علت سوختن ایسیو (کامپیوتر خودرو) چیست؟ ۱۰ دلیل اصلی و راه‌های پیشگیری

علت سوختن ایسیو (کامپیوتر خودرو) در بیشتر موارد یکی از این ۱۰ عامل است: نوسان ولتاژ برق، نفوذ آب و رطوبت، دمای بیش از حد، اتصال کوتاه در سیم‌کشی، باتری یا دینام معیوب، ضربه و لرزش شدید، اتصال اشتباه پایه‌ها، قطعات غیراستاندارد، محافظ ایسیو و الکتریسیته ساکن. در این مقاله توضیح می‌دهیم هر کدام از این عوامل چطور به ECU آسیب می‌زند، سوختن ایسیو چه علائمی دارد و چطور می‌توان از آن جلوگیری کرد. گاهی هم با یک تشخیص درست، استفاده از لوازم تعمیرات ایسیو استاندارد یا یک پروگرام کردن ایسیو ساده، می‌توان از تعویض کامل این قطعه گران‌قیمت (کامپیوتر ماشین) جلوگیری کرد.

چک لیست دلایل سوختن ایسیو

ایسیو (ECU) که بر گرفته از کلمات Electronic Control Unit است که امروزه به آن کامپیوتر خودرو نیز می‌گویند، یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین قطعات الکترونیکی در سیستم‌های مکاترونیکی خودرو از قبیل سیستم سوخت و جرقه، سیستم ترمز ضد قفل یا ABS، ایربگ، گیربکس اتوماتیک، نودهای مالتی‌پلکس و غیره ماشین‌های امروزی است. وظیفه اصلی این قطعه کنترل و مدیریت عملکرد بخش‌های مختلف سیستم‌های مکاترونیکی خودرو است.

شکل 1 یکی از  انوع ایسیو را نشان می‌دهد. هرگونه اختلال یا سوختگی در ایسیو می‌تواند عملکرد خودرو را مختل کرده و حتی باعث از کار افتادن کامل خودرو شود.

شکل 1- یک نوع ایسیو خودرو

وظایف ایسیو (ECU) چیست و چرا از کار افتادن آن خطرناک است؟

قبل از بررسی دلایل سوختن ایسیو، بهتر است با وظایف ایسیوی موتور که در واقع یک میکروکامپیوتر کوچک است آشنا شویم:

• کنترل میزان پاشش سوخت
• کنترل زمان پاشش سوخت
• تنظیم زمان جرقه‌زنی شمع‌ها
• کنترل دور موتور و میزان هوای ورودی
• مدیریت عملکرد سنسورها (اکسیژن، دما، فشار و…)
• ایجاد ارتباط با سایر ایسیوها و نودهای مالتی‌پلکس از طریق شبکه

همانگونه که ملاحظه می‌شود، پارامترهای حیاتی برای روشن شدن موتور، توسط ایسیو کنترل می‌شود و بنابراین هرگونه خرابی یا سوختگی در ایسیو می‌تواند تاثیر مستقیمی بر کارکرد موتور و راندمان خودرو بگذارد.

۱۰ دلیل اصلی سوختن ایسیو؛ چرا ECU از کار می‌افتد؟

• نوسانات ولتاژ برق خودرو

  یکی از رایج‌ترین دلایل سوختن ایسیو، افزایش یا کاهش ناگهانی ولتاژ در سیستم‌های برقی خودرو است. این مشکل معمولاً به دلیل ایراد در کارکرد سیستم شارژ شامل دینام یا آلترناتور، آفتامات یا رگولاتور و باتری است. لازم به توضیح است که بروز عیب و نقص در سیم‌کشی خودرو نیز می‌تواند باعث بروز جرقه و نوسان ولتاژ جریان برق شود. لذا حتما باید از محکم و تمیز بودن تمامی اتصالات بخصوص اتصال بدنه‌ها اطمنیان حاصل کرد. شکل 2 یک نوع زنگ زدگی و آزاد شدن اتصال بدنه را نشان می‌دهد.

