شیم گیری پژو ۴۰۵ و XU7؛ از علائم تا آموزش مرحله‌به‌مرحله

اگر موتور خودروی شما دچار افت کشش شده یا صدای تق‌تق غیرعادی از سمت سرسیلندر می‌شنوید، احتمالاً زمان شیم‌گیری فرا رسیده است. شیم‌گیری یا تنظیم لقی سوپاپ یکی از مهم‌ترین سرویس‌های موتورهای XU7 و پژو ۴۰۵ است که نقش مستقیمی در قدرت موتور، مصرف سوخت و جلوگیری از سوختن سوپاپ‌ها دارد. این عملیات از جمله مهارت‌هایی است که هر مکانیک خودرو باید به آن مسلط باشد. در این مقاله با مفهوم شیم‌گیری، روش انجام آن و عوارض شیم‌گیری نکردن به‌طور کامل آشنا می‌شوید.

آموزش تنظیم لقی سوپاپ به روش شیم گیری (ویژه موتور XU7)

در بخش انواع مکانیزم حرکت سوپاپ به ساختار مکانیزم حرکت سوپاپ اشاره شد و به صورت ساده دلیل وجود خلاصی (لقی) این مکانیزم تشریح شد. سپس به انواع روش‌های تنظیم این لقی اشاره شد. در تنظیم دستی خلاصی روش‌های فیلر‌گیری و تنظیم پیچ و مهره‌ای و شیم گیری معرفی شدند .

در مقاله های تایم گیری موتور و فیلرگیری سوپاپ نحوه تنظیم لقی سوپاپ به روش تنظیم لقی با کمک فیلر‌گیری و تنظیم پیچ و مهره‌ای اشاره شد.با توجه به اینکه قطعات پیچ و مهره‌ای روی موتور به دلیل اینکه در معرض نوسانات زیادی قرار دارند احتمال شل شدن این اتصالات وجود دارد و اگر برای تنظیم لقی مکانیزم سوپاپ از این روش استفاده شود، احتمال از تنظیم خارج شدن آن پس از مدتی وجوددارد.
برخی خودرو سازها از روش دیگری برای تنظیم خلاصی این مکانیزم استفاده کردند، که به روش شیم گیری شناخته میشود. دقت روش شیم‌ گیری بیشتر، و از تنظیم خارج شدن آن دیرتر از روش فیلرگیری و تنظیم پیچ و مهره‌ای است .

شیم گیری چیست و چه کاربردی در موتور دارد؟

همان طور که در شکل 1 مشاهده می‌کنید شیم جرم فلزی استوانه‌ای شکل بسیار کوچکی است. در واقع شیم یک واشر با ضخامت دقیق و مشخص است که برای تنظیم فاصله های مختلف از جمله تنظیم فاصله در مکانیزم سوپاپ مورد استفاده قرار میگیرد . شیم ها در ضخامت‌ها و قطرهای مختلف برای انجام فرایند تنظبم در بازار وجود دارد. با اندازه‌های متفاوت که زیر استکان تاپیت جهت تنظیم میزان لقی یا همان فیلر مورد نظر گذاشته می‌شود.

شکل 1- نمونه های از انواع شیم

محل دقیق قرارگیری شیم در سرسیلندر

همانطور که قبلا اشاره شد مکانیزم های مختلفی برای حرکت سوپاپ ( انواع مکانیزم سوپاپ موتور ) وجود دارد. یکی از معروف‌ترین مکانیزم‌ها در شکل 2 مشاهده میشود.

1-بادامک 2-استکان تاپیت 3-فنر سوپاپ 4-سوپاپ
A: لقی مجاز
شکل 2 – نوعی مکانیزم حرکت سوپاپ

برای تنظیم لقی مجاز نشان داده شده در شکل 2 از شیم استفاده میشود. محل قرار گرفتن شیم معمولا در قسمت بالا یا زیر استکانی است . شکل 3 نمونه‌ای از محل قرار گرفتن شیم در زیر استکانی را نشان میدهد.

1- ارتفاع بادامک 2- استکان تایپیت 3- نشیمن گاه فنر سوپاپ 4-نشیمن گاه پایینی سوپاپ
5- سوپاپ 6- نشیمت گاه سوپاپ 7- ساق سوپاپ 8- گاید 9-فنر سوپاپ 10- شیم 11- محور میل سوپاپ 12- بادامک
شکل 3- اجزا مکانیزم سوپاپ و محل قرار گرفتن شیم

البته در همه موتورها شیم زیر مطابق شکل 3 قرار نمیگیرد. متناسب با طراحی میتواند در جای دیگری مطابق شکل 4 قرار گیرد.

