شماره موتور دستکوب و شاسی دستکوب؛ تشخیص، جریمه و راه قانونی

شماره شاسی یا شماره موتور دستکوب به شماره‌ای گفته می‌شود که بعد از تولید خودرو، به‌صورت غیرفابریک حک، تغییر یا جابه‌جا شده باشد. نشانه‌های آن معمولاً تفاوت در فونت و اندازه اعداد، فاصله نامنظم بین کاراکترها، ناهم‌راستایی آن‌ها و آثار جوش یا سنگ‌فرز در محل حک است. دستکاری بدون مجوز در این شماره‌ها طبق ماده ۷۲۰ قانون مجازات اسلامی جرم محسوب می‌شود و چنین خودرویی در مرکز تعویض پلاک تایید اصالت نمی‌شود و برای بررسی به پلیس آگاهی ارجاع داده می‌شود. در این مقاله روش تشخیص شماره شاسی و موتور دستکوب، جریمه قانونی آن و کاری که اگر خودروی شما دستکوب بود باید انجام دهید را توضیح می‌دهیم؛ مبحثی که یکی از سرفصل‌های دوره آموزش کارشناسی خودرو ایمگ است.

از طرفی از دیدگاه حقوقی و به منظور پیشگیری از مخاطرات اجتماعی همچون سرقت، ایمنی، امنیت و غیره عدم مخدوش شدن شماره های حک شده در قسمت های مختلف خودرو بسیار حائز اهمیت می باشد به طور مثال اگر بر روی یک خودرو مجهز به موتور 2 لیتری به صورت غیر مجاز موتور 3 لیتری نصب شود ممکن است مشکلات ایمنی خاصی را ایجاد نماید.

عدم تایید اصالت خودرو در تعویض پلاک؛ ۵ دلیل اصلی

بسیاری از خریداران خودرو تصور می‌کنند تنها سلامت فنی یا رنگ بدنه اهمیت دارد، اما در مراکز تعویض پلاک، «اصالت هویت» خودرو اولین چیزی است که بررسی می‌شود. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، خودرو فاقد اصالت شناخته شده و به مراجع قضایی ارجاع داده می‌شود:

1. دستکوب بودن شماره شاسی (Re-stamped VIN)

   شایع‌ترین دلیل عدم تایید اصالت، حک غیرفابریک شماره شاسی است. اگر فونت اعداد، فاصله بین آن‌ها یا عمق حکاکی با استانداردهای کارخانه متفاوت باشد، کارشناس متوجه دست‌کوب بودن آن می‌شود. این اتفاق معمولاً در خودروهای سرقتی یا خودروهایی که شاسی آن‌ها به صورت غیرقانونی تعویض شده، رخ می‌دهد.

2. برش و جوشکاری در اطراف محل حک شماره شاسی

   گاهی کلاهبرداران قطعه فلزی حاوی شماره شاسی را از یک خودروی تصادفی یا اوراقی جدا کرده و روی بدنه خودروی دیگری جوش می‌دهند. هرگونه آثار سنگ‌فرز، جوشکاری غیرمعمول یا بتونه‌کاری در محدوده حک شماره شاسی، به معنای تعویض بخش بریده‌شده و عدم اصالت خودرو است. برای این منظور مقاله بازرسی نقاط جوش در کارشناسی بدنه خودرو و تشخیص فابریک بودن و تعمیرات آن را مطالعه نمایید.

3. شماره موتور دستکوب یا مغایر با کارت و سند

   شماره موتور باید دقیقاً با آنچه در برگ سبز و کارت خودرو درج شده، مطابقت داشته باشد. اگر موتور خودرو به دلیل خرابی تعویض شده باشد اما مراحل قانونی آن (دریافت مجوز از راهور) طی نشده باشد، اصالت فنی خودرو تایید نخواهد شد.

4. مخدوش بودن پلاک مشخصات فلزی

   پلاک فلزی که معمولاً در سینی جلو یا روی دیواره موتور قرار دارد، حاوی اطلاعات حیاتی خودرو است. اگر این پلاک مخدوش شده باشد، میخ‌پرچ‌های آن فابریک نباشد یا علائمی از جابه‌جایی پلاک وجود داشته باشد، اصالت خودرو زیر سوال می‌رود.

5. تعویض غیرقانونی اتاق یا قطعات اصلی شاسی

   اگر اتاق خودرو به صورت کامل تعویض شده باشد (بدون مجوز) یا بخش‌های اصلی شاسی خودرو (مثل سرشاسی‌ها در برخی مدل‌ها) به گونه‌ای تعویض شده باشند که شماره‌های حک شده روی آن‌ها تحت تاثیر قرار گرفته باشد، خودرو در مرکز تعویض پلاک با مشکل جدی مواجه خواهد شد.