شکل 2- زنگ زدگی اتصال بدنه و آزاد شدن سیم اتصال بدنه

• نفوذ آب یا رطوبت

  از آنجایی که آب رسانای الکتریکی است، نفوذ آب در کانکتورهای ایسیو و یا داخل ایسیو باعث ایجاد اتصالی می‌شود و این موضوع باعث نشتی جریان برق، متصل شدن پایه‌های مختلف به یکدیگر و نهایت آسیب دیدن یا سوختگی اجزای الکترونیکی ایسیو، مدار چاپی ایسیو و غیره می‌شود. ایسیو معمولاً در محلی نصب می‌شود که در معرض گرد و غبار یا رطوبت قرار نداشته باشد. نفوذ آب از طریق باران، شست‌وشوی موتور یا ترک‌خوردگی جعبه محافظ، یکی از عوامل مهم سوختگی ایسیو است. به طور خلاصه و مطابق شکل 3 رطوبت باعث اتصال کوتاه در مدارهای داخلی ایسیو شده و عملکرد آن را مختل می‌کند.

شکل 3- نفوذ آب در ایسیو

از سویی مطابق شکل 4، نفوذ آب در قسمت‌های مختلف مدارهای برقی خودرو باعث ایجاد سولفات می‌شود که این موضوع نیز باعث افزایش مقاومت الکتریکی در بخش‌های مختلف شده و کارکرد ایسیو را دچار اختلال می‌کند.

شکل 4-ایجاد سولفات و زنگ‌زدگی به دلیل نفوذ آب در مدارهای الکتریکی خودرو

•  دمای بیش از حد موتور

  قطعات الکترونیکی در مقابل حرارت زیاد مقاوم نیستند و به عبارتی حرارت بالا یکی از دشمنان اصلی قطعات الکترونیکی است. اگر موتور بیش از حد داغ شود، یا برخی موانع مانند محافظ ایسیو باعث عدم تبادل حرارتی ایسیو با هوای محیط شود، ایسیو به شدت داغ می‌شود و این افزایش حرارت باعث آسیب دیدن قطعات الکترونیکی ایسیو می‌شود. در برخی موارد ایرادهای ایجاد شده به صورت موقت نمایان می‌شود به نحوی که کارکرد ایسیو و خودرو دچار اختلال می‌شود ولی در شرایطی دیگر که آسیب‌های جدی به قطعات الکترونیکی و ایسیو وارد می‌شود باعث سوختن، ذوب شدن یا فقدان کارکرد مناسب قطعات الکترونیک می‌شود و این موضوع باعث اختلال در کارکرد ایسیو و خودرو می‌شود. شکل 5، تاثیر حرارت زیاد بر ایسیو را نشان می‌دهد.

شکل 5- تاثیر حرارت زیاد بر ایسیو

•  اتصال کوتاه در سیم‌کشی

  اگر در سیم‌کشی خودرو اتصال کوتاه رخ دهد، جریان غیرعادی برق به ایسیو منتقل شده و باعث سوختن آن می‌شود. در پاره‌ای از موارد، دسته سیم بین قطعات مکانیکی فشرده و لهیده می‌شود و باعث ایجاد اتصال سیم‌ها با یکدیگر و بعضا بدنه خودرو می‌شود و این موضوع می‌تواند آسیب جدی را به ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس برساند. به همین دلیل یکی از مواردی که در دوره 4 روزه 40 ساعته برق خودروهای داخلی که در مجموعه ایمگ در دانشگاه صنعتی شریف برگزار می‌شود مورد بررسی قرار می‌گیرد رعایت نکات ایمنی در پیشگیری از ایجاد اتصالی و همچنین نحوه عیب‌یابی و رفع عیب در اتصالی سیم‌کشی خودرو است. از اینرو استفاده از سیم‌کشی غیراستاندارد یا تعمیرات غیرحرفه‌ای می‌تواند زمینه را برای بروز اتصالی در سیم‌کشی فراهم کند و باعث آسیب جدی به ایسیو و نودهای مالتی پلکس شود. شکل 6 بروز اتصالی در سیم‌کشی خودرو را نشان می‌دهد.

