خرابی‌ تسمه تجهیزات جانبی (دینام)

مهم‌ترین علائم خرابی تسمه دینام صدای جیرجیر یا جیغ کشیدن تسمه هنگام روشن کردن موتور، روشن ماندن چراغ دینام (باتری) بعد از روشن شدن موتور، سفت شدن فرمان در خودروهای فرمان هیدرولیکی، کار نکردن کولر و در برخی خودروها داغ کردن موتور است. وقتی تسمه دینام پاره شود یا از روی پولی بیرون بزند، باتری دیگر شارژ نمی‌شود و در خودروهایی مثل سمند و دنای EF7 که واترپمپ هم با تسمه دینام می‌چرخد، موتور به‌سرعت جوش می‌آورد. علت این خرابی‌ها معمولاً کیفیت نامناسب تسمه، کشش نادرست، ناهم‌راستایی پولی‌ها و خرابی تسمه‌سفت‌کن یا هرزگرد است. در مقاله‌های سیستم انتقال توان با تسمه، انواع تسمه دینام و تعویض تسمه دینام ۲۰۶ عملکرد و اجزای این سیستم را توضیح دادیم؛ در این مقاله علائم و دلایل خرابی تسمه دینام را بررسی می‌کنیم. عیب‌یابی تسمه و تجهیزات جانبی از مهارت‌های پایه در دوره‌های مکانیک خودرو است و باز و بست و تعمیر این مجموعه روی موتورهای ایرانی را در دوره آموزش تعمیر موتور ایرانی ایمگ به‌صورت عملی یاد می‌گیرید.

🔧 آموزش تخصصی موتور خودروهای ایرانی

تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را به‌صورت عملی یاد بگیرید

با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف

در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، به‌صورت کاملاً عملی با باز و بست، عیب‌یابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا می‌شوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازه‌گیری دقیق قطعات، تایم‌گیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقان‌زدن، شما را برای ورود حرفه‌ای به بازار کار آماده می‌کند.

مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←

علائم خرابی تسمه دینام چیست؟

شاید عجیب به نظر برسد که قبل از عیوب، علائم خرابی‌ها بیان شود، اما در واقع روند عیب‌یابی با مشاهده علائم شروع می‌شود؛ اگر سیستم درست کار کند، غیر از بازدیدهای دوره‌ای دلیلی برای تعمیر وجود ندارد. شکل 1 علائم خرابی تسمه دینام را نشان می‌دهد.

علائم خرابی تسمه دینام و تجهیزات جانبیشکل 1- نشانه‌های وجود مشکل در سیستم تسمه تجهیزات جانبی

با توجه به اینکه تجهیزات زیادی توسط تسمه تجهیزات جانبی به حرکت درمی‌آیند، خرابی تسمه دینام باعث بروز مشکل در همه این سیستم‌ها می‌شود که موارد اصلی آن در شکل 1 معرفی شده است.

صدای جیرجیر و جیغ کشیدن تسمه دینام

یکی از صداهای آزاردهنده هنگام روشن کردن موتور، صدای ناهنجار تسمه یا به اصطلاح جیغ کشیدن تسمه دینام است. کیفیت نامناسب تسمه یکی از رایج‌ترین دلایل این صداست و معمولاً خرابی‌های مجموعه تسمه دینام ابتدا به‌صورت صدا خود را نشان می‌دهند. یک راه ساده برای پیدا کردن منشأ صدا، به‌ویژه وقتی تسمه تازه تعویض شده، این است که هنگام کار کردن موتور کمی آب روی تسمه اسپری شود. اگر صدا کاهش پیدا کرد، دو احتمال وجود دارد: خرابی تسمه یا ناهم‌راستایی پولی‌ها. با توجه به کیفیت تسمه‌های موجود در بازار، اولویت بررسی با خود تسمه است و بعد از آن باید ناهم‌راستایی پولی‌ها بررسی شود. در خودروهای امروزی احتمال ناهم‌راستایی کمتر است؛ بنابراین اگر با اسپری آب صدا قطع شود، معمولاً مشکل از تسمه است.