نحوه تشخیص شماره شاسی دستکوب؛ ۵ روش کاربردی

بررسی حک شماره شاسی (VIN) صرفاً خواندن اعداد نیست؛ بلکه آنالیز دقیق هندسه و متالورژی محل حک است و همین معیارها برای بررسی شماره موتور هم به کار می‌روند. در هنگام کارشناسی، ۵ مورد زیر را به عنوان خط قرمز در نظر بگیرید:

1. آنالیز فونت و کاراکترها: نوع فونت تمامی اعداد و حروف باید کاملاً یکسان و مطابق با استاندارد کمپانی سازنده باشد. هرگونه مخدوش بودن یا تغییر در انحنای حروف، نشانه بازسازی دستی شماره است.
2. تست مقیاس (اندازه فونت): اندازه تمامی کاراکترها باید دقیقاً هم‌سایز باشند. در صورت مشاهده کوچک‌ترین تفاوت در ابعاد (قد یا پهنای اعداد)، اصالت شاسی مورد تایید نیست.
3. بررسی فواصل (Spacing): فاصله بین تمامی اعداد و حروف باید میلی‌متری و کاملاً برابر باشد. ایجاد فاصله نامتعارف معمولاً به دلیل پر کردن عدد قبلی و حک عدد جدید رخ می‌دهد.
4. هم‌راستایی (Alignment): کاراکترهای حک شده باید دقیقاً روی یک خط مستقیم قرار داشته باشند. هرگونه بالا و پایین بودن اعداد (پله‌ای بودن) نشان‌دهنده حک غیرفابریک و دستی است.
5. بازرسی متالورژی (جوش و برش): یکی از خطرناک‌ترین روش‌های جعل، بریدن تکه فلز شماره شاسی و جوش دادن ورق جدید است. اطراف محل حک را به دقت بررسی کنید؛ وجود آثار جوشکاری، سنگ‌فرز، بتونه یا تغییر در ضخامت ورق در این ناحیه، نشانه قطعی دستکاری و عدم اصالت خودرو است.

شماره موتور دستکوب چیست و چطور تشخیص داده می‌شود؟

شماره موتور دستکوب یعنی شماره‌ای که روی تنه موتور به‌صورت غیرفابریک حک شده یا با شماره درج‌شده در کارت و سند خودرو مطابقت ندارد. این وضعیت معمولاً به سه دلیل پیش می‌آید: موتور خودرو به دلیل خرابی تعویض شده ولی مراحل قانونی آن طی نشده است، موتور یک خودروی سرقتی یا اوراقی روی خودرو نصب شده و شماره‌اش دستکاری شده است، یا شماره اصلی در اثر خوردگی، تراشکاری یا تعمیر بلوک از بین رفته و به‌صورت دستی دوباره کوبیده شده است. در هر سه حالت، شماره موتور دستکوب در مرکز تعویض پلاک تشخیص داده می‌شود و خودرو تا روشن شدن وضعیت، تایید اصالت نمی‌شود.

شماره موتور کجاست؟

شماره موتور روی بدنه بلوک سیلندر یا همان تنه موتور حک می‌شود و در بیشتر خودروها نزدیک محل اتصال موتور به گیربکس قرار دارد. محل دقیق آن در هر مدل فرق می‌کند و در برخی خودروها برای دیدنش باید از زیر خودرو یا با کنار زدن قطعات اطراف به آن دسترسی پیدا کرد. همین شماره در کارت خودرو و سند مالکیت هم درج شده است و اولین قدم در کارشناسی، تطبیق دقیق این دو با هم است.

فرق شماره موتور دستکوب با فابریک

شماره موتور فابریک با دستگاه و در کارخانه حک می‌شود، بنابراین همه کاراکترها عمق، اندازه و فاصله یکسانی دارند و روی یک خط کاملاً صاف قرار گرفته‌اند. روش حک هم برای هر مدل ثابت است؛ اگر روش حک یک موتور با سایر خودروهای همان مدل فرق داشت، باید به آن مشکوک شد. در شماره دستکوب که معمولاً با سنبه و چکش کوبیده می‌شود، عمق ضربه‌ها یکنواخت نیست، بعضی اعداد کج یا بالا و پایین‌اند و فاصله‌ها نامنظم است. نشانه‌ی مهم دیگر، سطح اطراف شماره است: در موتور فابریک، بافت سطح ریخته‌گری بلوک دست‌نخورده است، اما در شماره دستکوب معمولاً آثار سنگ‌زدن، صاف شدن سطح، رنگ یا ضدزنگ تازه در محدوده‌ی شماره دیده می‌شود، چون شماره قبلی ابتدا پاک شده است.

