علائم خرابی موتور TU5 | مشکلات رایج و روش رفع آن‌ها

علائم خرابی موتور TU5 بیشتر به شکل کم کردن روغن، ریپ زدن موتور، جوش آوردن و افزایش مصرف سوخت ظاهر می‌شود. کم کردن روغن و دود آبی از اگزوز معمولاً به فرسودگی رینگ و پیستون یا گرفتگی مجموعه PCV برمی‌گردد، قاطی شدن آب و روغن نشانه خرابی واشر سرسیلندر است، ریپ زدن و روشن شدن چراغ چک اغلب از خرابی کوئل یا شمع است و دور آرام نامنظم می‌تواند از گرفتگی دریچه گاز برقی باشد. صدای غیرعادی یا پارگی تسمه تایم، بالا رفتن دمای آب به دلیل ایراد سیستم خنک‌کننده و افزایش مصرف سوخت بر اثر گرفتگی انژکتور یا خرابی سنسور اکسیژن هم از دیگر خرابی‌های رایج این موتور است. برای پیدا کردن علت دقیق هر ایراد، ابتدا کدهای خطا با دستگاه دیاگ خوانده می‌شود و سپس وضعیت مکانیکی موتور با تست‌های سه‌گانه کمپرس‌سنجی، نشتی‌سنجی و خلأسنجی بررسی می‌شود.

موتور TU5 یکی از پرکاربردترین پیشرانه‌های بازار ایران است و روی خودروهایی مثل پژو ۲۰۶ تیپ ۵ و ۶، پژو ۴۰۵ SLX، پارس ELX و رانا نصب می‌شود. این موتور طراحی گروه پژو سیتروئن است و با ۱۶ سوپاپ، دو میل‌سوپاپ در سرسیلندر (DOHC) و سیستم مدیریت الکترونیکی (معمولاً ساژم یا بوش)، مصرف سوخت و قدرت قابل‌قبولی دارد؛ اما کار طولانی در شرایط سخت و نگهداری نامناسب، خرابی‌های بالا را در آن رایج کرده است. عیب‌یابی همین ایرادها روی موتور واقعی، از بخش‌های عملی دوره آموزش تعمیر موتور ایرانی است.

🔧 آموزش تخصصی موتور خودروهای ایرانی

تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را به‌صورت عملی یاد بگیرید

با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف

در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، به‌صورت کاملاً عملی با باز و بست، عیب‌یابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا می‌شوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازه‌گیری دقیق قطعات، تایم‌گیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقان‌زدن، شما را برای ورود حرفه‌ای به بازار کار آماده می‌کند.

مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←

مشخصات و نشانه‌های سلامت موتور TU5

قبل از بررسی علائم خرابی موتور TU5، آشنایی مختصر با مشخصات فنی موتور TU5 مفید است تا بتوان کارکرد عادی موتور را از کارکرد معیوب تشخیص داد.

نشانه‌های سلامت اولیه موتور TU5

موتور TU5 سالم در دور آرام (Idle) حدود ۸۰۰ تا ۹۵۰ دور در دقیقه، پایدار و بدون لرزش کار می‌کند، هنگام شتاب‌گیری بدون تأخیر و به‌صورت خطی دور می‌گیرد و صدای مکانیکی اضافه مثل «تیک‌تیک» یا «تق‌تق» ندارد. دمای آب موتور هم در حالت عادی در محدوده ۹۰ تا ۱۰۵ درجه سانتی‌گراد ثابت می‌ماند.

انواع خرابی موتور TU5

مشکلاتی که در ادامه بررسی می‌شوند، معمولاً در اثر کیلومتر کارکرد بالا یا فرسودگی طبیعی قطعات رخ می‌دهند.

علائم خرابی موتور TU5

شکل ۱ – علائم خرابی موتور TU5

علائم خرابی سیستم روغن‌کاری (کم کردن روغن و صدای زیاد موتور)

سیستم روغن‌کاری وظیفه روان‌کاری و بخشی از خنک‌کاری موتور را بر عهده دارد و معروف‌ترین و مهم‌ترین عیب موتور TU5 کم کردن روغن است؛ عیبی که در این موتور بیشتر از موتورهای دیگر همین شرکت دیده می‌شود. کم کردن روغن به دو صورت ظاهر می‌شود: نشتی داخلی که عموماً با نام روغن‌سوزی شناخته می‌شود و نشتی خارجی روغن. کمبود روغن علاوه بر آسیب به قطعات، باعث سروصدای زیاد تایپیت‌های هیدرولیکی موتور هم می‌شود.