اگر بعد از تعویض تسمه دینام، چند روز در ابتدای روشن شدن موتور صدای جیرجیر شنیده شود یا تسمه به اندازه یک شیار روی پولی جابه‌جا شود، معمولاً عیب از تسمه‌سفت‌کن یا هم‌راستا نبودن پولی‌هاست. در این حالت اگر تسمه بیشتر بیرون نیامد، می‌توان فعلاً از خودرو استفاده کرد، اما اگر جابه‌جایی ادامه پیدا کرد باید عملکرد تسمه‌سفت‌کن و هم‌راستایی پولی سر میل‌لنگ بررسی شود. صدای هرزگرد هم یکی دیگر از منابع صدای مجموعه تسمه دینام است که در بخش دلایل خرابی به آن می‌پردازیم.

خرابی تسمه دینام باعث چه می‌شود؟ نشانه‌های پاره شدن یا بیرون زدن تسمه

تسمه دینام سیستم شارژ را فعال می‌کند؛ بنابراین اگر این مجموعه کار نکند، با روشن کردن موتور چراغ دینام یا چراغ باتری روشن می‌ماند. پس با مشاهده خاموش نشدن چراغ دینام بعد از روشن شدن موتور، یکی از احتمال‌هایی که باید بررسی شود، مجموعه تسمه تجهیزات جانبی است. البته روشن ماندن این چراغ می‌تواند به خرابی خود دینام یا آلترناتور هم مربوط باشد.

اگر بعد از روشن شدن موتور به چراغ‌های هشدار پشت آمپر توجه نشود، نشانه دوم بسیار واضح است. این نشانه در خودروهای مجهز به فرمان هیدرولیک دیده می‌شود: چون پمپ هیدرولیک فرمان نیروی خود را از تسمه تجهیزات جانبی می‌گیرد، با بیرون زدن یا پاره شدن تسمه، فرمان خودرو سفت می‌شود.

در برخی خودروها واترپمپ و پروانه خنک‌کننده موتور نیز با تسمه تجهیزات جانبی می‌چرخند؛ برای مثال در موتور EF7 واترپمپ روی مسیر تسمه دینام EF7 قرار دارد. در این خودروها با از کار افتادن تسمه، حرکت واترپمپ متوقف می‌شود و دمای موتور به‌سرعت بالا می‌رود؛ بنابراین یکی از دلایل داغ کردن و جوش آوردن موتور می‌تواند پاره شدن یا بیرون زدن تسمه باشد. پولی کمپرسور کولر هم در بیشتر خودروها با تسمه تجهیزات جانبی می‌چرخد؛ بنابراین فعال نشدن کولر نشانه دیگری از بیرون زدن یا پاره شدن تسمه است.

دلایل خرابی تسمه دینام

مواردی که در بالا اشاره شد، نشانه‌های بیرون زدن یا پاره شدن تسمه دینام است، اما همه خرابی‌های تسمه به این دو حالت ختم نمی‌شوند. در ادامه انواع خرابی تسمه تجهیزات جانبی (دینام) و علت آن‌ها را بررسی می‌کنیم (شکل 2).

دلایل خرابی تسمه دینامشکل 2- دلایل خرابی تسمه تجهیزات جانبی موتور

ناهم‌راستایی پولی‌ها؛ علت بیرون زدن تسمه دینام

دلایل ناهم‌راستایی پولی‌ها می‌تواند تاب برداشتن پولی، محکم نبودن پیچ‌های نگهدارنده پولی یا خرابی تسمه‌سفت‌کن یا هرزگرد باشد. اگر میزان ناهم‌راستایی زیاد باشد، وقتی موتور روشن است و از سمت چپ یا راست به مجموعه تسمه تجهیزات جانبی نگاه کنید، ناهم‌راستایی مشخص است. این حالت در خودروهایی که دینام آن‌ها یک صفحه تنظیم کشش تسمه با عرض کم دارد، بیشتر رخ می‌دهد. شکل 3 انواع ناهم‌راستایی ممکن در مکانیزم پولی و تسمه را نشان می‌دهد.

ناهم‌راستایی پولی و تسمه دینامA: ناهم‌راستایی عمودی B: ناهم‌راستایی موازی C: ناهم‌راستایی افقی D: هم‌راستا
شکل 3- انواع ناهم‌راستایی در مکانیزم پولی و تسمه

اگر با تعویض تسمه و تسمه‌سفت‌کن، تسمه باز هم یک ردیف از روی پولی می‌پرد (مشکلی که برای مثال در پژو ۲۰۶ و پارس گزارش می‌شود)، دست‌کم یکی از پولی‌ها دچار ناهم‌راستایی محوری یا زاویه‌ای شده است. معمولاً پولی سر میل‌لنگ دچار این مشکل می‌شود و با تعویض آن مشکل حل می‌شود.