شکل 6- اتصالی در سیم‌کشی خودرو

• استفاده از باتری یا دینام معیوب

  بزرگترین و قوی‌ترین نوسان‌گیر تغییرات ناگهانی ولتاژ سیستم شارژ و سایر سیستم‌های برقی خودرو، باتری است. لذا همواره باید وضعیت کارکرد باتری را بررسی کرد و در صورت بروز علائم خرابی باتری، نسبت به تعویض و جایگزینی آن باید اقدام کرد. مهمترین نکته عملیاتی این است که هرگز هنگام روشن بودن موتور، اتصالات باتری را جدا نکرد. در صورت جدا کردن اتصالات باتری، نوسان ولتاژ بزرگی در شبکه برقی خودرو ایجاد می‌شود که باعث سوخت اجزای الکترونیکی مدارهای برقی خودرو خواهد شد. از طرفی دینام یا آلترناتور معیوب و همچنین آفتامات یا رگولاتور با کارکرد نامناسب هم می‌تواند تغییرات زیاد ولتاژ را ایجاد کند که این موضوع نیز تهدیدی بسیار جدی برای کارکرد مناسب ایسیو ایجاد می‌کند. شکل 7، ایجاد جرقه هنگام بازی کردن اتصالات باتری حین روشن بودن موتور را نشان می‌دهد.

شکل 7-ایجاد جرقه هنگام باز کردن اتصالات باتری حین روشن بودن موتور

• ضربه یا لرزش شدید

  قطعات و اجزای الکترونیکی در مقابل ضربه و لرزش شدید مقاوم نیستند و به راحتی دچار آسیب جدی می‌شوند. از سویی ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس خودرو متشکل از یک برد الکترونیکی چند لایه ظریف بعلاوه تعداد زیادی قطعات الکترونیکی حساس هستند. لذا اعمال ضربه و لرزش شدید باعث بروز شکستگی، ترک و آسیب در برد الکترونیکی و قطعات الکترونیکی می‌شود. ایجاد شکستگی، ترک و آسیب در لحیم پایه‌های قطعات الکترونیکی، مدار چاپی، برد و قطعات الکترونیکی باعث اختلال در کارکرد ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس خودرو می‌شود. شکل 8، ترک در برد ایسیو را نشان می‌دهد.

شکل 8- ترک در برد ایسیو

• اشتباه در اتصال پایه‌ها

  یکی از شایع ترین دلایل سوختن ایسیو خودرو اشتباه در اتصال پایه ها ست  زیرا هر کدام از پایه‌های ایسیو مختص نوع و مقدار سیگنال ولتاژ خاصی است که اگر به اشتباه ولتاژ دیگری به آن اعمال شود باعث آسیب دیدن و بعضا سوخت اجزای الکترونیکی، برد، مدار چاپی و ذوب شدن لحیم پایه‌ها می‌شود. به طور مثال اگر به پایه‌ای که برای برق بدنه در نظر گرفته شده است برق 12 ولت اعمال شود باعث آسیب دیدن ایسیو می‌شود. از اینرو هنگام متصل کردن کانکتور ایسیو و همچنین کانکتورهای دسته سیم، باید دقت کافی را مد نظر قرار داد و قبل از اتصال باتری، حتما باید تمامی کانکتورها و پایه‌ها را مجددا بررسی کرد و در صورت تغییر شکل، خم شدن اتصال به پین‌های کناری اصلاحات موردنظر را انجام داد و در نهایت از صحت اتصال آنها اطمینان حاصل کرد.

شکل 9 نتیجه اتصال اشتباه پایه‌های ایسیو را نشان می‌دهد.

شکل 9- سوختن ایسیو به دلیل اتصال اشتباه پایه‌های ایسیو

• استفاده از قطعات متفرقه و غیر استاندارد

  قطعات الکترونیکی، بردهای ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس نسبت به سیگنال ولتاژ الکتریکی بسیار حساس هستند. لذا باید توجه داشت که نصب دینام، آفتامات، باتری، سنسورها، رله‌ها، سیم‌کشی، کانکتور یا قطعات الکترونیکی متفرقه می‌تواند باعث ایجاد اختلال در شبکه برقی خودرو شود و این موضوع سبب می‌شود که ارسال سیگنال‌های اشتباه به ایسیو شود و در نهایت باعث سوختگی آن گردد. شکل 10 نوعی کانکتور غیر استاندارد را نشان می‌دهد.

شکل 10- نوعی کانکتور غیر استاندارد در سیم‌کشی خودرو

• استفاده از محافظ ایسیو

  یکی از مشکلاتی که در کشور ما گریبان‌گیر مردم شده است سرقت ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس است. لذا برای پیشگیری از سرقت ایسیو، مالکین خودرو مطابق شکل 11 از محافظ ایسیو استفاده می‌کنند.

شکل 11- نوعی محافظ ایسیو

محافظ ایسیو فرایند سرقت ایسیو را طولانی می‌کند و بعضا از سرقت ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس پیشگیری می‌کند ولی دو مشکل عمده برای ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس ایجاد می‌کند:

1. محافظ ایسیو از تبادل حرارتی ایسیو با هوای محیط پیشگیری می‌کند و این موضوع باعث داغ شدن بیش از حد ایسیو می‌شود. از آنجایی که قطعات الکترونیکی، مدار چاپی و ایسیو در مقابل افزایش بی رویه حرارت مقاوم نیستند، آسیب‌ها و خسارات متعددی برای ایسیو و نودهای مالتی پلکس ایجاد کرده و بعضا باعث سوختن آن می‌شود.
2. معمولا محافظ‌های ایسیو، سازگاری هندسی مناسبی با ایسیو و محل نصب ایسیو روی خودرو ندارند و این موضوع باعث می‌شود که نیروی بیش از حد و معمولا غیر متقارنی به ایسیو اعمال می‌شود که باعث تخریب مدار چاپی و برد ایسیو می‌شود. از اینرو افزایش دمای برد ایسیو از یکسو و اعوجاج و اعمال نیروی غیرمتقارن به ایسیو از سوی دیگر باعث بروز تدریجی ترک، شکستگی و جدا شدن لحیم‌های پایه‌های قطعات الکترونیکی ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس می‌شود و مشکلات زیادی را ایجاد می‌کند.

• الکتریسیته ساکن

  با توجه به شکل 12، ولتاژ جرقه ناشی از تخلیه الکتریسیته ساکن بدن انسان به 20 کیلوولت می‌رسد( برای مطالعه بیشتر درباره الکتریسیته ساکن و روش های تخلیه آن به مقاله مربوطه مراجعه کنید.) ولی قطعات الکترونیکی هرگز قادر به تحمل جریان برق با این ولتاژ نیستند و دچار آسیب جدی شده و بعضا می‌سوزند.

شکل 12- جرقه ناشی از تخلیه الکتریسیته ساکن بدن انسان

بنابراین پیش از لمس قطعات الکترونیکی، پین‌های کانکتورها، بدنه ایسیو هنگام باز کردن و بستن، ابتدا یک شی فلزی مانند قاب فلزی در یا پنجره را لمس کنید تا از انتقال جریان برق با ولتاژ زیاد این قطعات و آسیب دیدن آنها پیشگیری شود.