مهم‌ترین نشانه‌های کاهش روغن موتور، کم شدن سطح روغن بین دو سرویس، داغ شدن بیش از حد موتور، روشن شدن چراغ هشدار فشار روغن و تغییر صدای موتور است. اگر روغن‌سوزی در کار باشد، دود آبی از اگزوز خارج می‌شود و در نشتی خارجی، زیر خودرو یا زیر کاپوت روغنی می‌شود و بوی سوختگی روغن به مشام می‌رسد. مخلوط شدن آب و روغن هم یکی دیگر از نشانه‌هاست که معمولاً به خرابی واشر سرسیلندر برمی‌گردد.

موتور TU5 در دسته موتورهای گرم‌کار قرار می‌گیرد و استهلاک ناشی از گرما در آن بالاست؛ به همین دلیل فرسودگی قطعات مهمی مثل رینگ و پیستون در آن زیاد است. مهم‌ترین دلایل کم کردن روغن در این موتور، فرسودگی رینگ پیستون و بوش سیلندر، خرابی کاسه‌نمد سوپاپ‌ها، گرفتگی مجموعه سوپاپ PCV، نشتی از واشرهای کارتل و نشتی از اورینگ‌هاست.

تشخیص علت کم کردن روغن با تست‌های سه‌گانه

پس از مشاهده علائم خرابی موتور TU5 باید موتور را بررسی و عیب‌یابی کرد. مهم‌ترین و معروف‌ترین تست‌های موتور بدون باز کردن آن، تست‌های سه‌گانه هستند.

آزمایش‌های سه‌گانه موتور

شکل ۲ – آزمایش‌های سه‌گانه موتور

تست کمپرس موتور (کمپرس‌سنجی): فشار کمپرس سالم برای موتور TU5 حدود ۱۲ تا ۱۴ بار است. برای آشنایی با روش دقیق این تست می‌توانید به مقاله کمپرس سنجی موتور مراجعه کنید.

تست نشتی موتور (نشتی‌سنجی): برای بررسی تخصصی این روش می‌توانید مقاله نشتی سنجی موتور را مطالعه کنید.

تست خلأسنجی: این روش در مقاله خلاسنجی موتور توضیح داده شده است.

علائم واشر سرسیلندر زدن در موتور TU5 (قاطی شدن آب و روغن)

واشر سرسیلندر و خرابی آن

شکل ۳ – واشر سرسیلندر و خرابی آن

واشر سرسیلندر وظیفه آب‌بندی فضای بین بلوک موتور و سرسیلندر را بر عهده دارد تا از نشت روغن، آب و گازهای احتراق جلوگیری کند. وقتی واشر سرسیلندر می‌زند، این نشانه‌ها ظاهر می‌شوند:

جوش آوردن و افزایش ناگهانی دمای موتور: دلیل اصلی آن ورود گازهای داغ احتراق به سیستم خنک‌کننده است.

مخلوط شدن آب و روغن: شایع‌ترین علامت است و به‌صورت کف یا رنگ شیری در درب روغن موتور یا گیج روغن دیده می‌شود.

کاهش سطح آب رادیاتور: به دلیل ورود آب به محفظه احتراق و سوختن آن رخ می‌دهد.

دود سفید غلیظ از اگزوز: نشان‌دهنده ورود آب به سیلندر است.

افت محسوس قدرت موتور: به دلیل از بین رفتن کمپرس سیلندر ایجاد می‌شود.

یکی از روش‌های پیشرفته عیب‌یابی واشر سرسیلندر، استفاده از همان تست‌های سه‌گانه بررسی موتور است که با آن‌ها می‌توان به وجود خرابی در محل سرسیلندر پی برد. علاوه بر آن، تست شیمیایی گاز هم برای این کار استفاده می‌شود؛ در این تست یک مایع شیمیایی مخصوص به مخزن آب رادیاتور تزریق می‌شود و اگر گازهای احتراق (CO2) وارد آب شده باشند، رنگ مایع تغییر می‌کند (معمولاً از آبی به سبز یا زرد).

