مشکل دارم؟
سلام از برند مرغوب استفاده کنید مثل GMB، INA و شرکتی. البته توجه کنید که برند نامرغوب هم حداقل یکسال کار میکنه لذا بررسی کنید که مشکل اصلی چیه، تسمه و پولی ها، دینام، کمپرسور کولر، پمپ هیدرولیک فرمان و پولی سر میل لنگ همه رو بررسی کنید که مشکلی نداشته باشند، بروز مشکل در اون قطعات هم میتونه منجر به خرابی تسمه سفت کن بشه.
سلام من جک جی ۵ اتومات دارم ماشینم خاموش شد و متوجه شدم تسمه سفت کن تایم که حالت توفنگی و اهرمیه خراب شده و تایم رد کرد اما تسمه تایم سالمه اما ماشین روشن نمیشه. ماشینو با یدک کش بردم مکانیکی ایا به اجزای موتور و سوپاپ اسیب خورده . استارت هم زیاد زدم و ماشین در حرکت خاموش شد.
سلام اگه تایم رد کرده باشه و سوپاپ و پیستون به هم برخورد کرده باشند طبیعتا موتور آسیب دیده و باید موتور باز بشه
با سلام
من پژو ۴۰۵ دارم که یه مدتی هست بعضی وقت ها تسمه دینام یدونه از ریل دینام و فولی هیدرولیک به سمت راست حرکت میکنه. یعنی شیارها یدونه به سمت راست میان و در واقع شیار آخری تسمه از فولی خارج میشه. دلیلش چی هست؟
سلام کارکرد تسمه سفت کن و پولی سر میل لنگ رو بررسی کنید. عدم همراستایی پولی ها و لقی زیاد محور تسمه سفت کن باعث بروز این عیب میشه.
سلام ماشین من تیپ ۲ هست و تسمه تایم همش به سمت دیواره سرسیلند حرکت میکنه و وسط دنده میل سوپاپ قرار نمیگیره یه بارم گیر کرد نه بلوکه سرسیلندر پاره شد همه چی رو هم عوض کردم هم ساعتی هم واتر پمپ و دنده سر میل لنگ باز میره سمت دیواره سرسیلندر میترسم بازم گیر کنه و پاره بشه میشه راهنمایی کنید
سلام ممکنه تسمه سفت کن مشکل داشته باشه لذا کارکرد تسمت سفت کن رو بررسی کنید و ترجیحا از نوع بهبود یافته و برند معتبر استفاده کنید.
سلام خدمت شما عارضمکه اون پینی که روی بلوک سیلندر قرار داره برای قرارگیری شیار تسمه سفت کن ساعتی تایم در موتور ef7 اگر بشکنه ایا میشه تسمه سفت کن رو بدون اون پین جای خودش سفت کرد چون جاش خیلی بده و برای درست کردنش باید موتور بیاد پایین ممنون
سلام اون برآمدگی تثبیت محور تسمه سفت کن هست که اگه صاف بشه یا بشکنه حتی اگه با پیچ هم بشه ساعتی رو ثابت کرد ممکنه حین کار از جای خودش تکون بخوره و باعث شل شدن تسمه تایم بشه که این موضوع باعث ارتعاشات شدید تسمه تایم و بعضا به هم خوردن تایم و پاره شدن تسمه تایم و مشکلات برخورد سوپاپ و پیستون میشه و لذا توصیه بر این هست که اقدام اساسی به منظور اصلاح برآمدگی تثبت محور تسمه سفت کن رو انجام بدید.
سلام شب بخیر
سراتو ۲۰۱۰ دارم در سرعت ۱۰۰ به بالا ی صدای خش خشی از موتور میاد ۵۰۰ کیلومتر باهاش راه رفتم صدا فرقی نکرده علتش چیه ؟
سلام وضعیت تسمه ها، تسمه سفت کن و غلتک های هرزگرد رو بررسی کنید. لوله های هوارسانی و دود موتور هم بررسی کنید.