اگر شماره موتور یا شاسی دستکوب باشد چه باید کرد؟

کاری که باید انجام دهید بستگی دارد به اینکه هنوز خودرو را نخریده‌اید یا خودرو به نام شماست و در مرکز تعویض پلاک مشکل آن مشخص شده است.

اگر قبل از خرید متوجه دستکوب بودن شدید

اگر در کارشناسی پیش از خرید خودرو، نشانه‌ای از دستکاری در شماره موتور یا شاسی دیدید، بهترین کار انصراف از معامله است. حتی اگر فروشنده توضیحی مثل تعویض موتور به دلیل خرابی ارائه کند، تنها مدرکی که ارزش دارد مجوز رسمی تعویض موتور از راهور و درج شماره جدید در مدارک خودرو است. خرید خودرویی که اصالتش تایید نشده، یعنی پذیرفتن ریسک توقیف خودرو و روندی طولانی در آگاهی که ممکن است ماه‌ها طول بکشد.

مراحل رسیدگی اگر خودروی شما در تعویض پلاک دستکوب شناخته شد

1. معرفی به پلیس آگاهی: مرکز تعویض پلاک خودرو را تایید اصالت نمی‌کند و برای بررسی سوابق و کارشناسی تخصصی به پلیس آگاهی معرفی می‌کند.
2. استعلام سوابق و کارشناسی: آگاهی سوابق سرقت خودرو و موتور را استعلام می‌کند و کارشناس، محل حک را بررسی می‌کند.
3. ارائه مدارک: سند و کارت خودرو، قولنامه‌ها و در صورت تعویض موتور، فاکتور رسمی خرید موتور را همراه داشته باشید.
4. نتیجه بررسی: اگر شماره جعل شده ولی خودرو سرقتی نباشد، ارقام دستکاری‌شده محو و شماره واقعی به حالت اولیه برگردانده می‌شود و خودرو به مالک تحویل داده می‌شود. اگر موتور فقط بدون مجوز تعویض شده باشد، پس از پرداخت جریمه، سند در مرکز تعویض پلاک اصلاح می‌شود. در صورت کشف سرقت یا جعل عمدی، پرونده به مرجع قضایی ارسال می‌شود.
5. بازگشت به مرکز تعویض پلاک: پس از پایان رسیدگی، خودرو دوباره برای تایید اصالت و تعویض پلاک مراجعه می‌کند.

شرایط تعویض قانونی موتور و حک شماره جدید

مالکی که قصد تعویض موتور، شاسی یا اتاق خودرو را دارد، باید پیش از تعویض با مدارک خودرو به مرکز تعویض پلاک مراجعه کند و مجوز بگیرد تا پس از تعویض، شماره جدید در سند و کارت خودرو ثبت شود. موتور جایگزین باید نو باشد و از نظر تعداد سیلندر و نوع سوخت با موتور قبلی یکسان باشد، و محل حک شماره موتور، اتاق یا شاسی جدید نباید سنگ خورده باشد. هزینه این مراحل شامل تعرفه‌های مرکز تعویض پلاک است و بهتر است پیش از اقدام، مبلغ به‌روز آن را از همان مرکز استعلام کنید.

جریمه دستکوب بودن شماره موتور و شاسی چقدر است؟

طبق ماده ۷۲۰ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، هر کس بدون مجوز راهنمایی و رانندگی در شماره شاسی، شماره موتور یا پلاک‌های موتور و شاسی که کارخانه حک یا نصب کرده تغییری ایجاد کند و آن را از حالت اصلی کارخانه خارج کند، به حبس از شش ماه تا یک سال محکوم می‌شود. این مجازات مربوط به کسی است که دستکاری را انجام داده است.
اما اگر موتور، شاسی یا اتاق خودرو بدون جعل شماره و فقط بدون گرفتن مجوز از راهور تعویض شده باشد، موضوع مشمول ماده ۷۲۰ نیست و تخلف رانندگی محسوب می‌شود. در این حالت طبق ماده ۳۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، مالک به تشخیص واحد رسیدگی به اعتراضات به پرداخت جریمه‌ای معادل یک‌چهارم تا یک‌هشتم قیمت قطعه تعویض‌شده محکوم می‌شود و اگر قطعه سرقتی نباشد، سند خودرو در مرکز تعویض پلاک اصلاح می‌شود.
خریداری که ناآگاهانه خودروی دستکوب خریده و بتواند ناآگاهی خود را ثابت کند، مشمول مجازات کیفری نمی‌شود، اما خودرو تا پایان رسیدگی توقیف می‌ماند و خریدار می‌تواند برای جبران خسارت از طریق مراجع قضایی علیه فروشنده اقدام کند.