علائم خرابی هرزگرد و پولی تسمه دینام

اگر تسمه روی هرزگرد به چپ و راست بازی کند و هرزگرد بعد از چند ماه به صدا بیفتد و دوباره خراب شود، تعویض مکرر هرزگرد و تسمه مشکل را حل نمی‌کند. در این حالت باید پولی سر میل‌لنگ و سایر پولی‌ها از نظر تاب داشتن و هم‌راستا بودن بررسی شوند و به‌ویژه لاستیک ضربه‌گیر پولی سر میل‌لنگ سالم باشد. اگر هم چند دقیقه بعد از تعویض تسمه دینام روی آن خط افتاد، سطح غلتک‌های هرزگرد و تسمه‌سفت‌کن‌ها را از نظر ناصافی و زبری بررسی کنید. انواع تسمه‌سفت‌کن را هم در مقاله‌های تسمه‌سفت‌کن اهرمی، خارج از مرکز و هیدرولیکی توضیح داده‌ایم.

مشکلات تسمه‌های ذوزنقه‌ای (V شکل)

کیفیت عملکرد تسمه علاوه بر جنس آن، تحت تأثیر عوامل دیگری نیز قرار می‌گیرد. شکل 4 مشکلات رایج تسمه‌های V شکل یا ذوزنقه‌ای را نشان می‌دهد.

مشکلات تسمه دینام ذوزنقه‌ای1- ساییدگی 2- پارگی 3- شیشه‌ای شدن 4- روغنی شدن 5- ترک‌دار شدن 6- لبه‌دار شدن
شکل 4- مشکلات تسمه ذوزنقه‌ای

۹ مشکل رایج تسمه‌های شیاردار و علت آن‌ها

همان‌طور که اشاره شد، خودروهای امروزی بیشتر از تسمه شیاردار در مجموعه تجهیزات جانبی موتور استفاده می‌کنند؛ بنابراین مشکلات این تسمه‌ها به‌صورت جداگانه تشریح می‌شود.

۱- بریده‌بریده شدن شیارها

به دلیل حرارت بالای اطراف موتور، یکی از خرابی‌های احتمالی تسمه تجهیزات جانبی بریده‌بریده شدن شیارهاست (شکل 5). در این حالت باید جنس تسمه، خنک‌کاری موتور و فضای زیر محفظه موتور بررسی شود.

بریده‌بریده شدن شیارهای تسمه دینامشکل 5- بریده‌بریده شدن تصادفی شیارها

۲- قلوه‌کن شدن شیارها

در این حالت شیارهای تسمه کنده می‌شوند (شکل 6). علت آن کشش نامناسب یا دمای نامناسب است و باید جنس تسمه، خنک‌کاری موتور، فضای زیر محفظه موتور و کشش تسمه بررسی شود.

قلوه‌کن شدن شیارهای تسمهشکل 6- قلوه‌کن شدن شیارهای تسمه

۳- وجود براده روی تسمه

در این حالت براده‌های فلزی یا لاستیکی داخل شیارهای تسمه دیده می‌شود (شکل 7). علت آن ناهم‌راستایی، خرابی پولی یا کشش نامناسب است و باید پولی‌ها، تسمه‌سفت‌کن‌ها، کشش تسمه و هم‌راستایی پولی‌ها بررسی شوند.

وجود براده داخل شیارهای تسمهشکل 7- وجود براده داخل شیارها

۴- سایش کمربند تسمه

در این حالت پشت کمربند تسمه به‌صورت دایره‌ای کامل کنده شده و الیاف تسمه دیده می‌شود (شکل 8). علت آن وجود جسم خارجی در مسیر حرکت تسمه یا کشش نامناسب است و باید وجود لبه تیز در اطراف تسمه، نیروی تسمه‌سفت‌کن و عملکرد هرزگرد بررسی شود.

سایش کمربند تسمه دینامشکل 8- سایش کمربند تسمه

۵- جدا شدن شیار از روی تسمه

در این حالت یک یا چند شیار از روی کمربند تسمه جدا شده است (شکل 9). علت آن تطبیق نداشتن پولی و تسمه یا جا زدن نادرست تسمه است و باید تطابق تعداد شیارهای پولی و تسمه و سلامت پولی بررسی شود.