ابزار بررسی تست کمپرس در مدار خنک کاری موتور

شکل ۴ – ابزار بررسی تست کمپرس در مدار خنک‌کاری موتور

علائم خرابی کوئل و ریپ زدن موتور TU5

کوئل موتور TU5 یک مجموعه یکپارچه است که روی هر چهار شمع قرار می‌گیرد، اما در داخل آن دو کوئل مجزا وجود دارد؛ یکی جرقه سیلندرهای ۱ و ۴ و دیگری جرقه سیلندرهای ۲ و ۳ را تأمین می‌کند. در این سیستم که به آن جرقه‌زنی هدررفته (Wasted Spark) می‌گویند، هر کوئل در هر بار کار، به دو سیلندر جفت خود هم‌زمان جرقه می‌دهد. نشانه‌های خرابی کوئل و سیستم جرقه‌زنی (سه کار کردن موتور) این‌ها هستند:

ریپ زدن (Misfire): لرزش شدید در دور آرام یا زیر بار، به‌ویژه هنگام شتاب‌گیری.

روشن شدن چراغ چک موتور: ثبت خطاهایی مانند P0302 برای سیلندر دوم.

بد استارت خوردن موتور: به‌ویژه در هوای سرد.

افزایش مصرف سوخت و شتاب ضعیف.

روش عیب‌یابی سیستم جرقه‌زنی

استفاده از دستگاه دیاگ: خواندن کدهای خطای P0300 تا P0304 و مشخص کردن سیلندری که احتراق ناقص دارد. اگر خطا هم‌زمان روی دو سیلندر جفت ثبت شده باشد (۱ و ۴ یا ۲ و ۳)، احتمال خرابی همان کوئل بیشتر است؛ اما اگر فقط یک سیلندر خطا دارد، ابتدا شمع و بوت همان سیلندر بررسی می‌شود. روند کامل عیب‌یابی این ایراد را در مقاله خطای احتراق ناقص در موتور TU5 توضیح داده‌ایم.

روش تعویض متقاطع: چون کوئل TU5 یک قطعه یکپارچه است، این روش برای شمع‌ها انجام می‌شود؛ شمع سیلندر مشکوک با شمع یک سیلندر سالم جابه‌جا می‌شود و اگر خطا به سیلندر جدید منتقل شد، ایراد از شمع است.

بررسی شمع‌ها: شمع‌های فرسوده یا شکسته می‌توانند باعث خرابی کوئل شوند و ولتاژ جرقه باید به‌درستی تأمین شود.

بررسی ظاهری شمع

شکل ۵ – بررسی ظاهری شمع

برای بررسی دقیق‌تر به مقاله عیب‌یابی شمع خودرو مراجعه کنید.

علائم خرابی و فرسودگی تسمه تایم (پارگی تسمه تایم)

تسمه تایم

شکل ۶ – تسمه تایم

تسمه تایم در موتور TU5 نقش حیاتی در هماهنگی میل‌لنگ و میل‌سوپاپ‌ها دارد. در این موتور اگر تسمه تایم پاره شود، پیستون‌ها با سوپاپ‌ها برخورد می‌کنند و آسیب‌های سنگینی مثل کج شدن سوپاپ‌ها و آسیب به پیستون‌ها رخ می‌دهد. نشانه‌های خرابی تسمه تایم این‌ها هستند:

صدای جغجغه یا سایش: معمولاً نشان‌دهنده شل شدن تسمه یا خرابی تسمه‌سفت‌کن است.

پارگی ناگهانی: باعث خاموش شدن ناگهانی موتور و روشن نشدن دوباره آن می‌شود.

تأخیر در روشن شدن موتور یا کارکرد نامنظم.

روش‌های عیب‌یابی و نگهداری تسمه تایم

بازرسی دوره‌ای: تسمه تایم TU5 معمولاً هر ۶۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۵ سال یک‌بار باید تعویض شود، حتی اگر کیلومتر آن نرسیده باشد.

بررسی بصری: وجود ترک‌های ریز، ساییدگی لبه‌ها یا خشک شدن لاستیک تسمه.

بررسی لقی تسمه‌سفت‌کن و هرزگردها: خرابی این قطعات باعث نوسان کشش و پارگی زودرس تسمه می‌شود. روش کنترل کشش تسمه را در مقاله اندازه‌گیری کشش تسمه تایم توضیح داده‌ایم.

علائم خرابی سیستم خنک‌کننده

سیستم خنک‌کننده در موتور TU5 به دلیل حساسیت سرسیلندر به دما اهمیت زیادی دارد. بالا ماندن دائم دمای آب بیش از ۱۱۰ درجه سانتی‌گراد، کار نکردن فن‌ها یا کار کردن دائم آن‌ها و نشت مایع خنک‌کننده، مهم‌ترین نشانه‌های خرابی این سیستم هستند.

علل شایع خرابی سیستم خنک‌کننده موتور TU5

ترک خوردن یا نشتی رادیاتور: به‌خصوص در مدل‌های قدیمی‌تر.

خرابی سنسور دمای آب: ارسال اطلاعات غلط به ECU باعث می‌شود فن‌ها به‌موقع روشن نشوند.

عملکرد ضعیف ترموستات: اگر ترموستات در حالت بسته گیر کند، اجازه گردش آب به سمت رادیاتور را نمی‌دهد و موتور داغ می‌کند. نشانه‌های این ایراد را در مقاله علائم خرابی ترموستات بررسی کرده‌ایم.

روش عیب‌یابی سیستم خنک‌کننده موتور TU5

تست عملکرد فن: با دستگاه دیاگ دمای آب را به‌صورت زنده بخوانید و دمایی را که فن دور کند و دور تند در آن روشن می‌شوند، با مقدار تعریف‌شده در ECU مقایسه کنید.

تست ترموستات: ترموستات را از موتور باز کنید و در ظرف آب همراه با دماسنج گرم کنید تا مطمئن شوید در دمای درج‌شده روی بدنه آن به‌درستی باز می‌شود.

خرابی‌های سوخت‌رسانی موتور TU5 ناشی از کیفیت بنزین

کیفیت متغیر سوخت در ایران چالش‌های خاصی برای موتور TU5 ایجاد کرده است. به دلیل کیفیت متغیر بنزین و وجود افزودنی‌های نامناسب، سیستم پاشش سوخت زودتر دچار گرفتگی می‌شود؛ به همین دلیل ایرادهای انژکتور و سیستم سوخت‌رسانی در این موتور رایج است.

علائم خرابی انژکتور و سیستم سوخت‌رسانی

وقتی انژکتور دچار گرفتگی می‌شود، پاشش سوخت نامنظم یا قطره‌ای می‌شود؛ یعنی به‌جای اسپری ریز، قطرات بزرگ سوخت وارد سیلندر می‌شوند. نتیجه این ایراد، احتراق ناقص و دوده زدن شمع‌ها، بد کار کردن موتور در حالت سرد و افزایش شدید مصرف سوخت است. انواع ایرادهای این قطعه را در مقاله انژکتور خودرو و عیوب آن توضیح داده‌ایم.

روش عیب‌یابی انژکتورها

تست جریان: اندازه‌گیری مقدار سوخت تزریق‌شده در یک زمان مشخص با دستگاه انژکتورشور.

تست الگوی پاشش: بررسی شکل مخروطی و ریز بودن پاشش سوخت.

شست‌وشوی انژکتور: استفاده از دستگاه التراسونیک برای شست‌وشوی کامل.

ایرادات سنسور اکسیژن

سنسور اکسیژن در مسیر اگزوز قرار دارد و مقدار اکسیژن باقی‌مانده در گازهای خروجی را به ECU گزارش می‌دهد تا مخلوط سوخت غنی یا رقیق تنظیم شود. برای آشنایی با نحوه کار این قطعه می‌توانید به مقاله سنسور اکسیژن مراجعه کنید.

نوعی سنسور اکسیژن

شکل ۷ – نوعی سنسور اکسیژن

علائم خرابی سنسور اکسیژن

ثبت خطای سنسور اکسیژن و روشن شدن چراغ چک: با خرابی سنسور، ECU تنظیم مخلوط بر اساس سیگنال این سنسور را کنار می‌گذارد و سوخت را با مقادیر پیش‌فرض تنظیم می‌کند.

افزایش شدید و غیرمنطقی مصرف سوخت: اگر سنسور به‌اشتباه مخلوط را رقیق گزارش کند، ECU سوخت بیشتری تزریق می‌کند.

کارکرد نامنظم در دور آرام.

روش عیب‌یابی سنسور اکسیژن

بررسی ولتاژ با دیاگ: این روش در ویدئوی آموزشی عیب‌یابی سنسور اکسیژن به‌صورت کامل تشریح شده است.

بررسی مقاومت المنت گرمایشی: سنسورهای اکسیژن TU5 مجهز به المنت گرمایشی هستند و خرابی این المنت باعث تأخیر در شروع به کار سنسور می‌شود.

مشکلات دریچه گاز برقی و سنسور میل‌سوپاپ

در این بخش دو ایراد رایج در هوارسانی و کنترل الکترونیکی موتور TU5 بررسی می‌شود: گرفتگی دریچه گاز برقی و خرابی سنسور موقعیت میل‌سوپاپ.

علائم گرفتگی دریچه گاز برقی

دریچه گاز برقی

شکل ۸ – دریچه گاز برقی

دور آرام غیریکنواخت و بی‌ثبات، تأخیر در پاسخ‌گویی به پدال گاز (Lag) و خاموش شدن ناگهانی موتور هنگام کاهش ناگهانی دور، مهم‌ترین نشانه‌های گرفتگی دریچه گاز برقی هستند.

روش عیب‌یابی و رفع گرفتگی دریچه گاز برقی

بازرسی بصری: مشاهده تجمع دوده روی پروانه دریچه گاز.

شست‌وشوی دریچه گاز: این کار باید با احتیاط و اغلب با باز کردن کامل دریچه و پاک کردن دستی انجام شود. پس از آن، ریست کردن ECU برای یادگیری دوباره موقعیت صفر دریچه ضروری است.

علائم خرابی سنسور موقعیت میل‌سوپاپ

این سنسور به ECU کمک می‌کند تا موقعیت دقیق میل‌سوپاپ و در نتیجه سوپاپ‌ها را تشخیص دهد.

سنسور میل سوپاپ

شکل ۹ – سنسور میل‌سوپاپ

خرابی این سنسور با روشن نشدن موتور (در برخی موارد شدید)، بد کار کردن یا ریپ زدن در دور بالا و ثبت کد خطای سیگنال سنسور میل‌سوپاپ در ECU خود را نشان می‌دهد.

روش عیب‌یابی خرابی سنسور موقعیت میل‌سوپاپ

با دستگاه دیاگ، وضعیت سیگنال خروجی سنسور را هنگام چرخاندن موتور بررسی کنید. تشریح کامل این عیب‌یابی را می‌توانید در مقاله میل سوپاپ مشاهده کنید.

نکات افزایش عمر موتور TU5 و جدول سرویس دوره‌ای

نگهداری پیشگیرانه مهم‌ترین عامل در جلوگیری از خرابی‌های پرهزینه موتور TU5 است. بازه‌های سرویس و توصیه‌های ویژه شرایط ایران در جدول زیر آمده است.

سرویس دقیق دوره‌ای

شکل ۱۰ – سرویس دقیق دوره‌ای

مورد سرویس بازه زمانی و توصیه برای شرایط ایران
تعویض روغن موتور هر ۵۰۰۰ کیلومتر، با روغن دارای ویسکوزیته مناسب مثل 10W-40 و استاندارد API SL
تعویض تسمه تایم و کیت آن هر ۶۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۵ سال؛ در مناطق گرمسیر یا پرترافیک زودتر (مثلاً ۵۰٬۰۰۰ کیلومتر)
مایع سیستم خنک‌کننده تعویض هر دو سال یک‌بار، با ضدیخ باکیفیت
فیلتر هوا تعویض در هر سرویس روغن یا زودتر در مناطق پرگرد و غبار؛ فیلتر کثیف روی تنفس و قدرت موتور و آلودگی دریچه گاز اثر مستقیم دارد
تایپیت‌های هیدرولیک لقی سوپاپ در TU5 به‌صورت خودکار تنظیم می‌شود؛ در صورت شنیدن صدای تق‌تق از سرسیلندر، تایپیت‌ها و سطح و کیفیت روغن بررسی شود
مبدل کاتالیزوری بررسی و در صورت نیاز تعویض، وقتی پارامترهای سنسور اکسیژن دوم غیرعادی است

جمع‌بندی

موتور TU5 پیشرانه‌ای قدرتمند و کم‌مصرف است، اما به نوسانات دما، کیفیت سوخت و رعایت فواصل سرویس حساسیت دارد. کم کردن روغن، خرابی واشر سرسیلندر، ریپ زدن به دلیل ایراد کوئل یا شمع، فرسودگی تسمه تایم، ایرادهای سیستم خنک‌کننده و خرابی انژکتور، سنسور اکسیژن، دریچه گاز و سنسور میل‌سوپاپ، رایج‌ترین خرابی‌های این موتور هستند. شناخت علائمی مثل تغییر رنگ روغن، ریپ زدن‌های ناگهانی یا نوسان دمای آب اولین قدم در حفظ سلامت موتور است و استفاده منظم از دستگاه دیاگ و تست‌های سه‌گانه، کمک می‌کند علت هر ایراد پیش از تبدیل شدن به خرابی پرهزینه پیدا شود.

نویسنده : مهندس بهروز خطیبی

سوالات متداول

علائم خرابی موتور TU5 چیست؟

مهم‌ترین علائم، کم کردن روغن و دود آبی اگزوز، قاطی شدن آب و روغن و جوش آوردن موتور، ریپ زدن و روشن شدن چراغ چک، صدا یا پارگی تسمه تایم، بالا رفتن دمای آب، افزایش مصرف سوخت و دور آرام نامنظم است.

علت کم کردن روغن در موتور TU5 چیست؟

فرسودگی رینگ پیستون و بوش سیلندر، خرابی کاسه‌نمد سوپاپ‌ها، گرفتگی مجموعه سوپاپ PCV و نشتی از واشرهای کارتل و اورینگ‌ها، مهم‌ترین دلایل کم کردن روغن در این موتور هستند.

علائم واشر سرسیلندر زدن در موتور TU5 چیست؟

جوش آوردن و افزایش ناگهانی دمای موتور، مخلوط شدن آب و روغن به شکل کف یا رنگ شیری زیر درب روغن، کم شدن آب رادیاتور، دود سفید غلیظ از اگزوز و افت قدرت موتور.

کوئل موتور TU5 چگونه کار می‌کند؟

کوئل TU5 یک مجموعه یکپارچه با دو کوئل داخلی است؛ یکی برای سیلندرهای ۱ و ۴ و دیگری برای سیلندرهای ۲ و ۳. به همین دلیل اگر خطای احتراق ناقص هم‌زمان روی دو سیلندر جفت ثبت شود، احتمال خرابی کوئل بیشتر است.

اگر تسمه تایم موتور TU5 پاره شود چه اتفاقی می‌افتد؟

موتور ناگهان خاموش می‌شود و دوباره روشن نمی‌شود. چون در TU5 با پارگی تسمه، پیستون‌ها با سوپاپ‌ها برخورد می‌کنند، سوپاپ‌ها کج می‌شوند و ممکن است پیستون‌ها هم آسیب ببینند.

آیا سوپاپ‌های موتور TU5 نیاز به تنظیم لقی دارند؟

خیر. لقی سوپاپ‌ها در موتور TU5 به‌صورت خودکار با تایپیت‌های هیدرولیک تنظیم می‌شود. اگر صدای تق‌تق از سرسیلندر شنیده شود، باید تایپیت‌ها و سطح و کیفیت روغن بررسی شوند.

3.3 6 رای ها
امتیازدهی به این مطلب
guest

0 نظرات کاربران
keyboard_arrow_up