تشخیص پرچ فابریک و اصالت پلاک مشخصات خودرو

پلاک فلزی مشخصات خودرو که معمولاً روی سینی جلو یا دیواره محفظه موتور نصب می‌شود، شناسنامه دوم خودرو است و اطلاعات آن باید با شماره شاسی و کارت خودرو مطابقت داشته باشد. این پلاک در کارخانه با پرچ به بدنه متصل می‌شود، بنابراین پرچ‌های فابریک همه از یک نوع و یک اندازه‌اند، سرشان یکنواخت است و آثار ابزار یا ضربه روی آن‌ها دیده نمی‌شود. اگر پلاک با چسب نصب شده باشد، پرچ‌ها با هم فرق داشته باشند، دور سوراخ‌ها آثار سوراخکاری مجدد یا سوراخ اضافه دیده شود یا خود پلاک خم، خراش یا ساییدگی داشته باشد، احتمال جابه‌جایی پلاک یا دستکاری هویت خودرو جدی است.

سوالات متداول

شماره موتور دستکوب یعنی چه؟

یعنی شماره‌ای که روی تنه موتور به‌صورت غیرفابریک حک شده یا با شماره درج‌شده در کارت و سند خودرو مطابقت ندارد. این وضعیت معمولاً به دلیل تعویض موتور بدون طی مراحل قانونی، نصب موتور سرقتی یا اوراقی، یا کوبیدن دستی شماره بعد از پاک شدن شماره اصلی پیش می‌آید.

شماره شاسی دستکوب چیست؟

شماره شاسی دستکوب به شماره‌ای گفته می‌شود که پس از تولید، به‌صورت غیرفابریک روی بدنه خودرو حک شده باشد. نشانه‌های اصلی آن تفاوت در فونت، فاصله نامتعارف بین اعداد، عدم هم‌راستایی کاراکترها یا وجود آثار جوشکاری در اطراف محل حک است.

فرق شماره موتور دستکوب با فابریک چیست؟

شماره فابریک با دستگاه حک می‌شود و همه کاراکترهایش عمق، اندازه و فاصله یکسانی دارند و روی یک خط صاف‌اند. شماره دستکوب معمولاً عمق ضربه نایکنواخت، اعداد کج یا پله‌ای و فاصله‌های نامنظم دارد و اطراف آن آثار سنگ‌زدن، صاف شدن سطح یا رنگ تازه دیده می‌شود.

جریمه دستکوب بودن شماره شاسی چقدر است؟

طبق ماده ۷۲۰ قانون مجازات اسلامی، کسی که بدون مجوز در شماره شاسی یا موتور دستکاری کند به حبس از شش ماه تا یک سال محکوم می‌شود. اگر موتور یا شاسی فقط بدون مجوز تعویض شده باشد، طبق ماده ۳۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی جریمه آن یک‌چهارم تا یک‌هشتم قیمت قطعه است.

اگر شماره شاسی دستکوب باشد چه باید کرد؟

اگر هنوز خودرو را نخریده‌اید، از معامله انصراف دهید. اگر خودرو به نام شماست و در مرکز تعویض پلاک تایید اصالت نشده، خودرو به پلیس آگاهی معرفی می‌شود؛ باید سند، کارت و قولنامه‌ها را ارائه دهید تا سوابق خودرو بررسی شود. اگر خودرو سرقتی نباشد، شماره واقعی به حالت اولیه برگردانده می‌شود و پس از آن می‌توانید برای تعویض پلاک مراجعه کنید.

آیا خریدار خودروی دستکوب مجازات می‌شود؟

خریداری که ناآگاهانه چنین خودرویی خریده و بتواند ناآگاهی خود را اثبات کند، مشمول مجازات کیفری نمی‌شود؛ اما خودرو تا پایان رسیدگی توقیف خواهد شد. خریدار می‌تواند برای جبران خسارت از طریق مراجع قضایی علیه فروشنده اقدام کند.

آیا می‌توان ماشینی که موتورش دستکوب است را فروخت؟

فروش رسمی چنین خودرویی عملاً ممکن نیست، چون نقل و انتقال سند به تعویض پلاک نیاز دارد و خودرو تا تایید اصالت در مرکز تعویض پلاک، پلاک نمی‌شود. فروش قولنامه‌ای هم مشکل را به خریدار منتقل می‌کند و فروشنده را در معرض دعوای حقوقی قرار می‌دهد. راه درست، حل مشکل در آگاهی یا اصلاح سند پیش از فروش است.

چرا خودرو در مرکز تعویض پلاک تایید اصالت نمی‌شود؟

شایع‌ترین دلایل عبارت‌اند از دستکوب بودن شماره شاسی، جوشکاری در محدوده حک، مغایرت شماره موتور با سند، مخدوش بودن پلاک مشخصات فلزی و تعویض غیرقانونی اتاق. در این موارد خودرو برای بررسی بیشتر به پلیس آگاهی معرفی می‌شود.