جدا شدن شیار از روی کمربند تسمهشکل 9- بلند شدن شیار از روی کمربند تسمه

۶- سایش غیریکنواخت

در این حالت برخی شیارها بیشتر و برخی کمتر ساییده شده‌اند (شکل 10). علت آن وجود جسم خارجی بین پولی و تسمه است و باید پولی، هرزگرد و تسمه‌سفت‌کن از نظر وجود جسم خارجی بررسی شوند؛ به‌ویژه در خودروهایی که سینی زیر موتور ندارند.

سایش غیریکنواخت شیارهای تسمهشکل 10- سایش غیریکنواخت شیارها

۷- بریده شدن لبه جانبی

در این حالت لبه جانبی سمت راست یا چپ تسمه کنده یا ریش‌ریش شده است (شکل 11). علت آن جنس نامناسب تسمه یا ناهم‌راستایی است و باید کیفیت تسمه، هم‌راستایی پولی‌ها و سلامت بلبرینگ هرزگرد بررسی شود.

بریده شدن لبه جانبی تسمه دینامشکل 11- بریده شدن لبه جانبی تسمه

۸- چرب شدن تسمه

در این حالت تسمه باد کرده یا چربی روی آن ماسیده است (شکل 12). علت آن نشتی روغن یا گریس در زیر محفظه موتور است و باید نشتی‌های موتور، مایع هیدرولیک فرمان و گیربکس بررسی شوند.

روغنی شدن تسمه دینامشکل 12- روغنی شدن تسمه

۹- پاره شدن تسمه

در این حالت تسمه از یک نقطه کاملاً پاره شده است (شکل 13). علت آن وجود لبه تیز روی پولی‌ها، کشش بیش از حد یا تغییرات ناگهانی دور موتور است و باید شیارهای پولی‌ها، کشش تسمه و عادت‌های رانندگی بررسی شوند.

پاره شدن تسمه دینامشکل 13- پاره شدن تسمه

نکته: در صورت مشاهده هر گونه خرابی تسمه، قبل از تعویض تسمه، سلامت پولی‌ها، تسمه‌سفت‌کن‌ها و هرزگردها بررسی شود.

بررسی تطبیق پولی و تسمه و کشش تسمه دینام

یکی از موارد مهمی که باعث بروز مشکل در عملکرد مجموعه تسمه دینام می‌شود، تطبیق نداشتن پولی و تسمه یا درست جا نزدن تسمه روی پولی است.

بررسی تطبیق تسمه با پولیA: نصب تسمه B: عدم تطبیق کمربند تسمه با پولی C: عدم تطبیق ارتفاع تسمه
D: حالت مناسب تطبیق کمربند و ارتفاع
شکل 14- بررسی تطبیق تسمه با پولی

شکل 14 بررسی تطبیق تسمه V شکل با پولی را نشان می‌دهد. این بررسی برای تسمه‌های شیاردار نیز ضروری است و معمولاً با ابزار مخصوص انجام می‌شود. شکل 15 و 16 دو نمونه از این ابزار را نشان می‌دهند.

ابزار مخصوص بررسی عمق شیار تسمهشکل 15- ابزار مخصوص و روش بررسی عمق شیار تسمه

گیج عمق‌سنج و گیج پروفیل تسمه1- گیج عمق‌سنج 2- گیج بررسی پروفیل

ابزار مخصوص بررسی تسمه شیاردار1- بررسی عمق تسمه 2- بررسی پروفیل
شکل 16- ابزار مخصوص بررسی تسمه

نکته: بررسی تسمه قبل از نصب روی مجموعه انجام شود.

گاهی تسمه از نظر پروفیل و عمق کاملاً مناسب است، اما در اثر خطای نصب از روی پولی بیرون می‌زند یا پاره می‌شود. شکل 17 یکی از خطاهای نصب را نشان می‌دهد.

بیرون زدن تسمه دینام از روی پولی در اثر نصب نادرست1- نصب صحیح 2- بیرون‌زدگی به سمت چپ 3- بیرون‌زدگی به سمت راست
شکل 17- بررسی نصب صحیح تسمه روی پولی

برای بررسی میزان کشش تسمه از ابزار کشش‌سنج یا تنشیومتر تسمه (Belt Tensiometer) استفاده می‌شود. شکل 18 نمونه‌ای از این ابزار مخصوص را نشان می‌دهد.