چگونه می‌توان از سوختن ایسیو خودرو جلوگیری کرد؟

• نگهداری صحیح از سیستم برق خودرو

1. سرویس‌های دوره‌ای باتری و دینام
2.  استفاده از کابل‌ها و اتصالات استاندارد
3. تمیز، تقویت و محکم کردن اتصالات باتری، بخصوص اتصال بدنه‌ها

در صورت مشاهده هرگونه نوسان نور چراغ‌ها در تاریکی که بیانگر نوسان ولتاژ سیستم شارژ خودرو است، سریعاً به تعمیرکار مراجعه کنید تا سرویس‌های دوره‌ای سیستم شارژ خودرو را انجام دهد.

• جلوگیری از نفوذ آب به ایسیو

1. جلوگیری از شست‌وشوی غیر اصولی موتور
2. استفاده از محلول های مجاز و مورد اعتماد
3. پوشاندن تمامی کانکتورهای دسته سیم
4. اطمینان از سالم و بدون ترک بودن محفظه ایسیو

• کنترل دمای موتور

1. بررسی منظم سطح مایع خنک‌کننده (آب رادیاتور)
2. استفاده از روغن موتور استاندارد تا موتور بیش از حد داغ نشود.
3. در صورت مشاهده افزایش بی رویه دمای مایع خنک کننده موتور، سریعاً خودرو را متوقف کرده و علت را بررسی کنید.
4. از نصب عواملی که باعث کاهش تبادل حرارت ایسیو با محیط می‌شود، خودداری کنید

• استفاده از قطعات استاندارد

  همواره از سنسورها، رله‌ها، کانکتورها، دسته سیم‌ها و فیوزهای اصلی و استاندارد استفاده کنید. قطعات متفرقه و ارزان قیمت می‌توانند باعث آسیب جدی به ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس شوند.

• انجام سرویس‌های دوره‌ای

  سرویس‌ و نگهداری دوره‌ای خودرو می‌تواند از بروز مشکلات برقی و الکترونیکی جلوگیری کند. بررسی دوره‌ای باتری، دینام، سیم‌کشی، اتصالات، موتور و ایسیو یکی از بهترین راه‌های پیشگیری از سوختن ایسیو است.

علائم سوختن ایسیو چیست؟

مهم‌ترین علائم سوختن ایسیو شامل روشن شدن چراغ چک، خاموش شدن ناگهانی خودرو، ریپ زدن موتور و افزایش مصرف سوخت است. شناخت علائم خرابی ECU بسیار مهم است، زیرا می‌تواند از هزینه‌های سنگین جلوگیری کند. بسیاری از این علائم (مثل ریپ زدن یا مصرف سوخت بالا) همیشه به معنی سوختن سخت‌افزاری نیست. برای بررسی دقیق و گام‌به‌گام، حتماً مقاله علائم خرابی ایسیو را بخوانید تا ۸ نشانه حیاتی که تفاوت بین خرابی سنسور و سوختن ایسیو را مشخص می‌کند، بشناسید.

تعمیر ایسیو سوخته یا خرید ایسیو استوک؟

ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس به عنوان یکی از مهمترین قطعات سیستم‌های مکاترونیکی خودرو از قیمت بالایی برخوردار است و در صورت خرابی باعث اختلال در کارکرد خودرو می‌شود. برطرف کردن عیوب نرم‌افزاری آن با صرف زمان، انرژی و هزینه کمتری انجام ‌می‌شود در حالیکه عیب‌یابی و رفع عیب سخت‌افزاری ایسیو از پیچیدگی بیشتری برخوردار است و طبیعتا باعث صرف زمان، انرژی و هزینه بیشتری می‌شود و در برخی موارد نیز تعمیر ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس امکان‌پذیر نیست و باید نسبت به تعویض آن اقدام کرد.