شکل 4- نوع دیگری از شیم زیر

در برخی موتور ها شیم مطابق شکل 4 روی قسمت بالایی ساق و بشقابک سوپاپ قرار میگیرد. شکل 5 نمونه واقعی این شیم را نشان می دهد.

شکل 5- نوعی شیم زیر و محل نصب آن

فرایند تنظیم خلاصی در نوع شیم زیر طولانی و زمان بر است بر این اساس برخی موتورها محل نصب شیم بالای استکانی در نظر گرفته شده است. (شکل 6)

شکل 6- محل قرار گرفتن شیم رو

شکل 7- اثر دور بالا روی شیم رو

اگرچه در شیم رو احتمال بروز مشکل بیشتر است اما همانطور که اشاره شد سهولت در تعمیرات سبب استفاده از این روش در برخی موتورها میشود.

آموزش مرحله به مرحله شیم گیری پژو 405 و موتور XU7

شیم گیری یکی از مرسوم ترین عملیات مکانیکی است،که در تنظیم کردن میزان لقی بین سوپاپ و بادامک در موتورهایی احتراق داخلی انجام می گیرد. در این مقاله نحوه شیم گذاری موتور 8 سوپاپ xu7 عنوان نمونه تشریح میشود. شیم در این نوع موتور از نوع ساده زیر استکانی است. برای این کار ابتدا می‌بایست دسترسی به میل بادامک داشته باشیم. پس باید در سوپاپ (قالپاق در سوپاپ) را باز کنیم و سپس موتور را به دوران درآوریم.

• مرحله اول فیلرگیری وضعیت موجود
  این بخش از کار با روش فیلرگیری و تنظیم پیچ و مهره‌ای یکسان است. باید ابتدا میزان خلاصی موجود در مکانیزم حرکت سوپاپ اندازه‌گیری شود. برای اینکه از ایجاد حالت قیچی و اندازه‌گیری لقی بر اساس نحوه فیلرگیری سوپاپ‌ها استفاده میشود.
  غیر از روش قیچی کردن سوپاپ ها میتوان از رویه‌های دیگری که همان حالت را ایجاد میکنند نیز استفاده شود.
  یکی از این روش‌ها نیز در ادامه تشریح میشود. سوپاپ‌ها را در حالت بسته قرار دهیم. سپس به آرامی موتور چرخانده شود تا سوپاپ برای این کار از جدول شکل 8 که روش توصیه شده در راهنمای تعمیرات است استفاده می‌کنیم.

جدول شیم گیری پژو 405

شکل 8-جدول روش انتخاب سوپاپی که باید فیلرگیری شود

همان طور که در جدول شکل 8 مشاهده می کنید.برای فیلرگیری سوپاپ هوای سیلندر 3 و سوپاپ دود سیلندر 4 ابتدا می بایست .سوپاپ دود سیلندر 1 را در حالت باز قرار دهیم .سپس با ابزار مخصوص (فیلر) مانند شکل شماره 8 میزان لقی مجاز را برای سوپاپ هوای سیلندر 3 و سوپاپ دود سیلندر 4 را اندازه‌گیری و آن را با اندازه مجاز مطابقت می دهیم.(هوا 20/0 mm ، دود 40/0mm)

1. اگر اندازه به دست آمده با اندازه استاندارد برابر بود. یعنی شیم آن سوپاپ نیاز به تغییر ندارد
2. اگر اندازه به دست آمده کمتر از اندازه استاندارد بود، نشان دهنده این است که ضخامت شیم زیر استکان تاپیت ضخیم بوده و می بایست از شیم نازک تری در آن سوپاپ استفاده کرد.
3. اگر اندازه به دست آمده بزرگتر از اندازه استاندارد بود, نشان دهنده این است که ضخامت شیم زیر استکان تایپیت نازک بوده و می بایست از شیم ضخیم‌تری در آن سوپاپ استفاده کرد.

شکل 9 روش فیلر زدن را نشان میدهد.

شکل 9 – اندازه گیری میزان لقی (فیلر) سوپاپ‌ها

برای درک بهتر شیم‌ گیری جدول شماره 9 مثالی را در این مورد نشان می‌دهد.

شکل 10- جدول نمونه شیم گذاری

علائم و نشانه‌ها: از کجا بفهمیم ماشین نیاز به شیم گیری دارد؟

شیم گیری سوپاپ های موتور خودرو به معنی تنظیم لقی مکانیزم سوپاپ موتورهایی است که میل سوپاپ بر روی سرسیلندر نصب شده است و اصطلاحا به آنها OHC یا Over Head Camshaft گفته می شود. در صورتیکه لقی مکانیزم سوپاپ در حد مجاز نباشد باید عملیات شیم گیری یا تنظیم لقی مکانیزم سوپاپ انجام شود. هنگامی که لقی مکانیزم سوپاپ در محدوده مجاز نباشد، توان موتور به شدت کاهش پیدا می کند و راننده از عدم شتاب خودرو بخصوص در سربالایی جاده شکایت می کند ضمن آنکه مصرف سوخت و آلایندگی موتور نیز به شدت افزایش می یابد. در صورتیکه مقدار لقی مکانیزم سوپاپ از حد مجاز فاصله زیادی داشته باشد، بعضا باعث لرزش موتور، نامنظم کار کردن موتور و همچنین نامنظم بودن صدای دود خروجی از اگزوز نیز می شود.

