تایمینگ سوپاپ چیست؟ آموزش تایم گیری پراید، پژو و پیکان

تایمینگ سوپاپ یعنی زمان‌بندی دقیق باز و بسته شدن سوپاپ‌های هوا و دود نسبت به موقعیت پیستون و یکی از حیاتی‌ترین تنظیمات در تعمیر موتور خودرو است. اگر تایم موتور درست نباشد، افت توان، افزایش مصرف سوخت و در موارد شدید آسیب به سوپاپ‌ها اجتناب‌ناپذیر است. تایم گیری یکی از مباحث اصلی دوره تعمیر موتور خودرو ایرانی است. در این مقاله روش تایم گیری در خودروهای پراید، پژو ۴۰۵ و پیکان از جمله تایم گیری بدون علامت را به صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.

شكل 1- نمودار تایمینگ سوپاپ

تحلیل آوانس و ریتارد سوپاپ‌ها: طبق نمودار تایمینگ، سوپاپ هوا معمولاً ۱۲ درجه قبل از نقطه مرگ بالا (TDC) باز شده (آوانس سوپاپ هوا) و تا ۴۰ درجه بعد از نقطه مرگ پایین (BDC) باز می‌ماند (ریتارد سوپاپ هوا). این موضوع به دو دلیل حیاتی است:

• غلبه بر اینرسی سکون: جبران زمان لازم برای حرکت مخلوط سوخت و هوا که در مانیفولد ساکن هستند.

• استفاده از انرژی جنبشی: بهره‌گیری از سرعت هوای ورودی برای پر شدن بهتر سیلندر حتی زمانی که پیستون رو به بالا حرکت می‌کند.

مفهوم قیچی سوپاپ: در پایان زمان تخلیه، سوپاپ دود در حال بسته شدن و سوپاپ هوا در حال باز شدن است. به این وضعیت که هر دو سوپاپ یک سیلندر همزمان باز هستند، قیچی سوپاپ‌ها می‌گویند. در اکثر موتورها، این فرآیند حدود ۲۷ درجه از گردش میل‌لنگ را به خود اختصاص می‌دهد.

نکته فنی: یکی از کاربردهای اصلی تشخیص حالت قیچی سوپاپ، تنظیم دقیق تایمینگ موتور و پیدا کردن نقطه شروع فیلرگیری است. برای آموزش تخصصی فیلرگیری به مقاله آموزش فیلرگیری سوپاپ مراجعه کنید.

تایمینگ سوپاپ چیست و چرا اهمیت دارد؟

به منظور دستیابی به عملکرد مطلوب موتور و همچنین افزایش محسوس قدرت خروجی و کاهش مصرف سوخت، اطمینان از صحت تایمینگ سوپاپ خودرو یک ضرورت حیاتی است. تنظیم دقیق زمان‌بندی باز و بسته شدن سوپاپ‌ها، که از طریق هماهنگی دقیق بین گردش میل‌لنگ و میل‌سوپاپ به دست می‌آید، تضمین می‌کند که فرآیند احتراق در بهینه‌ترین حالت خود قرار داشته باشد. هرگونه انحراف در این تایم‌گیری می‌تواند منجر به افت شدید راندمان و لرزش موتور گردد.

روش تایم گیری موتور پیکان و نیسان (زنجیر تایم)

روش تايم گيری در خودروهايی كه انتقال قدرت از ميل لنگ به ميل سوپاپ بوسيله زنجير و چرخ زنجير صورت گرفته اند (مانند پيكان) مطابق شكل (3)با منطبق كردن علائم مربوط به تايمينگ سوپاپ برروی چرخ زنجيرهای ميل لنگ و ميل سوپاپ انجام می شود.

شكل 3- نحوه تايم گيری سوپاپ ها در موتورهای مجهز به زنجير تايمر

1-خارج ازمركز محرك پمپ بنزين 2- علامت تايمينگ روی چرخ زنجير ميل سوپاپ 3- راهنماي روغن 4- زنجير تايمينگ 5- ميل بادامك6- علامت تايمينگ روی چرخ زنجير ميل لنگ7- ميل لنگ

در خودروهای امروزی به دليل كاهش هزينه ساخت، كاهش  سر و صدا و غيره به جای استفاده از زنجير و چرخ زنجير برای انتقال قدرت از ميل لنگ به ميل سوپاپ از تسمه تايم  و چرخ تسمه استفاده می گردد.

تایم گیری پراید، پژو ۴۰۵ و سمند (تسمه تایم)

به طور مثال در خودرو پرايد از روند زيرجهت تعويض تسمه تايم يا تايم گیری مجدد استفاده می شود:

• علامت روی چرخ تسمه ميل لنگ را با علامت موجود برروی بدنه موتور مطابق شكل(4) منطبق كنيد.

شكل 4- منطبق كردن علامت روی چرخ تسمه ميل لنگ و علامت روی بدنه موتور

• علائم موجود برروی چرخ تسمه ميل بادامك را با توجه به شكل (5)با علائم موجود برروی بدنه موتور و درب سوپاپ ها منطبق نماييد.