سلام ،دنا پلاس اتومات دارم مدل ۱۴۰۱ .موقع که دور موتور روی ۱/۵میاد به هر دلیل ،صدایی مثل دنده مرده از سمت فکر کنم تسمه ها میاد .مخصوصا وقتی که به دست انداز میرسی یا ترافیک سبک پیش میاد.
سلام کارکرد تسمه سفت کن و هرزگرد دینام و تایم رو بررسی کنید. البته قبلش از محکم بودن کاورها و درپوش ها اطمینان حاصل کنید بعضا کاور موتور و درب فیلتر هوا و سایر اجزای دنا شل هستند صدا و لرزش ایجاد میکنه.
سلام ببخشید تسمه سفت کنم خراب و کج شده سرش مجبور شدم چن کیلومتر حرکت کنم به شهر برسم ایا موتورم اسیب دیده با این کار
سلام اگه تسمه از جای خودش خارج نشه مشکلی پیش نمیاد.
سلام سوالی برام پیش اومده ماشینم تیپ دو هست ولی سفتکن تسمه دینام تیپ یکی چون اکثر مکانیکها باهش آشنایی ندارن با زور و فشار باعث خرابیش شدن و متاسفانه کمیاب و گرون هم هست حالا سوالم اینه که سفت کن تسمه دینام پیچهاش رو بلوک سیلندر هست یا پایه دینام و کولر اگر رو پایه هست نه بلوک میشه سیستم سفتکن رو به تیپ دویی تغییر بدم؟ ممنون میشم پاسخ بدید
سلام به مقاله زیر مراجعه کنید.
https://www.ameg.ir/%D8%AA%D8%B9%D9%88%DB%8C%D8%B6-%D8%AA%D8%B3%D9%85%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85-206%D9%85%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B1-tu3-tu5/
سلام خودرو ۲۰۶ هنگام روشن شدن صدا نمیده ولی بعد گرم شدن از قسمت تسمه سفت کن
دینام صدای جیر جیر میاد ممکنه از تسمه باشه یا تسمه سفت بسته باشه؟
سلام کمی صابون جامد به بخش داخلی تسمه بمالید اگه برطرف شد ایراد از تسمه هست ولی اگه همچنان صدا وجود داشت صدای تسمه سفت کن و هرزگردها هم بررسی کنید که اگه صدا داشته باشند باید تعویض بشن.
منهم همین مشکل رو دارم اگه ایراد رو پیدا کردی به من بگو
سلام شب بخیرماشین من۲۰۶هست دوتاتسمه سفت کن گرفتم همش صدا میده ببخشید مشکل چی هست لطفا راهنمایی کنید مشکل کجاست
سلام اگه منظورتون تسمه سفت کن مربوط به تسمه تایم هست که بسیار خطرناک هست و بهتره سریعا تعویض کنید تا باعث پاره شدن تسمه تایم و آسیبهای بعدی نشه ولی اگه منظورتون تسمه سفت کن مربوط به تسمه دینام هست، حساسیت کمتری داره ولی ممکنه ایراد از تسمه باشه. کمی صابون جامد به تسمه بمالید اگه صداش کم شد نشون میده که از تسمه هست ولی اگه از بلبرینگ تسمه سفت کن باشه که باید تسمه سفت کن رو عوض کرد.
سلام خدمت شما.موقع حرکت اولیه و یا اولی که میخوای گاز بدیم یه صدای تق تق از سمت تسمه سفت کن دینام میاد و موقع گاز دادن اولیه،تسمه سفت کن یه کم حرکت میکنه به نظر شما تسمه سفت کن خراب شده ؟ موتور Ef7 هستش
سلام مجدد حرکت اولیه تسمه سفت کن خیلی دور از انتظار نیست و از وظایف تسم سفت کن هست ولی اگه صدا داره، بلبرینگ یا اجزای داخلیش خراب شده و حتما باید عوض بشه تا از پاره شدن تسمه دینام پیشگیری بشه.
سلام ممنون از لطف و راهنمایی شما دوست عزیز سپاسگزارم.
سلام سلامت باشید.