کشش‌سنج دیجیتالی تسمهشکل 18- کشش‌سنج دیجیتالی تسمه

نحوه کار با این دستگاه روی تسمه تایم در مقاله اندازه گیری کشش تسمه تایم خودرو پژو توضیح داده شده است. روش تعویض و جا زدن تسمه دینام خودروهای پرکاربرد را هم در مقاله‌های تسمه دینام پژو ۴۰۵ و سمند و تسمه دینام EF7 می‌توانید ببینید.

🔧 آموزش تخصصی موتور خودروهای ایرانی

تعمیر موتورهای XU7، TU5، EF7 و K4M را به‌صورت عملی یاد بگیرید

با ارائه 3 مدرک معتبر دانشگاه شریف

در دوره جامع تعمیر موتور خودروهای داخلی، به‌صورت کاملاً عملی با باز و بست، عیب‌یابی و تعمیر موتورهای پژو، سمند، دنا، ۲۰۶، ۲۰۷ و ال ۹۰ آشنا می‌شوید. آموزش روی استندهای تخصصی، اندازه‌گیری دقیق قطعات، تایم‌گیری اصولی و رفع ایرادهای رایج مانند واشر زدن و یاتاقان‌زدن، شما را برای ورود حرفه‌ای به بازار کار آماده می‌کند.

مشاهده سرفصل‌ها و ثبت‌نام در دوره ←

سوالات متداول

صدای جیرجیر تسمه دینام از چیست؟

رایج‌ترین دلیل صدای جیرجیر یا جیغ کشیدن تسمه دینام کیفیت نامناسب تسمه است و بعد از آن ناهم‌راستایی پولی‌ها، خرابی تسمه‌سفت‌کن یا هرزگرد. اگر با اسپری کمی آب روی تسمه در حال کار صدا قطع شود، معمولاً مشکل از خود تسمه است.

خرابی تسمه دینام باعث چه می‌شود؟

با پاره شدن یا بیرون زدن تسمه دینام، باتری شارژ نمی‌شود و چراغ دینام روشن می‌ماند، فرمان هیدرولیک سفت می‌شود و کولر کار نمی‌کند. در خودروهایی که واترپمپ با تسمه دینام می‌چرخد، مثل موتور EF7، موتور هم به‌سرعت داغ می‌کند.

چرا تسمه دینام از روی پولی بیرون می‌زند؟

مهم‌ترین علت بیرون زدن تسمه دینام ناهم‌راستایی پولی‌هاست که معمولاً از پولی سر میل‌لنگ، تاب برداشتن پولی‌ها یا خرابی تسمه‌سفت‌کن و هرزگرد ناشی می‌شود. نصب نادرست تسمه و تطبیق نداشتن تسمه با پروفیل پولی هم باعث بیرون زدن تسمه می‌شود.

چرا تسمه دینام نو صدا می‌دهد یا یک شیار جابه‌جا می‌شود؟

این ایراد معمولاً به دلیل مشکلات تسمه‌سفت‌کن و هم‌راستا نبودن پولی‌هاست. اگر تسمه بیشتر از روی پولی بیرون نیامد، می‌توان فعلاً از خودرو استفاده کرد، اما اگر جابه‌جایی ادامه داشت، عملکرد تسمه‌سفت‌کن و هم‌راستایی پولی سر میل‌لنگ را بررسی کنید.

چرا هرزگرد تسمه دینام مدام خراب می‌شود؟

اگر هرزگرد با وجود تعویض‌های مکرر دوباره به صدا می‌افتد و خراب می‌شود، پولی سر میل‌لنگ و سایر پولی‌ها را از نظر تاب داشتن و هم‌راستا بودن بررسی کنید و مطمئن شوید لاستیک ضربه‌گیر پولی سر میل‌لنگ خراب نشده باشد.

با تسمه دینام پاره شده می‌توان رانندگی کرد؟

توصیه نمی‌شود. بدون تسمه دینام باتری شارژ نمی‌شود و بعد از مدتی خالی می‌شود، فرمان هیدرولیک سفت می‌شود و در خودروهایی که واترپمپ روی تسمه دینام است، موتور به‌سرعت داغ می‌کند و ممکن است آسیب جدی ببیند.

نویسنده: مهندس بهروز خطیبی

2.5 2 رای ها
امتیازدهی به این مطلب
guest

8 نظرات کاربران
keyboard_arrow_up