البته در بازار ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس دست دوم یا استوک وجود دارد که معمولا بدون کد شده‌اند و با هزینه کمتری نسبت به ایسیو نو قابل تامین است ولی باید از صحت عملکرد این نوع ایسیوها و نودهای مالتی‌پلکس اطمینان حاصل کرد و از سویی بعضا به دلیل سرقت زیاد ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس، موانع حقوقی در مقابل خرید ایسیو و نود مالتی‌پلکس استوک وجود دارد که پیش از تهیه این نوع قطعات، باید نکات حقوقی و قانونی را مدنظر قرار داد.

آموزش تعمیرات ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس؛ یک مهارت ارزشمند

کسب مهارت تعمیر ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس همانند یادگیری هر نوع مهارت دیگری، از ارزش و اعتبار ذاتی قابل ملاحظه‌ای برخوردار است. با توجه به حجم خودروهای در حال تردد در کشور از یکسو و قیمت بالای ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس از سوی دیگر، باعث شده است که تعمیر ایسیو و تعمیر نودهای مالتی‌پلکس به یک مهارت ارزشمند تبدیل شود و درآمدزایی قابل توجهی را در پی داشته باشد.اگر نمی‌دانید یادگیری این مهارت را از کجا شروع کنید، مسیر گام‌به‌گام تعمیرکار ایسیو شدن را بخوانید. اگر می‌خواهید این مهارت را به‌صورت اصولی و با مدرک معتبر یاد بگیرید، می‌توانید در دوره آموزش تعمیرات ایسیو ایمگ در دانشگاه صنعتی شریف ثبت‌نام کنید.

سوالات متداول درباره سوختن ایسیو

آیا محافظ ایسیو باعث سوختن ایسیو می‌شود؟

بله ممکن است. محافظ ایسیو جلوی تبادل حرارت ایسیو با هوای محیط را می‌گیرد و باعث داغ شدن بیش از حد آن می‌شود. اگر هم با محل نصب سازگار نباشد، به برد فشار نامتقارن وارد می‌کند و به‌مرور باعث ترک برد و جدا شدن لحیم پایه‌های قطعات می‌شود.

باتری به باتری کردن اشتباه چطور ایسیو را می‌سوزاند؟

اگر قطب‌ها جابجا وصل شوند، جریان معکوس به مدارهای ایسیو می‌رسد. اگر دو باتری به‌صورت سری بسته شوند، ولتاژ به ۲۴ ولت می‌رسد. ایسیو حداکثر حدود ۱۶ ولت را تحمل می‌کند و ولتاژ بالاتر از آن باعث سوختنش می‌شود.

آیا موتورشویی باعث سوختن ایسیو می‌شود؟

بله، اگر غیراصولی انجام شود. نفوذ آب به کانکتورها یا داخل ایسیو باعث اتصال کوتاه و سوختگی می‌شود.

چراغ چک روشن شده؛ آیا ایسیو سوخته؟

نه لزوماً. چراغ چک دلایل زیادی دارد. برای تشخیص دقیق باید با دستگاه دیاگ کدهای خطا خوانده شود.

جمع‌بندی
ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس خودرو، واحد قیاسگر و تصمیم‌گیرنده سیستم‌های مکاترونیکی خودرو هستند و هرگونه آسیب، شکستگی یا سوختگی در آن می‌تواند عملکرد کلی خودرو را مختل کند. دلایل سوختن ایسیو معمولاً شامل نوسانات برق، نفوذ آب، دمای بالا، الکتریسیته ساکن، ضربه، سیم‌کشی معیوب و استفاده از قطعات غیراستاندارد است. با رعایت نکات ساده‌ای مانند نگهداری صحیح از سیستم برق خودرو، جلوگیری از نفوذ رطوبت، کنترل دمای موتور، پیشگیری از انتقال الکتریسیته ساکن و استفاده از قطعات استاندارد می‌توان از سوختن ایسیو جلوگیری کرد. یادگیری مهارت تعمیر ایسیو و نودهای مالتی‌پلکس، مسیری کاملا تخصصی و شغلی پرسود برای علاقه‌مندان به حوزه برق و الکترونیک خودرو است.