صدای شیم پژو ۴۰۵ و عوارض شیم‌گیری نکردن در موتور XU7

• افت قدرت و عدم کشش موتور؛ نشانه‌ی سفت بودن شیم

در موتورهای که نیاز به شیم گذاری دارند در صورت شل بودن شیم یا همان فیلر( افزایش اندازه لقی بین استکان تایپیت با بادامک)
این موضوع به دلیل این که زمان باز شدن سوپاپ کاهش یافته .راندمان حجمی موتور کاهش می یابد و باعث ایجاد سر و صدای(تیک تیک) فراوان از قسمت سرسیلندر می شود و در طولانی مدت همان طور که در شکل 11 مشاهده میشود باعث سایش و خوردگی بادامک‌ها و استکان تایپیت‌ها می‌شود.

شکل 11- ساییدگی بادامک

•  گرم شدن بیش از حد موتور و خطر سوختن سوپاپ‌ها

در بسیاری از موارد به دلیل شیم گیری اشتباه و سفت بودن شیم یا فیلر (کاهش اندازه لقی بین استکان تاپیت با بادامک).
سوپاپ ها زودتر از زمان مقرر بسته شوند.این امر باعث گرم شدن موتور و یا حتی سوخت سوپاپ‌های دود و کارکرد دائمی موتور فن خنک کاری می‌شود.

شکل 12- گرم شدن موتور به دلیل شیم گیری اشتباه

شیم‌گیری یا تنظیم لقی سوپاپ یکی از مهم‌ترین سرویس‌های دوره‌ای موتورهای XU7 و پژو ۴۰۵ است. لقی نامناسب سوپاپ‌ها می‌تواند باعث صدای تق‌تق سرسیلندر، افت قدرت موتور، افزایش مصرف سوخت و در موارد شدیدتر سوختن سوپاپ‌ها و سایش بادامک‌ها شود. شیم‌گیری به‌موقع و اصولی با استفاده از جدول استاندارد و ابزار فیلرگیری، از هزینه‌های سنگین تعمیرات موتور جلوگیری می‌کند و راندمان و عمر موتور را افزایش می‌دهد.

سوالات متداول شیم گیری 

شیم گیری چیست و چه کاربردی دارد؟

شیم یک واشر فلزی با ضخامت دقیق است که برای تنظیم لقی بین استکان تاپیت و بادامک در موتورهای XU7 و پژو ۴۰۵ استفاده می‌شود. دقت روش شیم‌گیری بیشتر از فیلرگیری معمولی است و از تنظیم خارج شدن آن دیرتر اتفاق می‌افتد.

از کجا بفهمیم ماشین نیاز به شیم گیری دارد؟

افت شتاب خودرو بخصوص در سربالایی، افزایش مصرف سوخت، صدای تق‌تق از سرسیلندر و در موارد شدیدتر لرزش موتور و نامنظم کار کردن آن از نشانه‌های نیاز به شیم‌گیری هستند. برای اطمینان بیشتر باید فشار کمپرس موتور اندازه‌گیری شود.

اندازه استاندارد شیم موتور XU7 چقدر است؟

لقی استاندارد سوپاپ هوا ۲۰ صدم میلیمتر و سوپاپ دود ۴۰ صدم میلیمتر است. این مقادیر برای موتور XU7P و همچنین نسخه دوگانه‌سوز نیز یکسان است.

عوارض شیم گیری نکردن چیست؟

در صورت شل بودن شیم، زمان باز شدن سوپاپ کاهش می‌یابد، راندمان حجمی موتور افت می‌کند و در طولانی مدت باعث سایش و خوردگی بادامک‌ها و استکان تاپیت‌ها می‌شود. در صورت سفت بودن شیم نیز موتور داغ می‌کند و خطر سوختن سوپاپ‌های دود وجود دارد.

صدای تق‌تق سرسیلندر پژو ۴۰۵ نشانه چیست؟

این صدا معمولاً نشانه زیاد شدن لقی سوپاپ‌ها یا سایش بادامک‌هاست که نیاز به شیم‌گیری دارد. البته قبل از شیم‌گیری باید اطمینان حاصل شود که صدا از سایر قطعات مثل تسمه دینام، تسمه تایم یا بلبرینگ دینام نباشد.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی