توپی چرخ جلو پراید قطعه‌ای است که چرخ را به مکانیزم تعلیق متصل می‌کند و بلبرینگ چرخ داخل آن قرار می‌گیرد. مهم‌ترین علائم خرابی توپی و بلبرینگ چرخ جلو پراید عبارت‌اند از لقی چرخ، صدای غیرعادی هنگام حرکت، سفت چرخیدن یا قفل شدن چرخ، لرزش و نشتی گریس از کاسه‌نمد. در پرایدهای قدیمی از دو رولبرینگ مخروطی و در مدل‌های جدیدتر از یک بلبرینگ دو ردیفه شیار عمیق استفاده شده است.
آنچه در این مقاله خواهید خواند...
در ادامه ساختار توپی چرخ جلو پراید، نوع بلبرینگ آن، علائم خرابی و روش باز کردن، بستن و عیب‌یابی این مجموعه بررسی می‌شود.
توپی چرخ جلو پراید چیست و چه اجزایی دارد؟
شکل ۱ اکسل جلوی خودروی پراید را نشان می‌دهد. مکانیزم تعلیق جلوی این خودرو از نوع مک فرسون، سیستم ترمز دیسکی با کالیپر ترمز شناور و دیسک یکپارچه و مکانیزم فرمان چرخ‌دنده شانه‌ای هیدرولیکی است.
1-کمک فنر 2سگدست 3-توپی 4-شغالدست 5-طبق 6-سیبک(چپقی) فرمان 7-میل موج‌گیر بلند(میله ضدغلتش) 8-فنر
شکل 1-اکسل جلوی خودروی پراید
همان‌طور که در شکل دیده می‌شود، توپی چرخ در کنار قطعاتی مانند کمک فنر، سگدست، شغالدست، طبق، سیبک فرمان و میله ضد غلتش بخشی از جلوبندی خودرو را تشکیل می‌دهد؛ به همین دلیل خرابی توپی می‌تواند با علائم خرابی سایر قطعات جلوبندی اشتباه گرفته شود.
شکل ۲ سگدست کامل خودروی پراید را نشان می‌دهد.
1-سینی طبق دیسک ترمز چرخ جلو 2-سگدست 3-بلبرینگ توپی چرخ جلو 4-دیسک ترمز 5-شغالدست 6-محل اتصال سگدست به کمک فنر
شکل 2-سگدست کامل چرخ جلوی پراید
شکل ۳ سگدست بدون توپی چرخ جلو را نشان می‌دهد.
1-محل اتصال کالیپر ترمز به سگدست 2-محل استقرار بلبرینگ چرخ جلو 3-محل استقرار سیبک زیر سگدست به منظور اتصال به طبق 4-شغالدست 5-محل اتصال کمک فنر به سگدست
شکل 3-سگدست بدون توپی چرخ
دوره آموزشی گیربکس هیوندای و کیا در دانشگاه صنعتی شریف
بلبرینگ چرخ جلو پراید چه نوعی است؟
در پرایدهای قدیمی، مطابق شکل ۴، از دو عدد رولبرینگ مخروطی در توپی چرخ جلو استفاده شده است.
شکل 4 – استفاده از دو عدد رولبرینگ مخروطی در توپی چرخ جلو مدل قدیم
در مدل‌های جدیدتر و مطابق شکل ۵، بلبرینگ مورد استفاده در توپی چرخ جلوی پراید از نوع دو ردیفه شیار عمیق است؛ یعنی یک بلبرینگ که دو ردیف ساچمه دارد و به‌جای دو رولبرینگ جداگانه کار می‌کند.
شکل 5-بلبرینگ دوردیفه شیار عمیق چرخ جلوی خودروی پراید
شکل ۶ توپی چرخ جلو را نشان می‌دهد؛ رینگ یا کنس داخلی بلبرینگ چرخ جلو به‌صورت پرسی روی نافی توپی نصب می‌شود.
1-نافی توپی چرخ جلو 2-محل اتصال رینگ چرخ به توپی 3-توپی 4-محل اتصال توپی به دیسک ترمز
شکل 6-توپی چرخ جلو پراید
مطابق شکل ۷، در طرفین بلبرینگ‌های توپی چرخ جلو از دو عدد کاسه‌نمد استفاده می‌شود تا هم از خروج گریس از محفظه بلبرینگ جلوگیری شود و هم از نفوذ آب و گرد و خاک به داخل محفظه پیشگیری شود. پارگی کاسه‌نمد یکی از دلایل رایج خرابی زودهنگام بلبرینگ است.
شکل 7-کاسه نمد محفظه بلبرینگ‌های توپی چرخ جلو
علائم خرابی توپی و بلبرینگ چرخ جلو پراید چیست؟
خرابی توپی و بلبرینگ چرخ جلو معمولاً خودش را با لقی چرخ، صدای غیرعادی، سفت چرخیدن یا قفل شدن چرخ و نشتی گریس نشان می‌دهد. جدول زیر رایج‌ترین علائم، علت احتمالی و اقدام لازم را خلاصه می‌کند.
| علامت | علت احتمالی | اقدام لازم |
|---|---|---|
| لقی محوری یا شعاعی چرخ | فرسودگی بلبرینگ، توپی یا محل استقرار بلبرینگ در سگدست | کنترل لقی و تعویض قطعه معیوب (بلبرینگ، توپی یا سگدست) |
| صدای غیرعادی هنگام حرکت | خرابی بلبرینگ یا کمبود و نشت گریس | بازرسی بلبرینگ و تعویض آن در صورت صدا یا نشتی گریس |
| سفت چرخیدن یا قفل شدن چرخ | آسیب شدید بلبرینگ یا دوران نامناسب توپی روی محور | چرخاندن توپی روی محور و تعویض توپی یا بلبرینگ در صورت دوران ناهموار |
| لرزش و ضربه در فرمان | لقی بلبرینگ یا نابالانسی چرخ | بررسی لقی توپی و در صورت سالم بودن، بالانس چرخ |
| نشتی گریس اطراف توپی | پارگی یا لهیدگی کاسه‌نمد | تعویض کاسه‌نمد و بررسی وضعیت بلبرینگ |
| هرزشدگی یا لهیدگی رزوه پیچ چرخ | سفت کردن نادرست پیچ‌های چرخ | تعویض توپی |
برای عیب‌یابی دقیق‌تر، رزوه‌های پیچ چرخ را از نظر هرزشدگی، لهیدگی و جدا شدن بازرسی کنید و در صورت مشاهده هر یک از این موارد، توپی را تعویض کنید. سپس توپی را روی محور آن بچرخانید؛ توپی باید با اندکی نیرو شروع به دوران کند و دوران آن کاملاً یکنواخت و بدون صدا، لرزش و ضربه باشد. در نهایت میزان لقی محوری و شعاعی توپی و سلامت کاسه‌نمدها را کنترل کنید.
دقت کنید که لرزش فرمان همیشه از توپی نیست؛ نابالانسی چرخ هم می‌تواند همین علامت را ایجاد کند. همچنین اگر پس از تعویض توپی، خودرو به یک سمت کشیده شد یا لاستیک‌سایی غیرعادی دیده شد، باید زوایای چرخ بررسی شود. تشخیص اینکه منشأ لقی و صدا از توپی است یا از سایر قطعات جلوبندی، از مهارت‌هایی است که در دوره آموزش جلوبندی سازی به‌صورت عملی آموزش داده می‌شود.
جلوبندی سازی را عملی یاد بگیرید
از عیب‌یابی تا تعمیر؛ سیستم تعلیق، جعبه‌فرمان، فنر و کمک‌فنر و میزان فرمان را حرفه‌ای یاد بگیرید. با مدرک دانشگاه شریف
شروع یادگیری ←شیم‌گیری و تنظیم لقی چرخ جلو پراید
در پرایدهای قدیمی که توپی چرخ جلو آن‌ها دو رولبرینگ مخروطی دارد، مقدار لقی بلبرینگ به میزان سفت شدن مهره سر پلوس وابسته است و در تعمیرگاه‌ها گاهی برای جبران لقی از شیم یا واشر تنظیم استفاده می‌شود. نکته مهم این است که لقی باید در درجه اول با سفت کردن مهره سر پلوس تا گشتاور مجاز و نصب اشپیل برطرف شود، نه با اضافه کردن شیم به‌صورت سلیقه‌ای؛ چون شیم نادرست، بار روی بلبرینگ را تغییر می‌دهد و عمر آن را کوتاه می‌کند.
اگر پس از سفت کردن مهره با گشتاور مجاز همچنان لقی محوری یا شعاعی وجود داشت، مشکل از تنظیم نیست و باید بلبرینگ، توپی یا محل استقرار بلبرینگ در سگدست بررسی و قطعه معیوب تعویض شود. در توپی‌های مدل جدید که از بلبرینگ دو ردیفه پرسی استفاده می‌کنند، لقی قابل تنظیم نیست و وجود لقی به معنای نیاز به تعویض بلبرینگ یا توپی است.
روش باز کردن توپی چرخ جلو پراید
برای باز کردن توپی چرخ جلو، مطابق شکل ۸ با ابزار مخصوص، توپی و دیسک ترمز را قفل کنید تا از دوران آن‌ها جلوگیری شود. پس از خارج کردن اشپیل تثبیت مهره سر پلوس، مهره سر پلوس را باز کنید تا پلوس از توپی جدا شود. با باز کردن پیچ‌های اتصال دیسک ترمز به توپی، دیسک ترمز نیز از توپی جدا می‌شود. سپس با باز کردن پیچ‌های اتصال توپی به سگدست، کالیپر ترمز، سیبک زیر طبق و شغالدست، مجموعه سگدست از خودرو جدا می‌شود.
1-دیسک ترمز 2-مهره سر پلوس 3- ابزار مخصوص تثبیت دیسک ترمز و توپی چرخ
شکل 8-نحوه باز کردن توپی چرخ جلو پراید
پس از جدا شدن سگدست از سایر بخش‌ها، مطابق شکل ۹ سگدست را به گیره ببندید و با استفاده از ابزار مخصوص، توپی را از روی سگدست باز کنید.
1-ابزار خارج کردن توپی
شکل 9-نحوه خارج توپی از روی سگدست
برای خارج کردن رینگ یا کنس داخلی بلبرینگ از روی نافی توپی نیز مطابق شکل ۱۰ از بلبرینگ درآر استفاده کنید.
شکل 10-نحوه خارج کردن کنس یا رینگ داخلی بلبرینگ از روی توپی چرخ جلو پراید
در پایان، مطابق شکل ۱۱ با استفاده از پرس هیدرولیک، کنس یا رینگ بیرونی بلبرینگ را از داخل سگدست خارج کنید.
1-واسط پرس هیدرولیک 2-تکیه‌گاه زیرین سگدست
شکل 11-خارج کردن رینگ یا کنس بیرونی بلبرینگ از داخل سگدست
روش بستن توپی چرخ جلو پراید
روش بستن توپی چرخ جلو، عکس مراحل باز کردن آن است. سفت کردن تمام پیچ‌ها با گشتاور مجاز اهمیت زیادی دارد و به‌ویژه گشتاور سفت کردن مهره سر پلوس بین ۱۶۰ تا ۲۴۰ نیوتن‌متر است. فراموش نکنید که پس از سفت کردن مهره، اشپیل تثبیت آن باید نصب شود.