شكل 5-منطبق كردن علائم روی چرخ تسمه ميل بادامك و علائم روی بدنه موتور و درب سوپاپ ها

• فنر و تسمه سفت كن را نصب كرده و با توجه به شكل (6) تسمه سفت كن را تا انتها كشيده تا فنر كاملاً باز شده و بوسيله سفت كردن پيچ آن تسمه سفت كرده را تثبيت نماييد.

شكل 6- نصب تسمه سفت كن

• بادرنظر گرفتن جهت دوران موتور ( راست گرد ) و قرار دادن فلش های موجود برروی تسمه تايم در جهت راست گرد مطابق شكل(7) تسمه تايمر را نصب كنيد.

شكل 7- نصب تسمه تايم

• پيچ تسمه سفت كن را شل نموده و ميل لنگ را چند دور بچرخانيد و از منطبق بودن علائم روی چرخ تسمه ها و علائم موجود برروی بدنه موتور و درپوش سوپاپ ها اطمينان حاصل كنيد . در صورت نياز شمع ها را بازكنيد تا موتور به راحتی دوران كند.
• مطابق شكل (8) تسمه سفت كن (تسمه سفت‌ کن اهرمی) را در موقعيت خود سفت نماييد و سپس با خط كش ميزان انعطاف پذيری تسمه تايم را اندازه گيری كنيد.اين مقدار بايد بين 12 تا 13 ميلی متر باشد.

روند تايم گيری دراكثر خودروها يكسان می باشد ، مثلا در موتور خودروهای سمند ، 405 و پارس روند تايم گيری تقريبا همانند پرايد می باشد با اين تفاوت كه به جهت افزايش دقت تايم گيری دو عدد سوراخ برروی چرخ تسمه های ميل بادامك و ميل لنگ قرار داده اند . در اين صورت ابتدا بوسيله پين مخصوصی كه در سوراخ چرخ تسمه ميل بادامك و سوراخ پشت آن كه برروی سرسيلندر قرار گرفته است ، ميل بادامك را تثبيت كرده و سپس با پينی ديگر كه در سوراخ چرخ تسمه يا پولی ميل لنگ و شيار پشت آن قرار می گيرد ميل لنگ نيز ثابت كرده و سپس تسمه تايم را تعويض می‌كنند.
در موتور TU3 خودرو پژو 206 تيپ 1 تا 3 روند مطابق فوق است با اين تفاوت كه عمل تثبيت كردن ميل لنگ با قرار دادن پينی در سوراخ موجود در بلوکه سیلندر و شيار واقع بر فلايويل انجام می شود.

سوالات متداول

تایمینگ سوپاپ چیست؟

تایمینگ سوپاپ یعنی زمان‌بندی دقیق باز و بسته شدن سوپاپ‌های هوا و دود نسبت به موقعیت پیستون. این هماهنگی از طریق تسمه یا زنجیر تایم بین میل‌لنگ و میل‌بادامک برقرار می‌شود. هرگونه انحراف در تایمینگ باعث افت توان، افزایش مصرف سوخت و لرزش موتور می‌شود موضوعی که در دوره آموزش تعمیر موتور هیوندای و کیا ایمگ به صورت عملی آموزش داده می‌شود.

حالت قیچی سوپاپ چیست و چه کاربردی دارد؟

قیچی سوپاپ حالتی است که در پایان زمان تخلیه، سوپاپ دود در حال بسته شدن و سوپاپ هوا در حال باز شدن است و هر دو سوپاپ یک سیلندر همزمان باز هستند. این حالت حدود ۲۷ درجه از گردش میل‌لنگ را می‌گیرد و یکی از مهم‌ترین کاربردهایش پیدا کردن نقطه شروع فیلرگیری و تنظیم دقیق تایمینگ است.

تایم گیری پراید بدون علامت چگونه انجام می‌شود؟

اگر علائم روی چرخ تسمه پاک شده باشند، می‌توان از روش قیچی سوپاپ استفاده کرد سیلندر شماره یک را در حالت قیچی قرار داده و سپس میل‌لنگ را تا TDC چرخاند.

تفاوت تایم گیری پراید با پژو ۴۰۵ چیست؟

روند کلی یکسان است، اما در پژو ۴۰۵، سمند و پارس برای افزایش دقت دو سوراخ روی چرخ تسمه میل‌بادامک و میل‌لنگ تعبیه شده که با پین مخصوص تثبیت می‌شوند. در پراید تایم گیری فقط با انطباق علائم روی چرخ تسمه‌ها انجام می‌شود.

تایم اشتباه موتور چه علائمی دارد؟

اگر تایم موتور درست نباشد ماشین سخت روشن می‌شود، صدای پوکی از مانیفولد می‌آید، افت شدید توان و شتاب دارد و در موارد شدیدتر اصلاً روشن نمی‌شود. بعد از هر بار تعویض تسمه تایم باید میل‌لنگ چند دور چرخانده شود و انطباق علائم مجدداً بررسی شود.

تایم گیری موتور ۱۶ سوپاپ چه تفاوتی با ۸ سوپاپ دارد؟

در موتورهای ۱۶ سوپاپ دو میل‌بادامک جداگانه برای سوپاپ‌های هوا و دود وجود دارد که هر دو باید همزمان تایم شوند. این کار دقت بیشتری می‌طلبد و معمولاً از پین‌های تثبیت برای هر دو میل‌بادامک استفاده می‌شود.

نویسنده: مهندس صیاد نصیری